Unijna gospodarka rybna
Państwa członkowskie UE określiły – w ramach wspólnej polityki rybołówstwa – wspólne zasady zarządzania zasobami rybnymi. Dzięki temu zasoby mają być wykorzystywane w sposób zrównoważony, a żywność ma być zdrowa i niedroga.
Dlaczego UE prowadzi gospodarkę rybną?
Ryby, a także produkty akwakultury, są ważnym składnikiem zdrowej diety. UE jest największym na świecie rynkiem owoców morza. Każdego roku w UE spożywa się średnio 24,4 kg ryb lub owoców morza na obywatela. 75% spożywanych ryb i owoców morza pochodzi z połowów dzikich gatunków.
Zasoby rybne są ograniczone, a przełowienie może mieć wpływ na zdolność reprodukcyjną stad. Bez kontroli połowów (czyli tego, kto co poławia) niektóre stada mogą zaniknąć lub stracić rentowność połowową.
Unijny system zarządzania rybołówstwem (część wspólnej polityki rybołówstwa):
- pomaga zapewnić samoodtwarzanie się stad
- tworzy warunki sprzyjające czerpaniu zysków z rybołówstwa
- określa zasady podziału uprawnień połowowych
- odgrywa ważną rolę w ochronie ekosystemu morskiego.
Limity i kwoty połowowe (infografika)
Unijna gospodarka rybna
Gospodarowanie największymi stadami i łowiskami na szczeblu UE opiera się na:
- wieloletnich planach zarządzania
- rocznych limitach połowowych (znanych jako TAC).
W każdym wieloletnim planie zarządzania określa się cel gospodarki zasobami, a ewentualnie też szczegółowe zasady ich ochrony. Plany wieloletnie zawierają ponadto cel dotyczący maksymalnego podtrzymywalnego połowu oraz termin osiągnięcia tego celu.
Wobec większości stad eksploatowanych komercyjnie UE określa roczny limit połowu. Limity te nazywa się całkowitymi dopuszczalnymi połowami (TAC) lub uprawnieniami połowowymi. Każdy TAC zostaje podzielony na kwoty krajowe przysługujące poszczególnym państwom członkowskim UE. Z kolei każde państwo członkowskie samo dopilnowuje, by jego kwota nie została przekroczona.
Kwoty i limity połowowe dotyczą stad znajdujących się w wodach UE lub eksploatowanych przez statki rybackie UE w niektórych wodach pozaunijnych.
Najważniejsze pojęcia
stado ryb – żywe zasoby w środowisku morskim, z którego dokonuje się połowów; może to obejmować populację jednego lub większej liczby gatunków ryb, bezkręgowców i roślin
całkowite dopuszczalne połowy (TAC), czyli uprawnienia połowowe – maksymalna ilość ryb, które można złowić z danego stada (podawana w tonach lub liczbach)
kwoty (krajowe) – udział w całkowitym dopuszczalnym połowie dozwolony dla każdego państwa członkowskiego
maksymalny podtrzymywalny połów – największy odłów, jaki można pozyskać ze stada danego gatunku bez zmniejszania wielkości populacji.
Które wody należą do UE?
Mapa pokazuje, gdzie leżą wyłączne strefy ekonomiczne (WSE) państw członkowskich UE. Każde państwo posiada prawa do poławiania zasobów morskich w swojej strefie. Większością zasobów państwa członkowskie gospodarują wspólnie – według zasad uzgodnionych we wspólnej polityce rybołówstwa UE.
Zarys linii brzegowej: © EuroGeographics, © FAO (ONZ). WSE: © VLIZ, Źródło: Komisja Europejska – Eurostat/GISCO
Międzynarodowe umowy: wspólne gospodarowanie stadami ryb
Jeżeli z danego stada UE korzysta wspólnie z państwami trzecimi i wspólnie nim gospodaruje, uzgodnione na szczeblu UE uprawnienia do połowów muszą być spójne z wynikami konsultacji, które co jakiś czas prowadzone są z tymi państwami. Podstawą konsultacji są międzynarodowe umowy o współpracy w zakresie gospodarki rybnej.
Umowy międzynarodowe to ważna część gospodarki rybnej w UE. Istnieją 2 główne rodzaje umów: dwustronne i międzynarodowe.
Kwoty połowowe po brexicie (infografika)
W związku z wystąpieniem Wielkiej Brytanii z UE uprawnienia połowowe względem stad we wspólnej gestii Unii i tego państwa są określane w myśl umowy o handlu i współpracy. Umową weszła w życie 1 maja 2021 r. i przewiduje, że UE i Wielka Brytania będą w corocznych konsultacjach ustalać uprawnienia połowowe względem wspólnych stad na kolejny rok.
Jaka jest rola Rady w zarządzaniu zasobami rybnymi?
Rada odgrywa kluczową rolę w zarządzaniu unijnymi stadami ryb i w określaniu uprawnień do połowów dla podmiotów gospodarczych w państwach członkowskich, zgodnie z art. 43 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Do obowiązków Rady należy:
- ustalanie całkowitych dopuszczalnych połowów (TAC)
- przydzielanie państwom członkowskim uprawnień do połowów.
W praktyce oznacza to, że Rada co roku na podstawie propozycji Komisji Europejskiej opartych na opiniach naukowych przyjmuje roczne limity i kwoty połowowe dla każdego stada ryb, którym zarządza. Ma to formę rozporządzenia, które można aktualizować w miarę potrzeb przez cały rok.
Jeśli chodzi o międzynarodowe umowy połowowe, Rada:
- udziela mandatu do negocjacji
- podpisuje umowy w imieniu UE
- przyjmuje ostateczną decyzję o włączeniu umów do prawa UE.
Rada udziela też wytycznych negocjacyjnych Komisji, gdy ta reprezentuje UE w różnych regionalnych organizacjach gospodarki rybnej, których UE jest członkiem.
Zgodnie z traktatami UE Unia posiada wyłączną kompetencję w zakresie „zachowania morskich zasobów biologicznych w ramach wspólnej polityki rybołówstwa”. Inne obszary polityki rybołówstwa (polityka rynkowa, kontrola i akwakultura) należą do kompetencji dzielonych. Do prawie wszystkich decyzji dotyczących rybołówstwa ma zastosowanie zwykła procedura ustawodawcza, z istotnym wyjątkiem ustalania limitów połowowych i kwot będącego kompetencją Rady.