An cur amú bia

Tionchar a bhíonn ag an gcur amú bia

Dúshlán domhanda is ea an cur amú bia agus an caillteanas bia (is éard is caillteanas bia ann nuair a chailltear bia sula sroicheann sé tomhaltóirí). De réir Eagraíocht Bhia agus Talmhaíochta na Náisiún Aontaithe, cailltear nó cuirtear amú thart ar aon trian den bhia uile a tháirgtear ar fud an domhain ag pointe éigin sa slabhra soláthair bia.

Cailltear nó cuirtear amú os cionn 59 milliún tona bia san Aontas gach bliain - 132kg in aghaidh an duine.

An áit a chailltear bia agus a chuirtear bia amú

Is ó theaghlaigh a thagann breis agus leath den chur amú bia san Aontas. Dhá oiread níos mó ná an cur amú bia a ghintear le linn an táirgthe nó na próiseála. Léirítear sa ghraf an méid cur amú bia in aghaidh na hearnála bunaithe ar 132 kg dramhaíola per capita.

^{Foinse: Eurostat 2024, sonraí ó 2022}

Bíonn tionchar mór ag neamhéifeachtúlachtaí sa slabhra soláthair bia agus sa tomhaltas ar an gcomhshaol, ar an ngeilleagar agus ar an tsochaí.

Príomhthionchair an chur amú bia

An Comhshaol

Is é an cur amú bia is cúis le 16% d’astaíochtaí gás ceaptha teasa chóras bia iomlán an Aontais.

An Geilleagar

suas le €132 bhilliún gach bliain mar gheall ar an gcur amú bia.

An tSochaí

níl sé d’acmhainn ag beagnach 33 mhilliún duine san Aontas béile iomlán a cheannach gach re lá, agus ag an am céanna, bíonn na tonaí bia á gcur amú.

An chaoi a dtéann an tAontas i ngleic leis an gcur amú bia

Tá an tAontas agus a thíortha tiomanta do sprioc forbartha inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe, is é sin, an cur amú bia domhanda per capita a laghdú faoina leath ar leibhéal miondíola agus tomhaltóirí agus an caillteanas bia feadh na slabhraí táirgthe agus soláthair a laghdú faoi 2030.

Chun dlús a chur leis an ngníomhaíocht i dtreo na sprice sin, tá bearta sonracha tugtha isteach ag an Aontas chun teorainn a chur leis an gcaillteanas bia agus leis an gcur amú bia.

Le treoir réime dramhaíola an Aontais, leagtar síos ord tosaíochta le haghaidh gníomhaíochtaí arb é is aidhm dóibh caillteanas agus dramhaíl a laghdú. Is é an cosc an chéad bheart ba cheart do na Ballstáit a fhorfheidhmiú. Sa chás nach féidir an cosc sin a chur i bhfeidhm, déanann na tíortha bearta chun bia a athúsáid, a athchúrsáil nó a úsáid chun críocha eile.

Ord tosaíochta chun an caillteanas agus an cur amú a laghdú

1. COSC: caillteanas agus cur amú bia a sheachaint i dtosach báire

2. ATHÚSÁID: athúsáid do thomhaltas an duine trí athdháileadh agus bainc bhia, nó úsáid mar bheatha ainmhithe

3. ATHCHÚRSÁIL: seachtháirgí a aisghabháil agus cothaithigh a athúsáid le haghaidh múirín a dhéanamh agus le haghaidh úsáidí eile mar sin

4. AISGHABHÁIL: loscadh le haisghabháil fuinnimh

An treoir réime dramhaíola lena gceanglaítear ar na Ballstáit an méid seo a leanas a dhéanamh:

• an méid bia a cailleadh le linn an táirgthe agus an dáilte a laghdú
• an cur amú bia a dhéanann teaghlaigh a laghdú
• deonú bia a spreagadh
• faireachán agus measúnú a dhéanamh ar chur chun feidhme bhearta coiscthe an Aontais maidir le cur amú bia

I measc na mbeart eile a bhfuil sé d’aidhm acu an caillteanas agus an cur amú bia a laghdú tá athrú cuspóra a dhéanamh ar bharrachas táirgí bia, mar shampla mar bheatha ainmhithe nó mar mhúirín.

Spriocanna um laghdúchán cur amú bia

I mí Iúil 2023, thíolaic an Coimisiún Eorpach togra le haghaidh athbhreithniú ar threoir réime dramhaíola an Aontais. Cuirtear san áireamh leis an athbhreithniú sin spriocanna nua atá ceangailteach ó thaobh dlí maidir le cur amú bia a laghdú do 2030.

I mí an Mheithimh 2024, tháinig an Chomhairle ar chomhaontú maidir lena seasamh caibidlíochta le Parlaimint na hEorpa i ndáil leis na spriocanna atá beartaithe.

Thángthas ar chomhaontú sealadach idir na comhreachtóirí i mí Feabhra 2025. Áirítear ann na spriocanna seo a leanas chun cur amú bia a laghdú.

• An Chomhairle agus an Pharlaimint tagtha ar chomhaontú maidir le cur amú bia a laghdú agus rialacha nua a leagan síos maidir le teicstílí dramhaíola (preaseisiúint, an 19 Feabhra 2025)