Belasting over de toegevoegde waarde (btw) in de EU
Btw is van cruciaal belang voor de belastinginkomsten van de lidstaten en voor de EU-begroting. Toch lopen de lidstaten nog veel btw-inkomsten mis. De EU zet zich in voor een geharmoniseerd systeem, bestrijdt fraude en moderniseert het btw-stelsel door digitalisering.
Wat is btw?
De belasting over de toegevoegde waarde (btw) is een verbruiksbelasting die voor de meeste goederen en diensten geldt.
Btw is een indirecte belasting: consumenten betalen btw aan bedrijven, die het geld innen en overmaken aan de belastingdienst. Wanneer een consument bijvoorbeeld een boek koopt, is de btw al inbegrepen in de betaalde prijs. Vervolgens betaalt de boekhandelaar die belasting aan de overheid.
Bedrijven betalen deze belasting ook op hun eigen aankopen, maar die bedragen kunnen worden afgetrokken van de btw die zij aan de belastingdienst betalen.
Waarom btw belangrijk is
Bron van inkomsten
Btw is een van de belangrijkste inkomstenbronnen voor de lidstaten. Hiermee financieren zij openbare diensten zoals onderwijs, gezondheidszorg, bibliotheken en openbaar vervoer.
Elk jaar halen de lidstaten meer dan € 1000 miljard aan btw-inkomsten binnen. In 2024 vertegenwoordigde btw 7,1% van het bbp van de EU en maakte btw 15,5% van de totale belastinginkomsten uit.
Financiering van de EU-begroting
Btw is niet alleen een essentiële bron van belastinginkomsten voor de lidstaten, maar speelt ook een belangrijke rol in de financiering van EU-initiatieven.
Een deel van de btw-inkomsten van elke lidstaat gaat naar de "eigen middelen" van de EU – een van de financieringsbronnen voor de EU-begroting. Hiervoor geldt een uniform afdrachtpercentage van 0,3% op de nationale btw-grondslag. Om eerlijkheid te garanderen, mag deze grondslag niet meer bedragen dan 50% van het bruto nationaal inkomen (bni).
De btw-inkomsten maken 10% van de eigen middelen van de EU uit.
De strijd tegen btw-fraude en -ontwijking
Misgelopen btw blijft een uitdaging voor overheden. Zij zijn hierdoor minder goed in staat om onmisbare openbare goederen en diensten te financieren.
In 2023 liepen de lidstaten ongeveer € 128 miljard aan btw-inkomsten mis. Dat draagt bij aan de btw-kloof – het verschil tussen de verwachte en de werkelijke btw-inningen.
De oorzaken van deze kloof zijn voornamelijk fraude, ontwijking en ontduiking, maar ook insolventie van bedrijven, faillissementen en administratieve fouten dragen eraan bij.
Juridisch kader voor btw in de EU
De EU heft geen belastingen, dat doen de lidstaten. Wel heeft de EU een geharmoniseerd systeem ontwikkeld voor een vlotte werking van de eengemaakte markt.
Het juridisch kader voor btw in de EU bestaat uit:
- artikel 113 van het Verdrag betreffende de werking van de EU
- de btw-richtlijn, die het hele btw-stelsel van de EU bestrijkt
- de btw-verordening, die betrekking heeft op administratieve samenwerking en fraudebestrijding
- het pakket btw in het digitale tijdperk
artikel 113 van het Verdrag betreffende de werking van de EU
De rechtsgrond voor het harmoniseren van indirecte belastingen zoals btw, is artikel 113 van het Verdrag betreffende de werking van de EU (VWEU). Om nieuwe regels aan te nemen, moet er volgens dit artikel een unaniem akkoord tussen alle lidstaten zijn en moet er worden overlegd met het Europees Parlement.
De btw-richtlijn
De EU heeft een kader voor administratieve samenwerking opgezet om de lidstaten te helpen grensoverschrijdende btw-fraude aan te pakken en te zorgen voor een doeltreffende handhaving van de belastingwetgeving.
Dankzij dit kader kunnen de nationale belastingautoriteiten informatie uitwisselen, gezamenlijke controles uitvoeren en elkaar ondersteunen bij de handhaving van de btw-regels. Doordat grensoverschrijdende samenwerking makkelijker wordt, kunnen de lidstaten fraude beter opsporen en voorkomen. Dit helpt met name tegen intracommunautaire ploffraude (ook wel carrouselfraude genoemd), waarbij gebruik wordt gemaakt van verschillen tussen nationale systemen.
Een belangrijk instrument op dit gebied is Verordening (EU) nr. 904/2010 van de Raad, waarin de regels voor samenwerking en informatie-uitwisseling tussen lidstaten zijn vastgelegd.
Op EU-niveau vullen gespecialiseerde instanties deze inspanningen aan:
- het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) onderzoekt fraude die de financiële belangen van de EU schaadt
- het Europees Openbaar Ministerie (EOM) vervolgt ernstige grensoverschrijdende gevallen van btw-fraude
- het Eurofisc-netwerk maakt snelle informatie-uitwisseling tussen nationale autoriteiten over verdachte activiteiten mogelijk
De Europese Commissie heeft in november 2025 nieuwe regels voorgesteld om de samenwerking tussen de lidstaten, de nationale autoriteiten, het EOM en het OLAF te verbeteren en de inspanningen om btw-fraude te bestrijden te bevorderen.
Op 5 mei 2026 bereikte de Raad een voorlopig akkoord over dit kader. Deze nieuwe maatregelen moeten directere toegang tot belangrijke btw-gegevens op EU-niveau bieden, coördinatie verbeteren, onderzoeken versnellen en de EU-capaciteit om fraude op te sporen en te bestrijden versterken. Carrouselfraude alleen al kost jaarlijks naar schatting tussen de € 12,5 miljard en € 32,8 miljard. Vaak zijn georganiseerde criminele groepen betrokken.
In de praktijk zal de nieuwe wetgeving de bestaande regels over administratieve samenwerking wijzigen en de informatie-uitwisseling in de hele EU versterken. Samen helpen deze maatregelen de overheidsinkomsten te beschermen, de EU-begroting veilig te stellen en een eerlijke belastingheffing in de hele eengemaakte markt te waarborgen.
De btw-verordening
De btw-verordening helpt de lidstaten om samen te werken en informatie over btw uit te wisselen. Dat maakt grensoverschrijdende btw-administratie efficiënter.
Pakket btw in het digitale tijdperk
Op 11 maart 2025 hechtte de Raad zijn definitieve goedkeuring aan nieuwe maatregelen om het btw-systeem door digitalisering te moderniseren, te vereenvoudigen en te versterken, en daarbij btw-fraude en -ontwijking te bestrijden.
De nieuwe voorschriften zullen het btw-systeem bijwerken door het invoeren van:
- een digitaal realtime-rapportagesysteem, uiterlijk in 2033 volledig digitaal, om btw-gegevens tijdig en nauwkeurig te verzamelen
- strengere voorschriften voor spelers in de platformeconomie die accommodatieverhuur en personenvervoer aanbieden, voor een eerlijke belasting van zowel traditionele als online diensten
- een uitbreiding van het toepassingsgebied van "éénloketsystemen"om het btw-registratieproces voor bedrijven in elke lidstaat te vereenvoudigen
Digitale belasting
Zie ook
Hoe werkt het belastingbeleid van de EU?
Strijd tegen belastingontwijking in de EU
Laatst bijgewerkt: 12 mei 2026