An sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha

Conas a dhéanann an tAontas iarracht sceitheadh carbóin a chosc?

Ní mór do tháirgeoirí tionsclaíocha an Aontais in earnálacha áirithe astaíochtaí CO2 a chúiteamh le lamháltais ó chóras trádála astaíochtaí an Aontais (CTA). Níl córas trádála astaíochtaí an Aontais i gceist áfach nuair a tharlaíonn an táirgeadh sin taobh amuigh den Aontas. Mar thoradh air sin, d’fhéadfaí táirgeadh ar mó a lorg carbóin a aistriú chuig tíortha ina bhfuil beartas aeráide nach bhfuil chomh dian céanna agus d’fhéadfadh buntáiste ó thaobh praghas de a bheith ag táirgí allmhairithe chun dochair don chomhshaol. Tugtar sceitheadh carbóin air sin.

Is é an sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha (SCCT) uirlis an Aontais chun sceitheadh carbóin a chomhrac. Cuireann an córas seo praghas cóir ar an gcarbón a astaítear le linn táirgeadh earraí allmhairithe sna hearnálacha is déine ar charbón ­– iarann agus cruach, stroighin, leasacháin, alúmanam, leictreachas agus hidrigin, agus spreagann sé táirgeadh tionsclaíoch níos glaine i dtíortha nach bhfuil san Aontas.

Ghlac an Chomhairle an Rialachán maidir le SCCT go foirmiúil i mí Aibreáin 2023 agus tháinig sé i bhfeidhm go hiomlán an 1 Eanáir 2026.

Conas a oibríonn an sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha?

Leis an sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha, ceanglaítear ar allmhaireoirí an Aontais deimhnithe SCCT a cheannach chun an difríocht sa phraghas a eascraíonn as lamháltais CTA nach mór do tháirgeoirí san Aontas a úsáid chun a n-astaíochtaí CO2 a chumhdach a chumhdach.

Feidhmíonn SCCT i gcomhthráth le CTA, rud a spreagann tionscail ardastaíochtaí san Aontas chun astaíochtaí a laghdú. Tá sé ar aon dul le héifeachtaí CTA ar tháirgeoirí neamh-AE. Anuas air sin, spreagfaidh sé tíortha eile le beartais praghsála carbóin a bhunú.

Cé na táirgí a chumhdaítear?

Cumhdaítear le SCCT earnálacha lena mbaineann astaíochtaí arda carbóin agus ardriosca sceite carbóin.

iarann agus cruach

stroighin

leasacháin

alúmanam

leictreachas

táirgeadh hidrigine

Cumhdaítear leis an rialachán réamhtheachtaithe áirithe agus táirgí iartheachtacha (táirgí atá os cionn nó faoi bhun i slabhra luacha na dtáirgí a gcumhdaítear le SCCT).

Áirithítear astaíochtaí indíreacha ar bhealach cruinnteoranta sa rialachán freisin.

An sásra a neartú

I mí Mheán Fómhair 2025, ghlac an Chomhairle tacar athruithe chun SCCT a shimpliú agus chun an rómhaorlathas a laghdú, mar chuid de phacáiste reachtach Omnibus I. Tháinig an rialachán i bhfeidhm an 20 Deireadh Fómhair 2025.

I mí na Nollag 2025, mhol an Coimisiún Eorpach bearta breise chun an sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha a neartú agus a leathnú. Áirítear sa togra bearta chun an méid seo a leanas a dhéanamh:

• raon feidhme SCCT a leathnú chuig líon níos mó táirgí ‘iartheachtacha’ nach amhábhair iad ach ina bhfuil cainníochtaí móra iarainn, cruach nó alúmanaim
• roinnt beart frith-imchéimniúcháin a thabhairt isteach atá ceaptha cosc a chur ar sheachaint oibleagáidí SCCT
• feabhas a chur ar na rialacha teicniúla maidir le hastaíochtaí a shannadh do leictreachas d’fhonn dícharbónú allmhairí leictreachais a spreagadh.

An 12 Meitheamh 2026, chomhaontaigh an Chomhairle an seasamh uaithi maidir leis an togra. Tacaíonn an Chomhairle le leathnú SCCT chuig táirgí iartheachtacha roghnaithe agus liosta na dtáirgí a chumhdaítear á bheachtú ag an am céanna. Tacaíonn sé freisin le bearta nua frith-imchéimniúcháin a thabhairt isteach agus soiléiríonn sé na coinníollacha faoina bhféadfar díolúintí sealadacha a dheonú in imthosca eisceachtúla.

Cuirfear tús leis an gcaibidlíocht le Parlaimint na hEorpa chun teacht ar chomhaontú maidir leis an reachtaíocht deiridh a luaithe a bheidh a seasamh glactha ag an bParlaimint.

• SCCT: Simpliú ar ionstraim sceite carbóin an Aontais formheasta ag an gComhairle (preaseisiúint, an 29 Meán Fómhair 2025)
• Bearta chun sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha an Aontais a neartú comhaontaithe ag an gComhairle (preaseisiúint, an 12 Meitheamh 2026)

Féach freisin