Marnowanie żywności

Jakie są skutki marnowania żywności?

Marnowanie żywności i straty żywności (czyli uznawanie jej za niezdatną do spożycia zanim trafi ona do konsumentów) to globalne wyzwanie. Według Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) blisko jedna trzecia całej żywności produkowanej na świecie jest uznawana za niezdatną do spożycia lub wyrzucana na jednym z etapów łańcucha dostaw żywności.

W UE co roku wyrzuca się prawie 59 mln ton żywności, co równa się 132 kilogramom na jedną osobę.

Gdzie marnuje się żywność?

Ponad połowa odpadów żywnościowych w UE pochodzi z gospodarstw domowych. To prawie dwa razy więcej niż odpady żywnościowe generowane w procesie produkcji lub przetwórstwa. Wykres przedstawia ilość odpadów żywnościowych w podziale na sektory – w oparciu o łączną ilość 132 kg odpadów na osobę.

^{Źródło: Eurostat 2024, dane od 2022 r.}

Niewydolność na różnych etapach łańcucha dostaw żywności i w obszarze konsumpcji ma poważny wpływ na środowisko, gospodarkę i społeczeństwo.

Jakie są skutki marnowania żywności?

Środowisko

Marnowanie żywności odpowiada za 16% całkowitych emisji gazów cieplarnianych z systemu żywnościowego w UE.

Gospodarka

Marnowanie żywności powoduje straty sięgające 132 mld EUR rocznie.

Społeczeństwo

Prawie 33 mln osób w UE nie ma pieniędzy na pełny posiłek co drugi dzień, a tymczasem marnują się tony żywności.

Jak UE radzi sobie z problemem marnowania żywności?

UE i jej państwa zobowiązały się osiągnąć oenzetowski cel zrównoważonego rozwoju, który zakłada do roku 2030 zmniejszenie o połowę globalnej ilości marnowanej żywności (w przeliczeniu na osobę) na poziomie detalicznym i konsumenckim oraz do ograniczenia strat żywności w ramach łańcuchów produkcji i dostaw.

Aby przyspieszyć działania służące osiągnięciu tego celu, UE wprowadziła konkretne środki, które mają ograniczyć straty i marnowanie żywności.

Unijna dyrektywa ramowa o odpadach określa hierarchię priorytetów w działaniach mających zmniejszyć straty i marnowanie żywności. Państwa członkowskie powinny przede wszystkim zalecać zapobieganie. Tylko wtedy, gdy zapobieganie nie jest możliwe, powinny proponować ponowne wykorzystanie, recykling lub wykorzystanie żywności do innych celów.

Hierarchia priorytetów

1. ZAPOBIEGANIE: przede wszystkim unikać strat i marnowania żywności

2. PONOWNE WYKORZYSTYWANIE: ponownie kierować do konsumpcji poprzez redystrybucję i banki żywności albo przeznaczać na pasze

3. RECYKLING: odzyskiwać produkty uboczne i substancje odżywcze np. jako kompost

4. ODZYSKIWANIE: spalać w celach energetycznych.

Zgodnie z unijną dyrektywą ramową o odpadach państwa członkowskie powinny:

• ograniczać straty żywności na etapie produkcji i dystrybucji
• ograniczać ilość odpadów żywnościowych w gospodarstwach domowych
• zachęcać do darowizn żywności
• monitorować i oceniać realizację unijnych środków zapobiegania marnowaniu żywności.

Środki służące ograniczaniu strat i marnowania żywności obejmują też wykorzystywanie nadwyżek żywności w innym celu, np. jako paszy dla zwierząt lub kompostu.

Cele w zakresie ograniczenia marnowania żywności

W lipcu 2023 r. Komisja Europejska zaproponowała zmianę unijnej dyrektywy ramowej o odpadach. Zmiana obejmuje nowe prawnie wiążące cele w zakresie ograniczenia marnowania żywności do 2030 r.

W czerwcu 2024 r. Rada uzgodniła swoje stanowisko na negocjacje z Parlamentem Europejskim w sprawie proponowanych celów.

Wstępne porozumienie współprawodawcy osiągnęli w lutym 2025 r. Obejmuje ono następujące cele dotyczące ograniczenia marnowania żywności.

• Rada i Parlament zgodne co do ograniczenia marnowania żywności i wprowadzenia nowych przepisów o odpadach tekstylnych (komunikat prasowy z 19 lutego 2025)

Więcej