Βιομηχανικές εκπομπές

Τι είναι οι βιομηχανικές εκπομπές;

Οι βιομηχανικές διεργασίες και δραστηριότητες παράγουν εκπομπές ρυπογόνων ουσιών, όπως το οξείδιο του αζώτου, η αμμωνία, ο υδράργυρος και το διοξείδιο του άνθρακα, οι οποίες ρυπαίνουν τα ύδατα, την ατμόσφαιρα και το έδαφος και προκαλούν βλάβες στην ανθρώπινη υγεία, το περιβάλλον και τη φύση.

Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, η επεξεργασία και η διαχείριση αποβλήτων, η εκτροφή ζώων ή η παραγωγή τσιμέντου αποτελούν παραδείγματα βιομηχανικών δραστηριοτήτων που εκλύουν ρυπογόνες εκπομπές στο περιβάλλον.

Η απόρριψη ρύπων στο περιβάλλον μπορεί να προκαλέσει παθήσεις όπως το άσθμα, η βρογχίτιδα, ο καρκίνος και η καρδιακή ανεπάρκεια. Οι εκπομπές θεωρούνται υπεύθυνες για χιλιάδες πρόωρους θανάτους κάθε χρόνο.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις του 2017, οι βιομηχανικές εκπομπές προκαλούν βλάβες στην ανθρώπινη υγεία και στο περιβάλλον συνολικού κόστους μεταξύ 277 και 433 δισ. ευρώ ετησίως.

Πώς αντιμετωπίζουν οι χώρες της ΕΕ τις βιομηχανικές εκπομπές;

Η ΕΕ έχει θεσπίσει κανόνες για την αντιμετώπιση της βιομηχανικής ρύπανσης.

Η οδηγία για τις βιομηχανικές εκπομπές αποτελεί την κύρια νομοθετική πράξη της ΕΕ για την πρόληψη και τη μείωση της ρύπανσης από μεγάλες βιομηχανικές μονάδες, συμπεριλαμβανομένων των κτηνοτροφικών μονάδων, στην ΕΕ.

Ο γενικός στόχος είναι η συμβολή στην προστασία των οικοσυστημάτων και της ανθρώπινης υγείας.

Με τους κανόνες επιδιώκονται:

πρόληψη και έλεγχος της έκλυσης εκπομπών από τις μεγαλύτερες βιομηχανικές μονάδες της Ευρώπης στον αέρα, τα ύδατα και το έδαφος
ελαχιστοποίηση της χρήσης των πόρων
αύξηση της αποδοτικότητας των διεργασιών
ενθάρρυνση πρακτικών κυκλικής οικονομίας
διασφάλιση της πρόληψης και του ελέγχου των αποβλήτων

Η οδηγία καλύπτει περισσότερες από 50.000 μονάδες που βρίσκονται σε χώρες της ΕΕ και ευθύνονται συλλογικά για το 20 % όλων των ρυπογόνων εκπομπών στην ατμόσφαιρα και στα ύδατα και για το 40 % των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ (τα στοιχεία αυτά ενδέχεται να αυξηθούν μετά την έκδοση της αναθεωρημένης οδηγίας το 2024).

Οδηγία για τις βιομηχανικές εκπομπές: βασικά στοιχεία (Ενημερωτικό γράφημα)

Οι βιομηχανικές δραστηριότητες που ρυθμίζονται από τους ενωσιακούς κανόνες περιλαμβάνουν μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, διυλιστήρια, μονάδες επεξεργασίας και αποτέφρωσης αποβλήτων, παραγωγή μετάλλων, τσιμέντου, γυαλιού, χημικών προϊόντων, χαρτοπολτού και χαρτιού, τροφίμων και ποτών, καθώς και εντατική εκτροφή χοίρων και πουλερικών.

Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου καλύπτονται επίσης από το σύστημα εμπορίας εκπομπών της ΕΕ.

Fit for 55: Μεταρρύθμιση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της ΕΕ (ενημερωτικό γράφημα)

Πώς λειτουργεί η οδηγία για τις βιομηχανικές εκπομπές;

Οι κανόνες της ΕΕ απαιτούν από τις μεγάλες βιομηχανικές και κτηνοτροφικές μονάδες να παρακολουθούν τις περιβαλλοντικές επιδόσεις τους, να υποβάλλουν εκθέσεις σχετικά με αυτές και να καταβάλλουν προσπάθειες για έλεγχο των εκπομπών τους.

Στους βιομηχανικούς φορείς εκμετάλλευσης που παρατίθενται στην οδηγία για τις βιομηχανικές εκπομπές παρέχεται άδεια λειτουργίας από την αρχή της χώρας στην οποία είναι εγκατεστημένοι.

Οι οριακές τιμές εκπομπών για τις ρυπογόνες ουσίες που εκπέμπονται από μια μονάδα καθορίζονται στις άδειες με βάση τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές (ΒΔΤ). Οι ΒΔΤ καθορίζονται από την Επιτροπή σε συντονισμό με εμπειρογνώμονες από τα κράτη μέλη, τη βιομηχανία και περιβαλλοντικές οργανώσεις.

Οι άδειες πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις συνολικές περιβαλλοντικές επιδόσεις μιας μονάδας, οι οποίες καλύπτουν, μεταξύ άλλων, τις εκπομπές στην ατμόσφαιρα, στα ύδατα και στο έδαφος, την παραγωγή αποβλήτων, τη χρήση πρώτων υλών και την ενεργειακή απόδοση.

Οι χώρες της ΕΕ πρέπει να διοργανώνουν επιτόπιες επιθεωρήσεις τουλάχιστον μία φορά κάθε ένα έως τρία έτη, χρησιμοποιώντας κριτήρια βάσει κινδύνου.

Οι εθνικές αρχές υποχρεούνται να δημοσιοποιούν πληροφορίες σχετικά με:

τις άδειες και τις αιτήσεις παροχής αδειών
τα αποτελέσματα της παρακολούθησης

Η ευρωπαϊκή πύλη για τις βιομηχανικές εκπομπές χρησιμοποιείται για τη συλλογή και την παρουσίαση δεδομένων σχετικά με τις βιομηχανικές εκπομπές.

Ευρωπαϊκή πύλη για τις βιομηχανικές εκπομπές

Τάσεις στις βιομηχανικές εκπομπές στην ΕΕ (Ενημερωτικό γράφημα)

Τι θα αλλάξει στην οδηγία για τις βιομηχανικές εκπομπές;

Αξιολόγηση του αντικτύπου της οδηγίας για τις βιομηχανικές εκπομπές, η οποία διενεργήθηκε από την Επιτροπή, κατέδειξε ότι οι κανόνες της ΕΕ έχουν συμβάλει σημαντικά στη μείωση των εκπομπών ρύπων από τη βιομηχανία, ιδίως στην ατμόσφαιρα. Από τη μελέτη όμως φαίνεται ότι η συμβολή των εν λόγω κανόνων στην απανθρακοποίηση και στην κυκλική οικονομία ήταν πιο περιορισμένη.

Τον Απρίλιο του 2022, η Επιτροπή υπέβαλε προτάσεις για την επικαιροποίηση και τον εκσυγχρονισμό των κανόνων για τις βιομηχανικές εκπομπές (τροποποίηση της οδηγίας 2010/75/ΕΕ περί βιομηχανικών εκπομπών και της οδηγίας 1999/31/ΕΚ περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων).

Στόχος είναι να αναθεωρηθούν οι ισχύοντες κανόνες, προκειμένου να προσαρμοστούν στις φιλοδοξίες της ΕΕ για το κλίμα και τη ρύπανση, όπως παρουσιάστηκαν στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία.Απώτερος στόχος είναι να δοθεί ώθηση στον ριζικό μετασχηματισμό των μεγάλων αγροτοβιομηχανικών μονάδων για την επίτευξη μιας ανταγωνιστικής, κλιματικά ουδέτερης, κυκλικής οικονομίας μηδενικής ρύπανσης έως το 2050.

Κύριες πτυχές της αναθεώρησης

Τα κυριότερα στοιχεία της αναθεώρησης είναι τα εξής:

συμπερίληψη περισσότερων βιομηχανικών μονάδων στη νομοθεσία
αποτελεσματικότερη αδειοδότηση
μείωση του διοικητικού κόστους
αύξηση της πρόσβασης στην πληροφόρηση, της διαφάνειας και της συμμετοχής του κοινού
μεγαλύτερη υποστήριξη ρηξικέλευθων τεχνολογιών και άλλων καινοτόμων προσεγγίσεων

Με τους νέους κανόνες θα επεκταθεί το πεδίο εφαρμογής τους ώστε να ισχύουν και για:

περισσότερες μεγάλες εκμεταλλεύσεις εντατικής κτηνοτροφίας για την εκτροφή χοίρων και πουλερικών αλλά όχι βοοειδών
τον εξορυκτικό τομέα
μεγάλες μονάδες παραγωγής μπαταριών

Τα κράτη μέλη θα χρειαστεί να θεσπίσουν αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις για όσους παραβιάζουν τα μέτρα που θεσπίζονται για την εφαρμογή της οδηγίας στο οικείο δίκαιο. Επιπροσθέτως, θα χρειαστεί να διασφαλίσουν ότι οι πολίτες έχουν το δικαίωμα να διεκδικούν αποζημίωση σε περίπτωση πρόκλησης βλάβης στην υγεία τους ως αποτέλεσμα παραβίασης των εθνικών κανόνων για τη μεταφορά της οδηγίας.

Οι άδειες για βιομηχανικές εγκαταστάσεις στο εξής θα εκδίδονται ηλεκτρονικά, μέσω συστήματος ηλεκτρονικής αδειοδότησης που θα δημιουργηθεί το αργότερο έως το 2035. Με τον τρόπο αυτό οι διαδικασίες αδειοδότησης θα γίνουν ευκολότερες και αποτελεσματικότερες. Με τις άδειες, οι αρμόδιες αρχές θα καθορίζουν δεσμευτικές οριακές τιμές περιβαλλοντικών επιδόσεων (EPLV) για την έγκριση της δημιουργίας και της λειτουργίας εγκαταστάσεων.

Με τους νέους κανόνες, η Επιτροπή θα υποχρεούται επίσης να αξιολογήσει την εφαρμογή της οδηγίας έως το 2028 και στη συνέχεια να την αξιολογεί ανά πενταετία. Προβλέπεται επιπλέον η δυνατότητα επανεξέτασης όσον αφορά τα εισαγόμενα γεωργικά προϊόντα από τρίτες χώρες, με στόχο να διασφαλιστεί ότι τα εν λόγω προϊόντα υπόκεινται σε παρόμοια περιβαλλοντικά πρότυπα με εκείνα που ισχύουν εντός της ΕΕ.

Η αναθεώρηση των κανόνων για τις βιομηχανικές εκπομπές αφορά επίσης κανονισμό σχετικά με την υποβολή περιβαλλοντικών δεδομένων από βιομηχανικές εγκαταστάσεις [κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 166/2006]. Με τους νέους κανόνες, το ευρωπαϊκό μητρώο έκλυσης και μεταφοράς ρύπων (ευρωπαϊκό ΜΕΜΡ) θα αντικατασταθεί από την ευρωπαϊκή πύλη για τις βιομηχανικές εκπομπές.

Τον Μάρτιο του 2023, οι χώρες της ΕΕ συμφώνησαν στο πλαίσιο του Συμβουλίου κοινή διαπραγματευτική θέση —τη λεγόμενη «γενική προσέγγιση»— επί της αναθεώρησης της οδηγίας με βάση την πρόταση που είχε υποβάλει η Επιτροπή τον Μάρτιο του 2022. Αργότερα, τον Ιούνιο, το Συμβούλιο συμφώνησε σχετικά με τον κανονισμό για τη δημιουργία πύλης για τις βιομηχανικές εκπομπές.

Τον Νοέμβριο του 2023, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία κατά τους τριμερείς διαλόγους σχετικά με τους αναθεωρημένους κανόνες τόσο για την οδηγία όσο και για την πύλη για τις εκπομπές.

Οι νέοι κανόνες θεσπίστηκαν από το Συμβούλιο τον Απρίλιο του 2024.