Podatek od wartości dodanej (VAT) w UE

Co to jest VAT?

Podatek od wartości dodanej (VAT) to podatek konsumpcyjny, którym objęta jest większość towarów i usług.

Klasyfikuje się go jako podatek pośredni, co oznacza, że chociaż jest on płacony przez konsumentów, jest pobierany i przekazywany organom podatkowym przez przedsiębiorstwa. Na przykład, gdy konsument kupuje książkę w księgarni, jej cena zawiera VAT, który księgarnia następnie przekazuje rządowi.

Przedsiębiorstwa również płacą ten podatek od własnych zakupów, ale mogą go odliczyć od podatku VAT, który muszą zapłacić organom podatkowym.

Dlaczego VAT jest ważny

Źródło dochodów

VAT jest jednym z najważniejszych źródeł dochodów państw członkowskich i pozwala finansować usługi publiczne, takie jak oświata, opieka zdrowotna, biblioteki i transport publiczny.

Każdego roku państwa członkowskie UE uzyskują ponad 1000 mld euro dochodów z VAT. W 2023 r. VAT stanowił 7,2% PKB UE i 15,7% łącznych dochodów podatkowych sektora instytucji rządowych i samorządowych.

Finansowanie budżetu UE

VAT jest nie tylko istotnym źródłem dochodów państw członkowskich, lecz odgrywa również kluczową rolę w finansowaniu inicjatyw UE.

Część dochodów z VAT każdego państwa członkowskiego trafia do tzw. zasobów własnych UE – jednego ze źródeł finansowania budżetu UE. Mówiąc ściślej, do podstawy VAT każdego państwa członkowskiego stosuje się stawkę podstawową w wysokości 0,3%. Aby zapewnić sprawiedliwe zasady, wkład ten nie może być wyższy niż 50% dochodu narodowego brutto (DNB) danego kraju.

Zasoby oparte na VAT stanowią około 10% dochodów z tytułu zasobów własnych UE.

• Finansowanie budżetu UE

Walka z oszustwami związanymi z VAT i unikaniem płacenia VAT

Ponieważ straty z tytułu VAT negatywnie wpływają na zdolność rządów do finansowania podstawowych dóbr i usług, nadal stanowią poważne wyzwanie w UE.

W 2022 r. państwa członkowskie UE straciły około 89 mld euro dochodów z VAT, co przyczyniło się do powstania luki w podatku VAT, czyli różnicy między oczekiwanym a faktycznie pobranym VAT.

Luka ta powstaje przede wszystkim z powodu oszustw, uchylania się od opodatkowania i unikania opodatkowania, ale także w wyniku niewypłacalności przedsiębiorstw, upadłości i błędów administracyjnych.

• Jak UE walczy z unikaniem opodatkowania
• Luka w podatku VAT 2024 (Komisja Europejska)

Unijne ramy prawne dotyczące VAT

UE nie nakłada podatków, robi to każde państwo członkowskie. UE stworzyła jednak zharmonizowany system we wszystkich państwach członkowskich, aby zapewnić sprawne funkcjonowanie jednolitego rynku.

Ramy prawne dotyczące VAT w UE obejmują:

• art. 113 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
• dyrektywę VAT
• rozporządzenie VAT
• pakiet dotyczący VAT w epoce cyfrowej.

Art. 113 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Podstawę prawną harmonizacji podatków pośrednich, takich jak VAT, w całej UE stanowi art. 113 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Stwierdza się w nim, że przyjęcie nowych przepisów wymaga jednomyślnego porozumienia wszystkich państw członkowskich i konsultacji z Parlamentem Europejskim.

• Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dziennik Urzędowy UE)

Dyrektywa VAT

Dyrektywa VAT, wprowadzona w 1967 r., określa podstawowe zasady harmonizacji krajowych przepisów dotyczących VAT w całej UE.

Dyrektywa:

• określa, do których towarów i usług stosuje się VAT
• stanowi, że podstawowe stawki VAT mające zastosowanie do większości towarów i usług nie mogą być niższe niż 15%
• zawiera procedury szczególne VAT dostosowane do konkretnych grup, takich jak małe przedsiębiorstwa i importerzy, oraz przewiduje zwolnienia dla niektórych rodzajów dostaw
• wymaga od podmiotów podlegających opodatkowaniu przestrzegania standardów fakturowania i prowadzenia dokumentacji w celu wspierania przestrzegania przepisów i skuteczności administracji podatkowej
• określa procedury dotyczące odliczeń i zwrotów VAT, umożliwiające przedsiębiorstwom odzyskanie VAT od uzasadnionych kosztów działalności.

Przepisy te mają przede wszystkim ułatwiać prowadzenie działalności transgranicznej, zapobiegać zakłóceniom konkurencji i ograniczać ryzyko podwójnego opodatkowania lub oszustw.

Rozporządzenie wykonawcze Rady, przyjęte w 2011 r. i następnie kilkakrotnie zmieniane, przewiduje przepisy wykonawcze gwarantujące, że wszystkie państwa członkowskie będą wdrażać dyrektywę VAT w taki sam sposób.

• Dyrektywa VAT (Dziennik Urzędowy UE)
• Rozporządzenie wykonawcze Rady (Dziennik Urzędowy UE)

Rozporządzenie VAT

Rozporządzenie VAT daje państwom członkowskim odpowiednie narzędzia do współpracy i wymiany informacji związanych z VAT, dzięki czemu transgraniczne administrowanie VAT staje się skuteczniejsze.

Pakiet dotyczący VAT w epoce cyfrowej

11 marca 2025 r. Rada ostatecznie zatwierdziła szereg środków, które mają zmodernizować, uprościć i wzmocnić system VAT dzięki cyfryzacji, a jednocześnie zwalczać oszustwa związane z VAT i unikanie płacenia VAT.

Nowe przepisy zaktualizują system VAT i wprowadzą:

• cyfrowy system sprawozdawczości w czasie rzeczywistym (który ma stać się w pełni cyfrowy do 2033 r.), aby zapewnić terminowe i dokładne gromadzenie danych dotyczących VAT
• surowsze przepisy dla podmiotów gospodarki platformowej oferujących usługi wynajmu lokali mieszkalnych przez internet i usługi transportu pasażerskiego, aby zapewnić sprawiedliwe opodatkowanie zarówno usług tradycyjnych, jak i usług online
• rozszerzenie zakresu punktów kompleksowej obsługi w celu uproszczenia rejestracji do celów VAT dla przedsiębiorstw prowadzących działalność w każdym państwie członkowskim.

• Podatki: Rada przyjmuje pakiet dotyczący VAT w epoce cyfrowej (komunikat prasowy z 11 marca 2025)