Odpady
Odpady stanowią zagrożenie dla środowiska i zdrowia ludzi. UE podejmuje działania, aby zapobiegać ich powstawaniu i lepiej nimi gospodarować. Wspiera też gospodarkę o bardziej zamkniętym obiegu.
Odpady = zasoby
Odpady zatruwają ziemię i wodę, a nasze oceany zapełniają się plastikiem.
Niewłaściwe gospodarowanie odpadami prowadzi do zanieczyszczenia i obciąża środowisko naturalne, stwarzając zagrożenie dla zdrowia ludzi.
Odpowiednio zagospodarowane odpady mogą jednak być zasobem. Gdy – zamiast być usuwane – odpady są ponownie używane lub poddawane recyklingowi, mogą okazać się przydatne dla gospodarki.
W gospodarce o obiegu zamkniętym z odpadów pozyskiwane są materiały o wysokiej wartości, z których następnie produkowane są nowe towary. Wydłuża to cykl życia materiałów, ogranicza potrzebę ich usuwania i zmniejsza zapotrzebowanie na nowe materiały. Dzięki temu oszczędzane są zasoby naturalne.
Przepisy UE dotyczące odpadów
Ogólne cele Unii, jeśli chodzi o zwalczanie odpadów to:
- zminimalizować negatywne skutki poprzez zapobieganie powstawaniu odpadów i ich zagospodarowanie
- promować recykling i ponowne wykorzystywanie zasobów i materiałów, a tym samym – wspierać gospodarkę o obiegu zamkniętym.
Unijne przepisy dotyczące odpadów opierają się na dyrektywie ramowej, w której określono kluczowe zasady gospodarowania odpadami. Wprowadzono środki, aby rozwiązać problem określonych rodzajów odpadów, takich jak zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny lub odpady żywnościowe.
Dyrektywa ramowa o odpadach
Dyrektywa ramowa określa podstawowe zasady gospodarowania odpadami. Konkretnie definiuje też rodzaje odpadów i odpady niebezpieczne i wyjaśnia, kiedy odpady przestają być odpadami i stają się surowcem wtórnym.
Ponadto dyrektywa określa hierarchię postępowania z odpadami. Zgodnie z nią należy przede wszystkim zapobiegać powstawaniu odpadów, a usuwać je tylko wtedy, gdy nie można ich ponownie wykorzystać, poddać recyklingowi lub odzyskowi.
Dyrektywa zawiera również cele, które państwa członkowskie muszą osiągnąć. Jeden z nich dotyczy odpadów komunalnych – ich ponowne użycie i recykling mają wzrosnąć do minimum 55% (wagowo) do 2025 r., co najmniej 60% do 2030 r. i co najmniej 65% do 2035 r.
UE pracuje nad nowelizacją tej dyrektywy, w szczególności przepisów dotyczących odpadów żywnościowych i tekstylnych. Rada uzgodniła stanowisko w sprawie nowelizacji na podstawie wniosku przedstawionego przez Komisję Europejską. W lutym 2025 r. Rada osiągnęła wstępne porozumienie z Parlamentem Europejskim co do ostatecznego kształtu przepisów.
Marnowanie żywności
Przemieszczanie odpadów
Każdego roku eksportuje się około 32,7 mln ton odpadów, a 70 mln ton jest przedmiotem handlu wewnątrz UE.
Jeżeli handel odpadami nie jest odpowiednio regulowany i kontrolowany, może być szkodliwy dla środowiska i zdrowia ludzi. Odpady zawierające substancje niebezpieczne mogą zanieczyszczać grunty i oceany, co ma katastrofalne skutki dla środowiska.
Unia przyjęła przepisy dotyczące przemieszczania odpadów. W 2024 r. przepisy te zaktualizowano, aby lepiej regulować handel odpadami, zarówno w UE, jak i z krajami trzecimi.
Handel odpadami
Baterie i zużyte baterie
Do produkcji baterii wykorzystuje się wiele nowych surowców, a z kolei zużyte baterie zawierają substancje niebezpieczne. Unia przyjęła przepisy, które obejmują cały cykl życia baterii – od ich produkcji po ponowne użycie i recykling. Dzięki temu wzrośnie bezpieczeństwo, zrównoważoność i konkurencyjność zarówno samych baterii, jak i całego sektora.
Uda się to osiągnąć za pomocą kryteriów dotyczących wydajności, trwałości i bezpieczeństwa, ścisłych restrykcji w odniesieniu do substancji niebezpiecznych, takich jak rtęć, kadm i ołów, a także dzięki informacjom na temat śladu węglowego baterii.
Ku zrównoważonemu europejskiemu łańcuchowi dostaw baterii w obiegu zamkniętym (infografika)
Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny
Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny to szeroka gama urządzeń, takich jak komputery, lodówki i telefony komórkowe. Jeśli niewłaściwie gospodaruje się wyrzuconymi urządzeniami, mogą one powodować poważne szkody środowiskowe i problemy zdrowotne. Nowoczesna elektronika zawiera też rzadkie zasoby, w tym surowce krytyczne, które można poddać recyklingowi i ponownie wykorzystać, jeżeli odpadami gospodaruje się wydajnie.
Ilość zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego w UE co roku w szybkim tempie rośnie. Aby odwrócić tę tendencję i promować lepszy recykling takich materiałów, UE przyjęła przepisy o ich przetwarzaniu, przyczyniając się tym samym do zrównoważonej produkcji i konsumpcji.
W 2024 r. UE zmieniła przepisy, aby doprecyzować niektóre kwestie dotyczące rozszerzonej odpowiedzialności producenta.
Opakowania
W 2022 r. państwa UE wytworzyły prawie 84 mln ton odpadów opakowaniowych, czyli o 20% więcej niż w 2011 r. Jeżeli nie zostaną podjęte żadne działania, ilość odpadów opakowaniowych może do 2030 r. wzrosnąć o kolejne 19%. A to z kolei przyczyni się do zwiększenia zanieczyszczenia i związanych z nim zagrożeń.
Dlatego też UE zmieniła swoje przepisy dotyczące opakowań i odpadów opakowaniowych, aby:
- ograniczyć wytwarzanie odpadów opakowaniowych
- promować racjonalną pod względem kosztów gospodarkę o obiegu zamkniętym w odniesieniu do opakowań
- zharmonizować przepisy dotyczące opakowań w całej UE.
Opakowania
Trwałe zanieczyszczenia organiczne
Substancje PFAS, znane również jako „trwałe zanieczyszczenia organiczne” – ponieważ nie ulegają rozkładowi w środowisku – są szczególnie szkodliwe. Są toksyczne i mogą stanowić zagrożenie dla ludzi i środowiska.
Mogą występować w odpadach z niektórych produktów konsumenckich, takich jak wodoodporna odzież, meble, tworzywa sztuczne i sprzęt elektroniczny.
W 2022 r. UE przyjęła przepisy, aby ograniczyć obecność takich substancji w odpadach.
Więcej
Ostatnia aktualizacja: 19 lutego 2025