Καταπολέμηση της φοροαποφυγής στην ΕΕ
Η μάχη κατά της φορολογικής απάτης και της φοροαποφυγής αποτελεί πρωτίστως ευθύνη των κρατών μελών. Οι κανόνες που έχουν συμφωνηθεί σε επίπεδο ΕΕ προωθούν τη συνεργασία σε φορολογικά θέματα και βοηθούν τις χώρες να διαχειρίζονται διασυνοριακά ζητήματα προκειμένου να διασφαλίζεται η λειτουργία της ενιαίας αγοράς της ΕΕ.
Διαστάσεις του προβλήματος
Η φορολογική απάτη και η φοροδιαφυγή υπονομεύουν τη λειτουργία των δημοκρατικών κοινωνιών, στρεβλώνουν τη λήψη οικονομικών αποφάσεων και υποσκάπτουν την εμπιστοσύνη μεταξύ πολιτών και κυβερνήσεων.
Κάθε χρόνο χάνονται δισεκατομμύρια ευρώ όταν εταιρείες, πλούσιοι ιδιώτες και άλλοι φορολογούμενοι δεν συνεισφέρουν το μερίδιο που τους αναλογεί. Οι απώλειες αυτές όχι μόνο μειώνουν τους πόρους που διατίθενται για δημόσιες υπηρεσίες, όπως η υγειονομική περίθαλψη, η εκπαίδευση και οι υποδομές, αλλά υπονομεύουν επίσης την οικονομική δικαιοσύνη και σταθερότητα σε ολόκληρη την ΕΕ.
Η αντιμετώπιση του ζητήματος αυτού είναι ζωτικής σημασίας για τη διαφύλαξη της εμπιστοσύνης του κοινού, τη διασφάλιση της λειτουργίας της ενιαίας αγοράς και την προώθηση της οικονομικής σταθερότητας.
Πότε έχουμε φορολογική απάτη και φοροαποφυγή;
Ως φορολογική απάτη και φοροαποφυγή νοούνται οι περιπτώσεις όπου ένας φορολογούμενος ή μια οντότητα υποβάλλει εσκεμμένα ελλιπή ή εσφαλμένη φορολογική δήλωση στις εθνικές φορολογικές αρχές ή αποκρύπτει σχετικές πληροφορίες από αυτές, προκειμένου να αποφύγει την καταβολή φόρων. Οι δραστηριότητες αυτές μπορούν να λάβουν πολλές μορφές, καθεμία από τις οποίες έχει διακριτά χαρακτηριστικά και επιπτώσεις.
Παρακάτω διερευνούμε τα διάφορα είδη φορολογικής απάτης και φοροδιαφυγής, εξηγώντας τους ορισμούς τους και τον τρόπο λειτουργίας τους.
Φοροδιαφυγή ή φορολογική απάτη·
Η φοροδιαφυγή ή η φορολογική απάτη είναι παράνομες δραστηριότητες που αποσκοπούν στην πλήρη αποφυγή της καταβολής φόρων. Η φοροδιαφυγή μπορεί να έγκειται, μεταξύ άλλων, στη μη δήλωση όλων των κερδών, στην ελλιπή δήλωση εσόδων ή στη συμμετοχή σε πολύπλοκα συστήματα για την αποφυγή της καταβολής φόρου προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ). Η φορολογική απάτη μπορεί επίσης να περιλαμβάνει την παραποίηση στοιχείων ή τη χρήση άλλων παραπλανητικών μεθόδων για την διαφυγή των φορολογικών υποχρεώσεων.
Φοροαποφυγή
Φοροαποφυγή συνιστά η χρήση νόμιμων μέσων και στρατηγικών για την ελαχιστοποίηση των φορολογικών υποχρεώσεων. Στις κοινές πρακτικές συγκαταλέγονται η μετατόπιση των κερδών σε χώρες με χαμηλότερους φορολογικούς συντελεστές ή η αφαίρεση του προϊόντος των τόκων των δανείων με τεχνητά διογκωμένα επιτόκια. Αν και τυπικά νόμιμες, οι τακτικές αυτές εκμεταλλεύονται κενά και ασυνέπειες στη φορολογική νομοθεσία προκειμένου να μειωθεί το ποσό του φόρου που καταβάλλεται.
Επιθετικός φορολογικός σχεδιασμός
Μια άλλη μορφή φοροαποφυγής είναι ο επιθετικός φορολογικός σχεδιασμός. Αυτό συμβαίνει όταν μεγάλες επιχειρήσεις και πλούσιοι ιδιώτες εκμεταλλεύονται τα όρια του νόμου για να ελαχιστοποιήσουν το ποσό των φόρων που καταβάλλουν. Μολονότι οι ενέργειες αυτές μπορεί να είναι νόμιμες από τεχνική άποψη, είναι από ηθική άποψη αμφιλεγόμενες και συμβάλλουν στη συνολική απώλεια φορολογικών εσόδων.
Φορολογικοί παράδεισοι
Οι φορολογικοί παράδεισοι είναι χώρες ή περιοχές δικαιοδοσίας που προσφέρουν ευνοϊκούς φορολογικούς όρους, όπως πολύ χαμηλούς ή μηδενικούς φορολογικούς συντελεστές, συχνά σε αλλοδαπές εταιρείες και σε αλλοδαπούς ιδιώτες ειδικότερα. Επιπλέον, οι φορολογικοί παράδεισοι συχνά παρέχουν εχεμύθεια, καθώς δεν αποκαλύπτουν την ταυτότητα των φυσικών προσώπων ή των πραγματικών ιδιοκτητών εταιρειών που είναι εγγεγραμμένες εκεί. Με τον τρόπο αυτόν είναι δυνατή η αποθήκευση χρημάτων σε αυτές τις δικαιοδοσίες («offshore»), που συχνά δεν δηλώνονται και δεν φορολογούνται, με αποτέλεσμα να χάνονται σημαντικά φορολογικά έσοδα για άλλες χώρες.
Συνέπειες της φορολογικής απάτης
Λόγω της φορολογικής απάτης περιορίζεται η ικανότητα των χωρών της ΕΕ να συγκεντρώνουν τα κεφάλαια που χρειάζονται, να εφαρμόζουν οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές και να στηρίζουν τις δημόσιες υπηρεσίες. Μεταξύ των επιπτώσεων είναι και το ενδεχόμενο περικοπών στις δημόσιες υπηρεσίες, καθώς και η επιβράδυνση της οικονομίας.
Η φορολογική απάτη έχει διάφορες κύριες επιπτώσεις:
Οικονομικές επιπτώσεις
Μειώνει τα δημόσια έσοδα που απαιτούνται για τη χρηματοδότηση βασικών δημόσιων υπηρεσιών.
Ανισότητα και αδικία
Επιβαρύνει άδικα και ασύμφορα τους έντιμους φορολογούμενους.
Διάβρωση της εμπιστοσύνης στη νομοθεσία και τους δημόσιους θεσμούς
Υπονομεύει την εμπιστοσύνη του κοινού στη δημόσια έννομη τάξη και στους δημόσιους θεσμούς.
Εγκληματική δραστηριότητα
Χρηματοδοτεί εγκληματικές ή παράνομες δραστηριότητες, θέτοντας σε κίνδυνο πολίτες, επιχειρήσεις ή ακόμη και ολόκληρες χώρες.
Παγκόσμιες επιπτώσεις
Στρεβλώνει τον ανταγωνισμό, παρέχει αθέμιτα πλεονεκτήματα και συμβάλλει στην αύξηση του διασυνοριακού εγκλήματος και της φοροδιαφυγής.
Ο ρόλος της ΕΕ
Η καταπολέμηση της φορολογικής απάτης και της φοροδιαφυγής αποτελεί πρωτίστως ευθύνη των κρατών μελών. Ωστόσο, οι χώρες έχουν συμφωνήσει κανόνες σε επίπεδο ΕΕ για την ενίσχυση της διαφάνειας σε φορολογικά θέματα, την προώθηση της ανταλλαγής πληροφοριών, τη θέσπιση νομοθεσίας για την κάλυψη των κενών και την επιβολή της φορολογικής συμμόρφωσης σε διασυνοριακό επίπεδο.
Ακολουθούν ορισμένες από τις κύριες δραστηριότητες που αναλαμβάνονται σε επίπεδο ΕΕ:
Οδηγία σχετικά με τη διοικητική συνεργασία
Σύμφωνα με την οδηγία σχετικά με τη διοικητική συνεργασία (DAC), τα κράτη μέλη συμμετέχουν αυτομάτως, είτε προηγηθεί αίτημα είτε όχι, σε ανταλλαγές πληροφοριών σχετικών με τη φορολογία, γεγονός που συμβάλλει στην πρόληψη της φοροδιαφυγής. Με τον τρόπο αυτό γίνεται δυσκολότερο για ιδιώτες και επιχειρήσεις να αποκρύπτουν περιουσιακά στοιχεία ή εισοδήματα από τις φορολογικές αρχές. Οι κανόνες αυτοί, οι οποίοι ισχύουν από το 2011 και των οποίων το πεδίο εφαρμογής έχει σημαντικά διευρυνθεί αρκετές φορές από το 2014, διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην προαγωγή της συνεργασίας και στην προώθηση της φορολογικής διαφάνειας μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ.
Το 2023 το Συμβούλιο επέκτεινε το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας και προσέθεσε κανόνες σχετικά με την υποβολή στοιχείων και την αυτόματη ανταλλαγή πληροφοριών για έσοδα από συναλλαγές σε κρυπτοστοιχεία και για εκ των προτέρων φορολογικές αποφάσεις για τα πλουσιότερα (με υψηλή καθαρή αξία) άτομα.
Συνεργασία σχετικά με τον φόρο προστιθέμενης αξίας
Ο κανονισμός σχετικά με τη διοικητική συνεργασία στον τομέα του φόρου προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) προβλέπει την ανταλλαγή συγκεκριμένων πληροφοριών μεταξύ των φορολογικών διοικήσεων των κρατών μελών για την καταπολέμηση της απάτης και της φοροδιαφυγής στον τομέα του ΦΠΑ. Η ανταλλαγή πληροφοριών, οι κοινοί λογιστικοί έλεγχοι και οι ταυτόχρονοι έλεγχοι δίνουν τη δυνατότητα σε υπαλλήλους των εθνικών φορολογικών αρχών να συγκροτούν διεθνείς ομάδες λογιστικού ελέγχου για τον έλεγχο της φορολογικής συμμόρφωσης στον τομέα αυτόν, συμπεριλαμβανομένης της φορολογικής συμμόρφωσης πολυεθνικών εταιρειών και πλατφορμών.
Ενωσιακός κατάλογος μη συνεργάσιμων περιοχών φορολογικής δικαιοδοσίας
Η ΕΕ έχει δεσμευτεί να προωθήσει τις αρχές και τους μηχανισμούς χρηστής φορολογικής διακυβέρνησης παγκοσμίως, και να καταπολεμήσει τον αθέμιτο φορολογικό ανταγωνισμό.
Ο ενωσιακός κατάλογος μη συνεργάσιμων περιοχών φορολογικής δικαιοδοσίας εντάσσεται στις προσπάθειες της ΕΕ για την ενίσχυση της δίκαιης φορολόγησης και τη βελτίωση της παγκόσμιας φορολογικής διαφάνειας, με στόχο την αντιμετώπιση της φορολογικής απάτης, της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής. Περιλαμβάνει χώρες και περιοχές δικαιοδοσίας που δεν συνεργάζονται με την ΕΕ ή δεν έχουν εκπληρώσει πλήρως τις δεσμεύσεις τους σε θέματα φορολογίας.
Ομάδα «Κώδικας δεοντολογίας»
Η ομάδα «Κώδικας δεοντολογίας» είναι όργανο στο πλαίσιο του Συμβουλίου, το οποίο απαρτίζεται από υψηλού επιπέδου εκπροσώπους των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ο ρόλος της είναι να εντοπίζει και να αξιολογεί επιζήμιες φορολογικές πρακτικές από χώρες και περιοχές δικαιοδοσίας, τόσο εντός όσο και εκτός της ΕΕ. Στόχος της ομάδας είναι να προωθείται ο θεμιτός ανταγωνισμός και να προλαμβάνεται η διάβρωση της φορολογικής βάσης.
Μέτρα κατά της φοροαποφυγής
Η οδηγία της ΕΕ για τα μέτρα κατά της φοροαποφυγής (ATAD) απαγορεύει συγκεκριμένες μορφές εταιρικής φοροαποφυγής σε ολόκληρη την ΕΕ, διασφαλίζοντας παράλληλα ένα δικαιότερο και σταθερότερο περιβάλλον για τις επιχειρήσεις.
Οι κανόνες περιλαμβάνουν πέντε μέτρα κατά της φορολογικής κατάχρησης, τα οποία όλα τα κράτη μέλη έχουν δεσμευτεί νομικά να εφαρμόσουν κατά των κοινών μορφών επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού.
Το Συμβούλιο εξέδωσε την οδηγία κατά της φοροαποφυγής στις 12 Ιουλίου 2016. Στις 29 Μαΐου 2017 εισήχθη τροποποίηση της εφαρμογής για την αντιμετώπιση των ασυμφωνιών στη μεταχείριση υβριδικών μέσων με τα φορολογικά συστήματα χωρών εκτός της ΕΕ.
Δείτε επίσης:
Πώς λειτουργεί η φορολογική πολιτική της ΕΕ
Φορολόγηση της ψηφιακής οικονομίας
Φόρος προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) στην ΕΕ
Τελευταία ενημέρωση: 20 Νοεμβρίου 2025