Μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα

Πώς προσπαθεί η ΕΕ να αποτρέψει τη διαρροή άνθρακα;

Οι βιομηχανικοί παραγωγοί της ΕΕ σε ορισμένους τομείς πρέπει να αντισταθμίζουν τις εκπομπές CO2 με δικαιώματα από το σύστημα εμπορίας εκπομπών της ΕΕ (ΣΕΔΕ). Ωστόσο, το ΣΕΔΕ δεν εφαρμόζεται στην παραγωγή εκτός ΕΕ. Ως εκ τούτου, η παραγωγή υψηλής έντασης άνθρακα μπορεί να μεταφερθεί σε χώρες με λιγότερο αυστηρή πολιτική για το κλίμα και τα εισαγόμενα προϊόντα να βρεθούν σε πλεονεκτική θέση ως προς την τιμή, εις βάρος του περιβάλλοντος. Αυτό είναι γνωστό ως διαρροή άνθρακα.

Ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (ΜΣΠΑ) είναι το εργαλείο της ΕΕ για την καταπολέμηση της διαρροής άνθρακα. Με τον μηχανισμό αυτόν καθορίζεται δίκαιη τιμή για τον άνθρακα που εκπέμπεται κατά την παραγωγή εισαγόμενων εμπορευμάτων στους τομείς με τη μεγαλύτερη ένταση άνθρακα —σίδηρος και χάλυβας, τσιμέντο, λιπάσματα, αλουμίνιο, ηλεκτρική ενέργεια και υδρογόνο— και ενθαρρύνεται η καθαρότερη βιομηχανική παραγωγή σε τρίτες χώρες.

Ο κανονισμός ΜΣΠΑ εγκρίθηκε τυπικά από το Συμβούλιο τον Απρίλιο του 2023 και τέθηκε σε πλήρη λειτουργία την 1η Ιανουαρίου 2026.

Πώς λειτουργεί ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα;

Ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα απαιτεί από τους εισαγωγείς της ΕΕ να αγοράζουν πιστοποιητικά ΜΣΠΑ για την κάλυψη της διαφοράς τιμής που προκύπτει από τα δικαιώματα του ΣΕΔΕ που πρέπει να χρησιμοποιούν οι παραγωγοί στην ΕΕ για την κάλυψη των οικείων εκπομπών CO2.

Ο ΜΣΠΑ λειτουργεί παράλληλα με το ΣΕΔΕ, το οποίο ενθαρρύνει τις βιομηχανίες υψηλών εκπομπών στην ΕΕ να μειώσουν τις εκπομπές. Παράγει τα ίδια αποτελέσματα με το ΣΕΔΕ, αλλά για τους παραγωγούς εκτός ΕΕ. Επιπλέον, παρακινεί άλλες χώρες να υιοθετήσουν πολιτικές τιμολόγησης του άνθρακα.

Ποια προϊόντα καλύπτονται;

Ο ΜΣΠΑ καλύπτει τομείς με υψηλές εκπομπές άνθρακα και υψηλό κίνδυνο διαρροής άνθρακα.

σίδηρος και χάλυβας

τσιμέντο

λιπάσματα

αλουμίνιο

ηλεκτρική ενέργεια

παραγωγή υδρογόνου

Ο κανονισμός καλύπτει επίσης ορισμένες πρόδρομες ουσίες και κατάντη προϊόντα (προϊόντα προηγούμενου ή επόμενου σταδίου στην αλυσίδα αξίας των προϊόντων που καλύπτει ο ΜΣΠΑ).

Οι έμμεσες εκπομπές περιλαμβάνονται επίσης στον κανονισμό με σαφώς προσδιορισμένο τρόπο.

Ενίσχυση του μηχανισμού

Τον Σεπτέμβριο του 2025 το Συμβούλιο ενέκρινε σειρά αλλαγών για την απλούστευση του ΜΣΠΑ και τη μείωση της γραφειοκρατίας, στο πλαίσιο της νομοθετικής δέσμης Omnibus I. Ο κανονισμός τέθηκε σε ισχύ στις 20 Οκτωβρίου 2025.

Τον Δεκέμβριο του 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε περαιτέρω μέτρα για την ενίσχυση και την επέκταση του μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα. Η πρόταση περιλαμβάνει μέτρα προκειμένου:

• να επεκταθεί το πεδίο εφαρμογής του ΜΣΠΑ σε μεγαλύτερο αριθμό «κατάντη» προϊόντων που δεν είναι πρώτες ύλες αλλά περιέχουν μεγάλες ποσότητες σιδήρου, χάλυβα ή αλουμινίου
• να θεσπιστούν διάφορα μέτρα κατά της καταστρατήγησης που έχουν σχεδιαστεί για την πρόληψη της αποφυγής των υποχρεώσεων ΜΣΠΑ
• να βελτιωθούν οι τεχνικοί κανόνες για τον καταλογισμό των εκπομπών στην ηλεκτρική ενέργεια, με στόχο την ενθάρρυνση της απανθρακοποίησης των εισαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας

Στις 12 Ιουνίου 2026 το Συμβούλιο καθόρισε τη θέση του σχετικά με την πρόταση. Το Συμβούλιο υποστηρίζει την επέκταση του ΜΣΠΑ σε επιλεγμένα κατάντη προϊόντα, ενώ παράλληλα βελτιώνεται ο κατάλογος των προϊόντων που καλύπτονται. Υποστηρίζει επίσης τη θέσπιση νέων μέτρων κατά της καταστρατήγησης και αποσαφηνίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορούν να χορηγούνται προσωρινές απαλλαγές σε εξαιρετικές περιστάσεις.

Οι διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με την τελική νομοθεσία θα ξεκινήσουν μόλις το Κοινοβούλιο εγκρίνει τη θέση του.

• ΜΣΠΑ: Το Συμβούλιο προσυπογράφει την απλούστευση του μέσου της ΕΕ για τη διαρροή άνθρακα (δελτίο Τύπου, 29 Σεπτεμβρίου 2025)
• Το Συμβούλιο αναλαμβάνει δράση για την απλούστευση και την ενίσχυση του μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα της ΕΕ (δελτίο Τύπου, 12 Ιουνίου 2026)

Δείτε επίσης