Μηχανισμός αντιστροφής της επιβάρυνσης ΦΠΑ: πρόληψη της απάτης στον τομέα του ΦΠΑ

Το Συμβούλιο επεξεργάζεται πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου προκειμένου να καταστεί δυνατή η εφαρμογή γενικευμένου μηχανισμού αντιστροφής της επιβάρυνσης ΦΠΑ στις εγχώριες συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων που αφορούν υπηρεσίες ή αγαθά με τιμολόγιο που ξεπερνά τις 10.000 ευρώ. Η εφαρμογή του μηχανισμού θα επιτρέπεται υπό ορισμένες προϋποθέσεις.

Ο μηχανισμός αντιστροφής της επιβάρυνσης μετακυλίει την ευθύνη της αναφοράς συναλλαγής με ΦΠΑ από τον πωλητή στον αγοραστή αγαθού ή υπηρεσίας.

Η εφαρμογή του μηχανισμού αυτού αποτελεί παρέκκλιση από τις βασικές γενικές αρχές του ισχύοντος συστήματος ΦΠΑ της ΕΕ και συνεπώς απαιτεί την τροποποίηση της οδηγίας 2006/112/ΕΚ σχετικά με το κοινό σύστημα φόρου προστιθέμενης αξίας. Σύμφωνα με την πρόταση, η παρέκκλιση θα χορηγείται για περιορισμένο χρονικό διάστημα και σε εθελοντική βάση για τα κράτη μέλη που πληρούν τις προϋποθέσεις που εκτίθενται στην προτεινόμενη οδηγία.

Στόχος είναι να υποστηριχθούν ορισμένα κράτη μέλη που πλήττονται ιδιαίτερα από την απάτη στον τομέα του ΦΠΑ και δεν διαθέτουν επαρκή μέτρα για την καταπολέμησή της, όπως για παράδειγμα στις περιπτώσεις μηχανισμών απάτης στον τομέα του ΦΠΑ του τύπου «carousel (αλυσιδωτή απάτη)» ή του «αφανούς εμπόρου».

Η προτεινόμενη οδηγία θα προσφέρει περιορισμένη χρονικά λύση, στο πλαίσιο της οποίας οι προμήθειες θα φορολογούνται στη χώρα προορισμού.

• Πρόταση οδηγίας του Συμβουλίου σχετικά με την προσωρινή εφαρμογή γενικευμένου μηχανισμού αντιστροφής της επιβάρυνσης
• Οδηγία 2006/112/ΕΚ του Συμβουλίου σχετικά με το κοινό σύστημα φόρου προστιθέμενης αξίας

Γιατί εκπονήθηκε η πρόταση αυτή;

Η πρόταση εκπονήθηκε κατόπιν αιτήματος των κρατών μελών της ΕΕ που πλήττονται ιδιαίτερα από την απώλεια εσόδων λόγω απάτης στον τομέα του ΦΠΑ, και ειδικότερα της αλυσιδωτής απάτης (carousel).

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το έλλειμμα ΦΠΑ (η διαφορά μεταξύ των αναμενόμενων εσόδων από τον ΦΠΑ και του ΦΠΑ που εισπράττουν πραγματικά οι φορολογικές αρχές) ανήλθε στην ΕΕ σε σχεδόν 160 δισεκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων 50 δισεκατομμύρια περίπου οφείλονται σε διασυνοριακή απάτη (στοιχεία του 2013).

Η δυνατότητα εφαρμογής του μηχανισμού αντιστροφής της επιβάρυνσης ΦΠΑ προβλέπεται και στο ισχύον σύστημα. Ωστόσο, η εφαρμογή του δεν είναι γενικευμένη και περιορίζεται σε ένα συγκεκριμένο κατάλογο τομέων. Η εφαρμογή του είναι επίσης περιορισμένη χρονικά. Ο μηχανισμός καθιερώθηκε με την οδηγία 2013/43/ΕΕ.

Σε τι συνίσταται η αλυσιδωτή απάτη (carousel) ή απάτη του «αφανούς εμπόρου»;

Στην ΕΕ, η αλυσιδωτή απάτη (carousel) διαπράττεται συνήθως στο πλαίσιο διασυνοριακών συναλλαγών μεταξύ επιχειρήσεων.

Σύμφωνα με το ισχύον καθεστώς ΦΠΑ της ΕΕ, οι εντός της ΕΕ διασυνοριακές προμήθειες μεταξύ επιχειρήσεων (Β2Β) απαλλάσσονται από τον ΦΠΑ, ενώ την υποχρέωση καταβολής του ΦΠΑ στον κρατικό προϋπολογισμό φέρει ο πωλητής των αγαθών και υπηρεσιών στην αγορά προορισμού (ο ΦΠΑ εισπράττεται από τον πωλητή).

Στην ουσία, η διασυνοριακή κίνηση αγαθών στην ΕΕ χωρίζεται σε δύο συναλλαγές:

• η εντός της ΕΕ προμήθεια αγαθών απαλλάσσεται από τον ΦΠΑ
• η εντός της ΕΕ αγορά αγαθών υπόκειται στον ΦΠΑ στη χώρα προορισμού, όπου ο ΦΠΑ εισπράττεται από τον πωλητή.

Πως λειτουργεί ο μηχανισμός απάτης του αφανούς εμπόρου ή του τύπου carousel;

Στον μηχανισμό εμπλέκονται διάφορες εταιρείες οι οποίες πωλούν η μία στην άλλη σε εγχώρια αγορά αγαθά ή υπηρεσίες που εισάγονται χωρίς ΦΠΑ από προμηθευτή (την αποκαλούμενη εταιρεία-όχημα) σε άλλη χώρα της ΕΕ.

Μία από τις εταιρείες της αλυσίδας, συνήθως η εισάγουσα τα αγαθά, δεν καταβάλλει τον ΦΠΑ στον κρατικό προϋπολογισμό παρότι τον χρεώνει στον επόμενο αγοραστή, διαπράττοντας με τον τρόπο αυτό απάτη. Η εταιρεία αυτή συνήθως εξαφανίζεται χωρίς ίχνη αμέσως μετά τη συναλλαγή (εξ ου και η απάτη αποκαλείται «του αφανούς εμπόρου»). Η συλλογή του φόρου είναι συνεπώς αδύνατη στη χώρα στην οποία καταναλώνονται τα αγαθά ή οι υπηρεσίες. Οι άλλοι αγοραστές στην αλυσίδα, ωστόσο, ζητούν να τους επιστραφεί ο ΦΠΑ από τον κρατικό προϋπολογισμό μετά τη μεταπώληση των αγαθών. Τα αγαθά ή οι υπηρεσίες μπορεί στην πραγματικότητα να μη μετακινήθηκαν καν ή να υπάρχουν μόνο στα χαρτιά.

Και το «γαϊτανάκι» ξεκινάει πάλι όταν ο τελικός αγοραστής της αλυσίδας στην εγχώρια αγορά μεταπωλήσει τα αγαθά στον πρώτο προμηθευτή, δηλαδή την εταιρεία που εισήγαγε τα αγαθά στη χώρα, εκκινώντας εκ νέου τη διαδικασία. Η τελευταία αυτή συναλλαγή, όντας διασυνοριακή, απαλλάσσεται και πάλι από τον ΦΠΑ.

Ο μηχανισμός μπορεί εξάλλου να λειτουργήσει και αποκλειστικά στην εγχώρια αγορά.

Ο μηχανισμός αντιστροφής της επιβάρυνσης είναι ένα μέτρο που μεταθέτει την ευθύνη για την τελική καταβολή του ΦΠΑ στον κρατικό προϋπολογισμό από τον πωλητή στον πελάτη. Με τον τρόπο αυτό αποσκοπεί στη μείωση του κινδύνου απάτης στον τομέα του ΦΠΑ.

Κύρια στοιχεία της πρότασης

Νομοθετική διαδικασία

Για την έγκριση του σχεδίου οδηγίας απαιτείται ειδική νομοθετική διαδικασία: ψηφοφορία με ομοφωνία από το Συμβούλιο μετά από διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Το Συμβούλιο δεν είναι νομικά υποχρεωμένο να λάβει υπόψη τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αλλά, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, δεν μπορεί να αποφασίσει χωρίς να έχει λάβει τη γνώμη αυτή.

Προϋποθέσεις εφαρμογής του μηχανισμού

Σύμφωνα με την πρόταση, οι προϋποθέσεις που πρέπει να πληροί ένα κράτος μέλος για να είναι σε θέση να εφαρμόσει τον γενικευμένο μηχανισμό αντιστροφής της επιβάρυνσης θα πρέπει να είναι οι εξής:

• το έλλειμμα ΦΠΑ στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος θα πρέπει να είναι πέντε ποσοστιαίες μονάδες μεγαλύτερο από το διάμεσο ευρωπαϊκό έλλειμμα ΦΠΑ
• το επίπεδο της αλυσιδωτής απάτης (carousel) στο κράτος μέλος θα πρέπει να αντιστοιχεί σε περισσότερο του 25% του αντίστοιχου ελλείμματος ΦΠΑ.
• το κράτος μέλος θα πρέπει να αποδείξει ότι τα συμβατικά μέτρα δεν επαρκούν για την καταπολέμηση αυτού του είδους απάτης.

Η πρόταση ορίζει περαιτέρω ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαθέτει τρεις μήνες προκειμένου να εγκρίνει ή να απορρίψει αίτημα κράτους μέλους για την εφαρμογή του μηχανισμού, αναλόγως του κατά πόσο πληρούνται οι απαιτήσεις.

Όμορα κράτη μέλη

Σύμφωνα με την πρόταση, τα κράτη μέλη που έχουν κοινό σύνορο με το κράτος που εφαρμόζει τον γενικευμένο μηχανισμό αντιστροφής της επιβάρυνσης θα πρέπει να έχουν επίσης το δικαίωμα να εφαρμόζουν υπό ορισμένες προϋποθέσεις τον μηχανισμό αυτόν.

Κατάργηση του μηχανισμού

Στο σχέδιο οδηγίας προτείνεται η άνευ αναδρομικής ισχύος κατάργηση του μηχανισμού, μετά από περίοδο έξι μηνών, εάν μετά την καθιέρωση του μηχανισμού σημειωθεί σημαντικός αρνητικός αντίκτυπος στο εμπόριο εντός της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ.

Προθεσμίες

Σύμφωνα με την πρόταση, ο μηχανισμός θα πρέπει να ισχύσει μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου 2022. Στη συνέχεια θα αξιολογηθεί από την Επιτροπή.