Προστασία και προαγωγή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Προσήλωση της ΕΕ στα ανθρώπινα δικαιώματα

Συνθήκες της ΕΕ

Ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποτελεί μία από τις θεμελιώδεις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και θεμελιώδη πτυχή των εξωτερικών της σχέσεων.

Η EE βασίζεται στις αξίες του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας, του κράτους δικαίου, καθώς και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των προσώπων που ανήκουν σε μειονότητες.

Άρθρο 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Οι Συνθήκες της ΕΕ ορίζουν ότι η δράση της ΕΕ στη διεθνή σκηνή πρέπει να έχει ως γνώμονα τις αρχές που ενέπνευσαν τη δημιουργία της: η δημοκρατία, το κράτος δικαίου, η οικουμενικότητα και το αδιαίρετο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών, ο σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, οι αρχές της ισότητας και της αλληλεγγύης, και ο σεβασμός των αρχών του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς δικαίου.

• Συνθήκες της ΕΕ (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)

Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων

Τα θεσμικά όργανα και οι οργανισμοί της ΕΕ, καθώς και τα κράτη μέλη της ΕΕ, δεσμεύονται από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων όταν εφαρμόζουν το δίκαιο της ΕΕ. Πρέπει επίσης να τηρούν τον Χάρτη στις εξωτερικές σχέσεις της ΕΕ.

• Θεμελιώδη δικαιώματα

Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου

Η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που εγκρίθηκε στις 10 Δεκεμβρίου 1948, άνοιξε τον δρόμο για το δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που γνωρίζει σήμερα ο κόσμος. Η Διακήρυξη αποτέλεσε βασικό σημείο αναφοράς για τους συντάκτες της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, η οποία άνοιξε προς υπογραφή στις 4 Νοεμβρίου 1950 και τέθηκε σε ισχύ στις 3 Σεπτεμβρίου 1953.

Και οι 27 χώρες της ΕΕ έχουν υπογράψει την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Η ΕΕ δεσμεύεται από τις Συνθήκες της να προσχωρήσει στη σύμβαση.

• Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου
• Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων)

Πολιτική για τα ανθρώπινα δικαιώματα

Η ΕΕ επιδιώκει να ενσωματώσει τα ανθρώπινα δικαιώματα σε όλες τις εξωτερικές της δράσεις, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών για το εμπόριο, τη μετανάστευση και το περιβάλλον. Όλες οι συμφωνίες που υπογράφει η ΕΕ πρέπει να συνάδουν με τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Σχέδιο δράσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία

Το σημείο αναφοράς για το έργο της ΕΕ στον τομέα της προστασίας και προαγωγής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε παγκόσμιο επίπεδο είναι το σχέδιο δράσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία που εγκρίθηκε τον Νοέμβριο του 2020 για την περίοδο 2020-2024. Στις 27 Μαΐου 2024 η ΕΕ αποφάσισε να παρατείνει το σχέδιο δράσης έως το 2027.

Το σχέδιο διαμορφώνεται γύρω από πέντε άξονες δράσης:

• προστασία και ενδυνάμωση των ατόμων
• οικοδόμηση ανθεκτικών, συμπεριληπτικών και δημοκρατικών κοινωνιών
• προώθηση ενός παγκόσμιου συστήματος για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία
• νέες τεχνολογίες: αξιοποίηση των ευκαιριών και αντιμετώπιση των προκλήσεων
• επίτευξη αποτελεσμάτων μέσω της συνεργασίας

• Συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με το σχέδιο δράσης της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία (27 Μαΐου 2024)
• Σχέδιο δράσης της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία 2020-2027

Ετήσιες εκθέσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία

Η ετήσια έκθεση για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία χρησιμεύει ως ολοκληρωμένη επισκόπηση των προσπαθειών και των επιτευγμάτων της ΕΕ, καθώς και των προκλήσεων που αντιμετωπίζει για την προώθηση ενός κόσμου όπου γίνονται σεβαστά τα ανθρώπινα δικαιώματα, τηρούνται οι δημοκρατικές αρχές και διαφυλάσσονται η αξιοπρέπεια και η ελευθερία όλων των ατόμων.

• Ετήσιες εκθέσεις της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης)

Ειδικός εντεταλμένος της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα

Ο ρόλος του ειδικού εντεταλμένου της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα, την προβολή και τη συνοχή της πολιτικής της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην εξωτερική της δράση και να οικοδομήσει ένα θετικό αφήγημα για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Εκτός από τη συνεργασία με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, ο εντεταλμένος:

• προεδρεύει διαλόγων για τα ανθρώπινα δικαιώματα με τρίτες χώρες
• εργάζεται για την εμβάθυνση της πολιτικής συνεργασίας με σχετικούς εταίρους
• εφιστά την προσοχή στις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που απαιτούν επείγουσα αντίδραση
• προωθεί τη συμμόρφωση προς το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο
• εργάζεται υπέρ της διεθνούς ποινικής δικαιοσύνης

Η σημερινή ειδική εντεταλμένη για τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι η Kajsa Ollongren.

• Ανθρώπινα δικαιώματα: Η ΕΕ διορίζει πρώην υπουργό των Κάτω Χωρών ως νέα Ειδική Εντεταλμένη (δελτίο Τύπου, 23 Ιουνίου 2025)
• Ειδικός εντεταλμένος της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης)

Κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα

Η ΕΕ έχει εγκρίνει διάφορες κατευθυντήριες γραμμές για τα ανθρώπινα δικαιώματα, μετουσιώνοντας τις προτεραιότητές της σε πρακτικές οδηγίες για τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής της ΕΕ, τα κράτη μέλη της ΕΕ και τις αντιπροσωπίες της ΕΕ σε όλον τον κόσμο.

Οι κατευθυντήριες γραμμές καλύπτουν, για παράδειγμα, τα βασανιστήρια και την κακομεταχείριση, τη θανατική ποινή, τη θρησκευτική ελευθερία ή την ελευθερία των πεποιθήσεων, τα δικαιώματα των παιδιών, την προστασία της άσκησης όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τα άτομα ΛΟΑΤΙ, τη βία κατά των γυναικών και των κοριτσιών, και την ελευθερία της έκφρασης εντός και εκτός διαδικτύου.

• Βασανιστήρια και κακομεταχείριση
• Η θανατική ποινή
• Θρησκευτική ελευθερία και ελευθερία των πεποιθήσεων
• Δικαιώματα του παιδιού
• Παιδιά σε ένοπλες συρράξεις
• Καταπολέμηση των διακρίσεων
• Προστασία των ΛΟΑΤΙ ατόμων
• Βία κατά των γυναικών
• Ελευθερία της έκφρασης
• Διεθνές δίκαιο
• Υπέρμαχοι των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
• Ασφαλές πόσιμο νερό

Περισσότερες πληροφορίες:

• Κατευθυντήριες γραμμές για τα ανθρώπινα δικαιώματα (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης)

Πώς η ΕΕ εφαρμόζει την πολιτική της για τα ανθρώπινα δικαιώματα

Η ΕΕ διαθέτει ευρύ φάσμα μέσων για την εφαρμογή της πολιτικής της στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τα εργαλεία αυτά περιλαμβάνουν διαλόγους για τα ανθρώπινα δικαιώματα, δηλώσεις και άλλες μορφές συμμετοχής σε πολυμερή φόρουμ, έργα και προγράμματα, καθώς και αποστολές εκλογικών παρατηρητών της ΕΕ.

Διάλογοι για τα ανθρώπινα δικαιώματα

Η ΕΕ διεξάγει τακτικούς διαλόγους με τρίτες χώρες και περιφερειακές ομάδες για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Κάθε διάλογος δρομολογείται σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για τους διαλόγους για τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι οποίες εγκρίθηκαν από το Συμβούλιο το 2001 και επικαιροποιήθηκαν τελευταία φορά το 2021.

Το Συμβούλιο αξιολογεί την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην εκάστοτε χώρα και αποφασίζει εάν θα ήταν σκόπιμη η έναρξη διαλόγου με τη χώρα αυτή μέσω της έγκρισης συμπερασμάτων.

Με την πάροδο των ετών, έχουν δρομολογηθεί διάλογοι για τα ανθρώπινα δικαιώματα με περίπου 60 χώρες και περιφερειακές ομάδες ανά τον κόσμο. Αυτοί οι διάλογοι αποτελούν πλατφόρμα για τη διατύπωση ανησυχιών σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και την ενίσχυση της διμερούς και πολυμερούς συνεργασίας.

• Κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για τους διαλόγους για τα ανθρώπινα δικαιώματα με τρίτες χώρες

Συμμετοχή σε πολυμερή φόρουμ

Το Συμβούλιο είναι αρμόδιο να καθορίζει τις στρατηγικές προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα φόρουμ των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Για τον σκοπό αυτό, εκδίδει ετησίως συμπεράσματα με τα οποία χαράσσει τις κύριες γραμμές δράσης της ΕΕ, μεταξύ άλλων στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Στα συμπεράσματα που εξέδωσε τον Ιανουάριο του 2025, το Συμβούλιο τόνισε ότι, προκειμένου οι νόμοι και οι κανόνες να είναι ισχυρότεροι από τις συγκρούσεις, όλοι πρέπει να δεσμευτούν υπέρ της πολυμερούς προσέγγισης και της διεθνούς τάξης, με βάση τα Ηνωμένα Έθνη. Για τον σκοπό αυτό, η ΕΕ θα συνεχίσει να συνεργάζεται με όλες τις περιοχές του κόσμου και θα ενισχύσει τη συνεργασία με χώρες που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις.

Η ΕΕ θα επικεντρωθεί επίσης στη διασφάλιση της λογοδοσίας και στην κλιμάκωση των προσπαθειών για την ισότητα των φύλων. Η ΕΕ θα συνεχίσει να εργάζεται για τον τερματισμό και την πρόληψη περαιτέρω παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε ολόκληρο τον κόσμο, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και της κατάστασης στη Μέση Ανατολή, ιδίως στη Γάζα.

• Φόρουμ Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ: Το Συμβούλιο εγκρίνει τις προτεραιότητες της ΕΕ (δελτίο Τύπου, 27 Ιανουαρίου 2025)
• Συνεργασία της ΕΕ με τα Ηνωμένα Έθνη

Θεματικό πρόγραμμα για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία

Το θεματικό πρόγραμμα για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία είναι ένα από τα προγράμματα του μηχανισμού γειτονίας, ανάπτυξης και διεθνούς συνεργασίας, δηλαδή του προγράμματος της ΕΕ για τα κονδύλια εξωτερικής δράσης για την περίοδο 2021-2027. Έχει προϋπολογισμό ύψους 1,5 δισ. ευρώ.

Το πρόγραμμα προσφέρει ανεξαρτησία δράσης, καθώς προβλέπει άμεση συνεργασία με υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τοπικές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών χωρίς να απαιτείται η έγκριση των εθνικών αρχών.

Επιπλέον, έχει παγκόσμια εμβέλεια και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη στήριξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων οπουδήποτε εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αφού καλύπτει ολόκληρο τον κόσμο σε εθνικό, περιφερειακό και διεθνές επίπεδο.

• Θεματικό πρόγραμμα για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Αποστολές εκλογικών παρατηρητών

Οι αποστολές εκλογικών παρατηρητών της ΕΕ αποτελούν θεμελιώδες τμήμα της δράσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προαγωγή της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών σε παγκόσμιο επίπεδο.

Οι αποστολές εκλογικών παρατηρητών έχουν ως στόχο:

• να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη του κοινού στις εκλογές
• να ενθαρρύνουν τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά
• να αποτρέψουν την εκλογική νοθεία
• να παράσχουν τεκμηριωμένη, αμερόληπτη και στοιχειοθετημένη αξιολόγηση της εκλογικής διαδικασίας

Μακροπρόθεσμα, αποσκοπούν επίσης στα εξής:

• να βελτιώσουν το συνολικό εκλογικό πλαίσιο και το πλαίσιο διεξαγωγής των εκλογών
• να ενισχύσουν την ανεξαρτησία και τη λογοδοσία των κρατικών θεσμών
• να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα των χωρών εταίρων στηρίζοντας τη χρηστή διακυβέρνηση
• να μετριάσουν τις πιθανές συγκρούσεις που σχετίζονται με τις εκλογές

Από το 2000 η ΕΕ έχει αναπτύξει περισσότερες από 180 αποστολές εκλογικών παρατηρητών σε περισσότερες από 65 χώρες.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναπτύσσει αποστολές εκλογικών παρατηρητών σε διάφορες χώρες ανά τον κόσμο, με εξαίρεση τις περιοχές που καλύπτονται από τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ). Στα κράτη μέλη της ΕΕ, οι εκλογικές διαδικασίες παρακολουθούνται από τον ΟΑΣΕ.

• Αποστολές εκλογικών παρατηρητών της ΕΕ (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης)
• Εκλογικοί παρατηρητές (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Κυρώσεις που σχετίζονται με τα ανθρώπινα δικαιώματα

Η ΕΕ μπορεί να επιβάλει κυρώσεις σε άτομα και οντότητες ως αντίδραση σε παραβιάσεις και καταπατήσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ανά τον κόσμο.

• Κυρώσεις για παραβιάσεις των ανθρώπινων δικαιωμάτων

Δείτε επίσης:

• Ανθρώπινα δικαιώματα (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)
• Ανθρώπινα δικαιώματα και δημοκρατία (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης)