Odpady
Odpady stanowią zagrożenie dla środowiska i zdrowia ludzi. UE podejmuje działania, aby zapobiegać ich powstawaniu i lepiej nimi gospodarować. Wspiera też gospodarkę w większym stopniu opartą na obiegu zamkniętym.
Odpady = zasoby
Odpady zatruwają ziemię i wodę i powodują, że nasze oceany zapełniają się plastikiem.
Niewłaściwe gospodarowanie odpadami powoduje zanieczyszczenia i obciąża środowisko naturalne, stwarzając zagrożenie dla zdrowia ludzi.
Odpowiednio zagospodarowane odpady mogą jednak być zasobem. Jeśli zamiast zostać usunięte, zostaną ponownie użyte lub poddawane recyklingowi, mogą okazać się przydatne dla gospodarki.
W gospodarce o obiegu zamkniętym z odpadów pozyskuje się materiały o wysokiej wartości, z których następnie produkowane są nowe towary. Wydłuża to cykl życia materiałów, ogranicza potrzebę ich usuwania i zmniejsza zapotrzebowanie na nowe. Pomaga to oszczędzać zasoby naturalne.
Unijne przepisy o odpadach
Jeśli chodzi o radzenie sobie z odpadami, Unia chce przede wszystkim:
- zminimalizować negatywne skutki poprzez zapobieganie powstawaniu odpadów i ich zagospodarowywanie
- promować recykling i ponowne wykorzystywanie zasobów i materiałów, a tym samym – wspierać gospodarkę o obiegu zamkniętym.
Unijne przepisy o odpadach opierają się na dyrektywie ramowej, która określa kluczowe zasady gospodarowania odpadami. Obowiązują środki dotyczące konkretnych rodzajów odpadów, takich jak zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny czy odpady żywnościowe.
Dyrektywa ramowa o odpadach
Dyrektywa ramowa określa podstawowe zasady gospodarowania odpadami. Konkretnie definiuje też rodzaje odpadów i odpady niebezpieczne i wyjaśnia, kiedy odpady przestają być odpadami, a stają się surowcem wtórnym.
Dyrektywa wskazuje także hierarchię postępowania z odpadami. Zgodnie z nią należy przede wszystkim zapobiegać powstawaniu odpadów, a usuwać je tylko wtedy, gdy nie da się ich ponownie wykorzystać, poddać recyklingowi lub odzyskowi.
Dyrektywa wyznacza też państwom członkowskim określone cele. Na przykład jeśli chodzi o odpady komunalne, ich ponowne użycie i recykling do 2025 r. mają wynieść co najmniej 55% (wagowo), do 2030 r. – co najmniej 60%, a do 2035 r. – co najmniej 65%.
Uaktualnione przepisy o odpadach żywnościowych i włókienniczych
We wrześniu 2025 r. UE zmieniła dyrektywę, zwłaszcza przepisy o żywności i odpadach włókienniczych.
Nowe przepisy przewidują zmniejszenie odpadów żywnościowych:
- o 10% w sektorach przetwórstwa i wytwórstwa
- o 30% per capita łącznie w handlu detalicznym, restauracjach, gastronomii i gospodarstwach domowych.
Nowe przepisy mają również promować bardziej zrównoważony i wytwarzający mniej odpadów sektor włókienniczy. Harmonizują zasady rozszerzonej odpowiedzialności spoczywającej na producentach wyrobów włókienniczych i markach odzieżowych. Będą oni odpowiedzialni za swoje odpady i będą musieli uiszczać opłaty, aby pomóc finansować zbieranie i przetwarzanie odpadów.
Marnowanie żywności
Przemieszczanie odpadów
Co roku eksportowanych jest ok. 32,7 mln ton odpadów, a 70 mln ton jest przedmiotem handlu wewnątrz UE.
Jeżeli handel odpadami nie jest odpowiednio regulowany i kontrolowany, może być szkodliwy dla środowiska i zdrowia ludzi. Odpady zawierające substancje niebezpieczne mogą zanieczyszczać grunty i oceany, co ma katastrofalne skutki dla środowiska.
Unia przyjęła przepisy o przemieszczaniu odpadów. W 2024 r. zostały one zaktualizowane, aby lepiej regulować handel odpadami zarówno w UE, jak i między UE a krajami trzecimi.
Handel odpadami
Baterie i zużyte baterie
Nowo produkowane baterie zawierają wiele nowych surowców, a zużyte baterie – substancje niebezpieczne. Unia przyjęła przepisy, które obejmują cały cykl życia baterii – od produkcji po ponowne użycie i recykling. Dzięki temu wzrośnie bezpieczeństwo, zrównoważoność i konkurencyjność zarówno samych baterii, jak i całego sektora.
Mają temu służyć kryteria wydajności, trwałości i bezpieczeństwa, ścisłe restrykcje odnośnie do substancji niebezpiecznych, takich jak rtęć, kadm i ołów, a także obowiązek informowania o śladzie węglowym baterii.
Ku zrównoważonemu europejskiemu łańcuchowi dostaw baterii w obiegu zamkniętym (infografika)
Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny
Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny to szeroka gama urządzeń, takich jak komputery, lodówki i telefony komórkowe. Jeśli niewłaściwie gospodaruje się takimi wyrzuconymi urządzeniami, mogą one powodować poważne szkody środowiskowe i problemy zdrowotne. Nowoczesna elektronika zawiera też rzadkie zasoby, w tym surowce krytyczne, które można poddać recyklingowi i ponownie wykorzystać, jeżeli odpady zostaną wydajnie zagospodarowane.
Ilość zużywanego co roku w UE sprzętu elektrycznego i elektronicznego w szybkim tempie rośnie. Aby odwrócić tę tendencję i promować lepszy recykling takich materiałów, UE przyjęła przepisy o ich przetwarzaniu, które mają przyczynić się do zrównoważonej produkcji i konsumpcji.
W 2024 r. UE zmieniła przepisy, aby doprecyzować niektóre kwestie dotyczące rozszerzonej odpowiedzialności producenta.
Opakowania
W 2022 r. państwa UE wytworzyły prawie 84 mln ton odpadów opakowaniowych, czyli o 20% więcej niż w 2011 r. Jeżeli nie zostaną podjęte żadne działania, ilość odpadów opakowaniowych może do 2030 r. wzrosnąć o kolejne 19%. To z kolei przyczyni się do zwiększenia zanieczyszczeń i związanych z tym zagrożeń.
Dlatego w grudniu 2024 r. UE zmieniła przepisy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych. Chce:
- ograniczyć wytwarzanie odpadów opakowaniowych
- promować racjonalną pod względem kosztów gospodarkę o obiegu zamkniętym
- zharmonizować przepisy o opakowaniach w UE.
Opakowania
Trwałe zanieczyszczenia organiczne
Zawarte w odpadach substancje PFAS, tzw. trwałe zanieczyszczenia organiczne, są szczególnie szkodliwe, ponieważ nie ulegają rozkładowi w środowisku. Są toksyczne i mogą stanowić zagrożenie dla ludzi i przyrody.
Mogą występować w odpadach z niektórych produktów, takich jak wodoodporna odzież, meble, tworzywa sztuczne i sprzęt elektroniczny.
W 2022 r. UE przyjęła przepisy mające ograniczyć obecność takich substancji w odpadach.
Więcej
Ostatnia aktualizacja: 12 sierpnia 2026