Διαχείριση των ιχθυαποθεμάτων της ΕΕ

Γιατί πρέπει η ΕΕ να διαχειρίζεται τα ιχθυαποθέματα;

Τόσο τα ψάρια όσο και τα προϊόντα υδατοκαλλιέργειας αποτελούν σημαντικό κομμάτι μιας υγιεινής διατροφής. Η ΕΕ είναι η μεγαλύτερη αγορά αλιευμάτων στον κόσμο. Κάθε χρόνο καταναλώνονται στην ΕΕ, κατά μέσο όρο, 24,4 κιλά ψαριών ή θαλασσινών ανά πολίτη. 75% των ψαριών και θαλασσινών που καταναλώνονται προέρχονται από άγρια αλιεία.

Οι αλιευτικοί πόροι δεν είναι απεριόριστοι και η υπεραλίευση μπορεί να έχει επιπτώσεις στην αναπαραγωγική ικανότητα των αποθεμάτων. Εάν δεν ελέγχεται το ποιος και τι αλιεύει, ενδέχεται ορισμένα ιχθυαποθέματα να εξαντληθούν ή η αλίευσή τους να πάψει να είναι οικονομικά βιώσιμη.

Το σύστημα αλιευτικής διαχείρισης της ΕΕ, που αποτελεί μέρος της κοινής αλιευτικής πολιτικής της ΕΕ:

• βοηθά να διασφαλιστεί η αναπαραγωγή των ιχθυαποθεμάτων
• προετοιμάζει τις προϋποθέσεις για έναν κερδοφόρο αλιευτικό κλάδο
• εξασφαλίζει την κατανομή των αλιευτικών δυνατοτήτων
• διαδραματίζει καίριο ρόλο στη διατήρηση του θαλάσσιου οικοσυστήματος

Το σύστημα αλιευτικής διαχείρισης της ΕΕ

Η διαχείριση των σημαντικότερων ιχθυαποθεμάτων και τύπων αλιείας της ΕΕ πραγματοποιείται σε επίπεδο ΕΕ μέσω:

• πολυετών σχεδίων διαχείρισης
• ετήσιων ορίων αλιευμάτων (γνωστών ως TAC)

Κάθε πολυετές σχέδιο διαχείρισης περιλαμβάνει στόχους για τη διαχείριση των ιχθυαποθεμάτων και μπορεί επίσης να περιέχει άλλους ειδικούς κανόνες διατήρησης. Επίσης, τα πολυετή σχέδια περιλαμβάνουν στόχο μέγιστης βιώσιμης απόδοσης και μια προθεσμία για την επίτευξη του εν λόγω στόχου.

Η ΕΕ καθορίζει τα ετήσια όρια αλιευμάτων για τα περισσότερα εμπορικά ιχθυαποθέματα. Πρόκειται για τα λεγόμενα συνολικά επιτρεπόμενα αλιεύματα (TAC) ή αλλιώς αλιευτικές δυνατότητες. Κάθε TAC κατανέμεται μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ μέσω των εθνικών ποσοστώσεων. Τα κράτη μέλη οφείλουν να μεριμνούν ώστε οι ποσοστώσεις τους να μην υπεραλιεύονται.

Οι ποσοστώσεις και τα όρια αλιευμάτων αφορούν τα ιχθυαποθέματα που βρίσκονται στα ύδατα της ΕΕ ή αλιεύονται από αλιευτικά σκάφη της ΕΕ σε ορισμένα μη ενωσιακά ύδατα.

• Πολυετή σχέδια διαχείρισης (γενικές πληροφορίες)
• Χρονολόγιο: Αλιευτικές δυνατότητες στην ΕΕ (γενικές πληροφορίες)

Βασικοί όροι

Ιχθυαπόθεμα – οι έμβιοι πόροι σε συγκεκριμένη θαλάσσια βιοκοινότητα από τους οποίους προέρχονται τα αλιεύματα. Μπορεί να περιλαμβάνει τον πληθυσμό ενός ή περισσότερων ειδών ψαριών, ασπόνδυλων και φυτών.

Συνολικά επιτρεπόμενα αλιεύματα (TAC), ή αλλιώς αλιευτικές δυνατότητες - οι μέγιστες ποσότητες ιχθύων από συγκεκριμένα αποθέματα που μπορούν να αλιευθούν (εκφραζόμενη σε τόνους ή αριθμούς)

Ποσοστώσεις (εθνικές) – το μερίδιο των συνολικών επιτρεπόμενων αλιευμάτων που αντιστοιχεί σε κάθε κράτος μέλος

Μέγιστη βιώσιμη απόδοση – η μέγιστη ποσότητα που μπορεί να αλιευθεί από το απόθεμα ενός είδους χωρίς να μειωθεί το μέγεθος του πληθυσμού

Πού βρίσκονται τα ύδατα της ΕΕ;

Ο χάρτης αυτός απεικονίζει τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες (ΑΟΖ) των κρατών μελών της ΕΕ. Κάθε χώρα έχει δικαιώματα εκμετάλλευσης των θαλάσσιων πόρων στη ζώνη της. Τα κράτη μέλη της ΕΕ διαχειρίζονται τους περισσότερους πόρους από κοινού βάσει κανόνων που έχουν συμφωνηθεί με την κοινή αλιευτική πολιτική της ΕΕ.

Ακτογραμμή: © EuroGeographics, © FAO (ΟΗΕ). ΑΟΖ: © VLIZ, Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Eurostat/GISCO

Διεθνείς συμφωνίες: από κοινού διαχείριση των ιχθυαποθεμάτων

Για τα κοινά ιχθυαποθέματα που υπόκεινται σε από κοινού διαχείριση με χώρες εκτός ΕΕ, οι αλιευτικές δυνατότητες που συμφωνούνται σε επίπεδο ΕΕ πρέπει να συνάδουν με τα αποτελέσματα των τακτικών διαβουλεύσεων με τις εν λόγω τρίτες χώρες. Οι διαβουλεύσεις αυτές βασίζονται σε διεθνείς συμφωνίες σχετικά με τη συνεργασία στη διαχείριση της αλιείας.

Οι διεθνείς συμφωνίες αποτελούν σημαντικό σκέλος της αλιευτικής διαχείρισης στην ΕΕ. Δύο βασικά είδη διεθνών αλιευτικών συμφωνιών είναι οι διμερείς συμφωνίες και οι πολυμερείς συμφωνίες.

• Διεθνείς αλιευτικές συμφωνίες (γενικές πληροφορίες)

Με την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ, οι αλιευτικές δυνατότητες για τα κοινά αποθέματα μεταξύ της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου καθορίζονται με βάση τη συμφωνία εμπορίου και συνεργασίας που τέθηκε σε ισχύ την 1η Μαΐου 2021. Σύμφωνα με αυτήν, η ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο διεξάγουν ετήσιες διαβουλεύσεις με σκοπό τον καθορισμό των αλιευτικών δυνατοτήτων για τα κοινά αποθέματα που θα ισχύουν στη διάρκεια του επόμενου έτους.

• Κοινά ιχθυαποθέματα ΕΕ-Ηνωμένου Βασιλείου (γενικές πληροφορίες)

Ποιος είναι ο ρόλος του Συμβουλίου στη διαχείριση των ιχθυαποθεμάτων;

Το Συμβούλιο διαδραματίζει καίριο ρόλο στη διαχείριση των ιχθυαποθεμάτων της ΕΕ και στον καθορισμό των αλιευτικών δυνατοτήτων για τους αλιείς των κρατών μελών, όπως ορίζεται στο άρθρο 43 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ.

Μεταξύ των αρμοδιοτήτων του Συμβουλίου περιλαμβάνονται:

• ο καθορισμός των συνολικών επιτρεπόμενων αλιευμάτων (TAC)
• η κατανομή αλιευτικών δυνατοτήτων στα κράτη μέλη

Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι το Συμβούλιο, βασιζόμενο σε προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που εδράζονται σε επιστημονικές γνωμοδοτήσεις, εγκρίνει κάθε χρόνο τα ετήσια όρια αλιευμάτων και τις αλιευτικές ποσοστώσεις για κάθε ιχθυαπόθεμα που τελεί υπό τη διαχείρισή του. Στο τέλος εκδίδεται ο σχετικός κανονισμός που μπορεί να επικαιροποιείται ανάλογα με τις ανάγκες καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Όσον αφορά τις διεθνείς αλιευτικές συμφωνίες, το Συμβούλιο είναι αρμόδιο για:

• τον καθορισμό της διαπραγματευτικής εντολής
• την υπογραφή συμφωνιών εξ ονόματος της ΕΕ
• την έκδοση της τελικής απόφασης για την ενσωμάτωση των συμφωνιών στη νομοθεσία της ΕΕ

Το Συμβούλιο παρέχει επίσης τη διαπραγματευτική εντολή στην Επιτροπή όταν εκπροσωπεί την ΕΕ σε διάφορες περιφερειακές οργανώσεις διαχείρισης αλιείας στις οποίες η ΕΕ είναι μέλος.

Σύμφωνα με τις Συνθήκες της ΕΕ, η ΕΕ έχει αποκλειστική αρμοδιότητα στον τομέα της «διατήρησης των θαλάσσιων βιολογικών πόρων στο πλαίσιο της κοινής αλιευτικής πολιτικής». Άλλοι τομείς της αλιευτικής πολιτικής (πολιτική της αγοράς, έλεγχος και υδατοκαλλιέργεια) αποτελούν συντρέχουσα αρμοδιότητα. Η συνήθης νομοθετική διαδικασία εφαρμόζεται σε όλες σχεδόν τις αποφάσεις στον τομέα της αλιείας, με σημαντική εξαίρεση τον καθορισμό ορίων αλιευμάτων και αλιευτικών ποσοστώσεων, που αποτελεί προνόμιο του Συμβουλίου.