Σπατάλη τροφίμων

Ο αντίκτυπος της σπατάλης τροφίμων

Η σπατάλη τροφίμων, καθώς και η απώλεια τροφίμων που προκύπτει όταν ποσότητες τροφίμων χάνονται προτού φτάσουν στους καταναλωτές, αποτελούν παγκόσμια πρόκληση. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), περίπου το ένα τρίτο του συνόλου των τροφίμων που παράγονται ανά τον κόσμο χάνεται ή σπαταλάται σε κάποιο στάδιο της αλυσίδας εφοδιασμού.

Στην ΕΕ η ετήσια σπατάλη τροφίμων υπολογίζεται σε πάνω από 59 εκατομμύρια τόνους, που αντιστοιχούν σε 132 κιλά ανά άτομο.

Πού γίνεται σπατάλη τροφίμων

Πάνω από το ήμισυ της σπατάλης τροφίμων στην ΕΕ προέρχεται από τα νοικοκυριά. Η ποσότητα αυτή είναι σχεδόν διπλάσια από τη σπατάλη τροφίμων που γίνεται κατά την παραγωγή ή την επεξεργασία. Στο παρακάτω γράφημα απεικονίζεται η ποσότητα των αποβλήτων τροφίμων ανά τομέα με βάση συνολικά 132 κιλά αποβλήτων κατά κεφαλήν.

^{Πηγή: Eurostat 2024, στοιχεία του 2022.}

Η αναποτελεσματικότητα στην αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων και στην κατανάλωση έχει σημαντικό αντίκτυπο στο περιβάλλον, την οικονομία και την κοινωνία.

Οι κύριες επιπτώσεις της σπατάλης τροφίμων

Περιβάλλον

Στη σπατάλη τροφίμων οφείλεται το 16% των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου του συστήματος τροφίμων της ΕΕ.

Οικονομία

Έως και 132 δισ. ευρώ χάνονται κάθε χρόνο λόγω της σπατάλης τροφίμων.

Κοινωνία

Σχεδόν 33 εκατομμύρια άνθρωποι στην ΕΕ δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να απολαμβάνουν ένα πλήρες γεύμα τις μισές ημέρες, τη στιγμή που τόνοι τροφίμων καταλήγουν στα σκουπίδια.

Πώς αντιμετωπίζει η ΕΕ τη σπατάλη τροφίμων

Η ΕΕ και οι χώρες της είναι προσηλωμένες στον στόχο βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών για μείωση κατά το ήμισυ της κατά κεφαλήν σπατάλης τροφίμων παγκοσμίως σε επίπεδο λιανικής πώλησης και καταναλωτών και για μείωση των απωλειών τροφίμων στις αλυσίδες παραγωγής και εφοδιασμού έως το 2030.

Για να επιταχυνθεί η δράση για την επίτευξη αυτού του στόχου, η ΕΕ έχει θεσπίσει ειδικά μέτρα για τον περιορισμό της απώλειας και της σπατάλης τροφίμων.

Η οδηγία-πλαίσιο της ΕΕ για τα απόβλητα καθορίζει σειρά προτεραιότητας για τις δράσεις που αποσκοπούν στη μείωση της απώλειας και της σπατάλης. Η πρόληψη είναι το πρώτο μέτρο που θα πρέπει να επιβάλουν τα κράτη μέλη. Όταν η πρόληψη δεν είναι εφικτή, οι χώρες της ΕΕ θα πρέπει να λαμβάνουν μέτρα για την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση ή τη χρησιμοποίηση τροφίμων για άλλους σκοπούς.

Σειρά προτεραιότητας για μείωση της απώλειας και της σπατάλης

1. ΠΡΟΛΗΨΗ: αποφυγή της απώλειας και της σπατάλης τροφίμων προτού συμβούν

2. ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ: επαναχρησιμοποίηση για ανθρώπινη κατανάλωση μέσω αναδιανομής και τραπεζών τροφίμων, ή μετατροπή σε ζωοτροφές

3. ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ: ανάκτηση υποπροϊόντων και επαναχρησιμοποίηση θρεπτικών στοιχείων για χρήσεις όπως η λιπασματοποίηση

4. ΑΝΑΚΤΗΣΗ: καύση με ανάκτηση ενέργειας

Η οδηγία-πλαίσιο της ΕΕ για τα απόβλητα υποχρεώνει τα κράτη μέλη:

• να μειώσουν την ποσότητα τροφίμων που χάνεται κατά την παραγωγή και τη διανομή
• να μειώσουν τη σπατάλη τροφίμων στα νοικοκυριά
• να ενθαρρύνουν τη δωρεά τροφίμων
• να παρακολουθούν και να αξιολογούν την εφαρμογή των μέτρων της ΕΕ περί αποτροπής της σπατάλης τροφίμων

Στα μέτρα που αποσκοπούν στη μείωση της απώλειας και της σπατάλης τροφίμων συγκαταλέγεται επίσης η αναπροσαρμογή της χρήσης πλεοναζόντων τροφίμων, π.χ. με τη μετατροπή τους σε ζωοτροφές ή προϊόντα λιπασματοποίησης.

Στόχοι μείωσης της σπατάλης τροφίμων

Τον Ιούλιο του 2023 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε πρόταση για την αναθεώρηση της οδηγίας-πλαισίου της ΕΕ για τα απόβλητα. Η αναθεώρηση περιλαμβάνει νέους νομικά δεσμευτικούς στόχους για τη μείωση των αποβλήτων τροφίμων έως το 2030.

Τον Ιούνιο του 2024 το Συμβούλιο καθόρισε τη θέση του για τις διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με τους προτεινόμενους στόχους.

Τον Φεβρουάριο του 2025 οι συννομοθέτες κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία, η οποία περιλαμβάνει τους ακόλουθους στόχους για τη μείωση της σπατάλης τροφίμων.

• Συμβούλιο και Κοινοβούλιο συμφώνησαν να μειώσουν τη σπατάλη τροφίμων και θέσπισαν νέους κανόνες για κλωστοϋφαντουργικά απόβλητα (δελτίο Τύπου, 19 Φεβρουαρίου 2025)