Φόρος προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) στην ΕΕ

Τι είναι ο ΦΠΑ;

Ο φόρος προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) είναι φόρος κατανάλωσης που επιβάλλεται στα περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες.

Χαρακτηρίζεται έμμεσος φόρος, πράγμα που σημαίνει ότι, ενώ καταβάλλεται από τους καταναλωτές, εισπράττεται και αποδίδεται στις φορολογικές αρχές από τις επιχειρήσεις. Για παράδειγμα, όταν ένας καταναλωτής αγοράζει ένα βιβλίο σε βιβλιοπωλείο, το βιβλιοπωλείο συμπεριλαμβάνει τον ΦΠΑ στην τιμή και στη συνέχεια αποδίδει τον εν λόγω φόρο στο κράτος.

Οι επιχειρήσεις καταβάλλουν ομοίως αυτόν τον φόρο για τις δικές τους αγορές, αλλά μπορούν να τον αφαιρέσουν από τον ΦΠΑ που πρέπει να καταβάλουν στις φορολογικές αρχές.

Γιατί είναι σημαντικός ο ΦΠΑ

Πηγή εσόδων

Ο ΦΠΑ αποτελεί μια από τις σημαντικότερες πηγές εσόδων για τα κράτη μέλη, καθώς συμβάλλει στη χρηματοδότηση δημόσιων υπηρεσιών, όπως η εκπαίδευση, η υγειονομική περίθαλψη, οι βιβλιοθήκες και οι δημόσιες μεταφορές.

Κάθε χρόνο, τα κράτη μέλη της ΕΕ συγκεντρώνουν πάνω από 1.000 δισ. ευρώ υπό μορφή εσόδων από τον ΦΠΑ. Το 2024 ο ΦΠΑ αντιπροσώπευε το 7,1% του ΑΕΠ της ΕΕ και το 15,5% των συνολικών κρατικών φορολογικών εσόδων.

Χρηματοδότηση του προϋπολογισμού της ΕΕ

Ο ΦΠΑ δεν αποτελεί μόνο ζωτικής σημασίας πηγή εσόδων για τα κράτη μέλη, αλλά διαδραματίζει επίσης καίριο ρόλο στη χρηματοδότηση πρωτοβουλιών της ΕΕ.

Ένα ποσοστό των εσόδων κάθε κράτους μέλους από τον ΦΠΑ συνεισφέρεται στους «ιδίους πόρους» της ΕΕ —μία από τις πηγές χρηματοδότησης για τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Ειδικότερα, στη βάση ΦΠΑ του κάθε κράτους μέλους εφαρμόζεται κανονικός συντελεστής 0,3%. Προκειμένου να εξασφαλίζεται δίκαιη μεταχείριση, η συνεισφορά αυτή περιορίζεται στο 50% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος (ΑΕΕ) της χώρας.

Τα έσοδα από τον ΦΠΑ αντιπροσωπεύουν περίπου το 10% των εσόδων από ιδίους πόρους της ΕΕ.

• Χρηματοδότηση του προϋπολογισμού της ΕΕ

Καταπολέμηση της απάτης και της φοροαποφυγής στον ΦΠΑ

Οι απώλειες ΦΠΑ εξακολουθούν να αποτελούν σημαντική πρόκληση στην ΕΕ δεδομένου ότι πλήττουν την ικανότητα των κυβερνήσεων να χρηματοδοτούν βασικά δημόσια αγαθά και υπηρεσίες.

Το 2023 τα κράτη μέλη της ΕΕ απώλεσαν έσοδα από ΦΠΑ ύψους περίπου 128 δισ. ευρώ, πράγμα που συνέβαλε στο έλλειμμα ΦΠΑ —τη διαφορά μεταξύ αναμενόμενων και πραγματικών εισπράξεων ΦΠΑ.

Τα αίτια αυτού του ελλείμματος συνδέονται κυρίως με την απάτη, τη φοροδιαφυγή και τη φοροαποφυγή, αλλά περιλαμβάνουν επίσης την αφερεγγυότητα και την πτώχευση εταιρειών, καθώς και τα διοικητικά σφάλματα.

• Καταπολέμηση της φοροαποφυγής στην ΕΕ
• Έκθεση για το έλλειμμα ΦΠΑ του 2025 (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Νομικό πλαίσιο της ΕΕ για τον ΦΠΑ

Η ΕΕ δεν επιβάλλει φόρους· οι φόροι επιβάλλονται από το κάθε κράτος μέλος. Ωστόσο, η ΕΕ έχει δημιουργήσει ένα εναρμονισμένο σύστημα που περιλαμβάνει όλα τα κράτη μέλη προκειμένου να διασφαλισθεί η ομαλή λειτουργία της ενιαίας αγοράς.

Το νομικό πλαίσιο για τον ΦΠΑ στην ΕΕ περιλαμβάνει:

• το άρθρο 113 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ
• την οδηγία ΦΠΑ, η οποία καλύπτει ολόκληρο το σύστημα ΦΠΑ της ΕΕ
• τον κανονισμό ΦΠΑ, ο οποίος καλύπτει τη διοικητική συνεργασία και την καταπολέμηση της απάτης
• τη δέσμη για τον ΦΠΑ στην ψηφιακή εποχή

το άρθρο 113 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ

Η νομική βάση για την εναρμόνιση των έμμεσων φόρων, όπως ο ΦΠΑ, σε ολόκληρη την ΕΕ είναι το άρθρο 113 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ (ΣΛΕΕ). Το άρθρο αυτό απαιτεί ομόφωνη συμφωνία όλων των κρατών μελών και διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προκειμένου να θεσπιστούν νέοι κανόνες.

• Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)

Η οδηγία ΦΠΑ

Η ΕΕ έχει θεσπίσει πλαίσιο διοικητικής συνεργασίας για να βοηθήσει τα κράτη μέλη να αντιμετωπίσουν τη διασυνοριακή απάτη στον ΦΠΑ και να διασφαλίσουν αποτελεσματική επιβολή της φορολογικής νομοθεσίας.

Το πλαίσιο αυτό επιτρέπει στις εθνικές φορολογικές αρχές να ανταλλάσσουν πληροφορίες, να διενεργούν κοινούς ελέγχους και να αλληλοϋποστηρίζονται για την επιβολή κανόνων ΦΠΑ. Διευκολύνοντας τη διασυνοριακή συνεργασία, συμβάλλει στον εντοπισμό και την αποτροπή μηχανισμών απάτης, όπως η ενδοκοινοτική απάτη αφανούς εμπόρου (γνωστή και ως αλυσιδωτή απάτη), οι οποίοι εκμεταλλεύονται διαφορές μεταξύ των εθνικών συστημάτων.

Κρίσιμο μέσο στο πεδίο αυτό είναι ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 904/2010 του Συμβουλίου, ο οποίος καθορίζει τους κανόνες για συνεργασία και ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ κρατών μελών.

Σε ενωσιακό επίπεδο, εξειδικευμένοι φορείς συμπληρώνουν αυτές τις προσπάθειες:

• η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης διερευνά περιπτώσεις απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ
• η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ασκεί δίωξη σε σοβαρές υποθέσεις διασυνοριακής απάτης στον ΦΠΑ
• το δίκτυο Eurofisc καθιστά δυνατή την ταχεία ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ εθνικών αρχών σχετικά με ύποπτες δραστηριότητες

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε νέους κανόνες τον Νοέμβριο του 2025 για να βελτιωθεί η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών, των εθνικών αρχών, της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και της OLAF, προωθώντας προσπάθειες για την καταπολέμηση της απάτης στον ΦΠΑ.

Στις 5 Μαΐου 2026, το Συμβούλιο κατέληξε σε προσωρινή συμφωνία επί του πλαισίου αυτού. Τα νέα αυτά μέτρα αποσκοπούν να παράσχουν αμεσότερη πρόσβαση σε βασικά δεδομένα ΦΠΑ σε επίπεδο ΕΕ, να βελτιώσουν το συντονισμό, να επιταχύνουν τις έρευνες και να ενισχύσουν την ικανότητα της ΕΕ να εντοπίζει και να καταπολεμά την απάτη. Μόνο η αλυσιδωτή απάτη εκτιμάται ότι κοστίζει μεταξύ 12.5 δισ. και 32.8 δισ. ευρώ ετησίως, στην οποία συχνά εμπλέκονται ομάδες οργανωμένου εγκλήματος.

Στην πράξη, η νέα νομοθεσία θα τροποποιήσει τους υφιστάμενους κανόνες περί διοικητικής συνεργασίας, ενισχύοντας την ανταλλαγή πληροφοριών ανά την ΕΕ. Από κοινού, τα μέτρα αυτά συμβάλλουν στην προστασία των δημόσιων εσόδων, στη διασφάλιση του προϋπολογισμού της ΕΕ και στη διασφάλιση δίκαιης φορολόγησης στην ενιαία αγορά.

• Απάτη σχετικά με τον ΦΠΑ: Το Συμβούλιο συμφωνεί να ενισχύσει τη συνεργασία με τα ερευνητικά όργανα της ΕΕ (δελτίο Τύπου, 5 Μαΐου 2026)

Ο κανονισμός ΦΠΑ

Ο κανονισμός ΦΠΑ παρέχει στα κράτη μέλη τα κατάλληλα εργαλεία για τη συνεργασία και την ανταλλαγή πληροφοριών που αφορούν τον ΦΠΑ, καθιστώντας αποτελεσματικότερη τη διασυνοριακή διαχείριση του ΦΠΑ.

Δέσμη μέτρων για τον ΦΠΑ στην ψηφιακή εποχή

Στις 11 Μαρτίου 2025 το Συμβούλιο έδωσε την τελική έγκρισή του σε σειρά μέτρων για τον εκσυγχρονισμό, την απλούστευση και την ενίσχυση του συστήματος ΦΠΑ μέσω της ψηφιοποίησης, με παράλληλη καταπολέμηση της απάτης και της φοροαποφυγής στον ΦΠΑ.

Οι νέοι κανόνες θα επικαιροποιήσουν το σύστημα που διέπει τον ΦΠΑ εισάγοντας:

• σύστημα ψηφιακής υποβολής στοιχείων σε πραγματικό χρόνο, πλήρως ψηφιοποιημένο έως το 2033, με σκοπό να διασφαλιστεί η έγκαιρη και ακριβής συλλογή δεδομένων ΦΠΑ
• αυστηρότερους κανόνες για τους δραστηριοποιούμενους στην οικονομία των πλατφορμών που προσφέρουν μίσθωση καταλυμάτων και υπηρεσίες μεταφοράς επιβατών μέσω διαδικτύου, ώστε να διασφαλιστεί η δίκαιη φορολόγηση τόσο των παραδοσιακών όσο και των επιγραμμικών υπηρεσιών
• διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής των «μονοαπευθυντικών θυρίδων» προκειμένου να απλουστευθεί η διαδικασία εγγραφής στα μητρώα ΦΠΑ των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε κάθε κράτος μέλος

• Φορολογία: Το Συμβούλιο εγκρίνει δέσμη μέτρων για τον ΦΠΑ στην ψηφιακή εποχή (δελτίο Τύπου, 11 Μαρτίου 2025)

Δείτε επίσης: