Skip to content

Internationale overeenkomsten en rol van de Raad

Lees meer over de centrale rol van de Raad bij internationale overeenkomsten met derde landen, regio's en internationale organisaties, en over het belang van die overeenkomsten voor de EU.

Rol van de Raad bij internationale overeenkomsten

De Raad van de EU speelt een centrale rol bij de onderhandelingen over en de sluiting van overeenkomsten. Hij is betrokken bij alle fasen van de procedure, van het verlenen van het onderhandelingsmandaat (meestal aan de Commissie) tot het machtigen tot ondertekening van de overeenkomst en aannemen van het definitieve besluit tot instemming van de EU om door de overeenkomst gebonden te zijn.

De Raad besluit meestal over internationale overeenkomsten bij gekwalificeerde meerderheid. Eenparigheid van stemmen is echter vereist als die ook vereist zou zijn voor EU-wetgeving op hetzelfde gebied, zoals belastingen. Ook voor specifieke categorieën overeenkomsten, zoals associatie­­overeenkomsten, is unanimiteit vereist.

De rol van de EU-instellingen bij het onderhandelen over en het sluiten van internationale overeenkomsten, en de procedurele stappen zijn vastgelegd in het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.

Bij de totstandkoming van internationale overeenkomsten zijn talrijke voorbereidende instanties van de Raad betrokken, zoals het Comité van permanente vertegenwoordigers (Coreper), het Comité handelspolitiek en de werkgroepen voor specifieke geografische gebieden of beleidsterreinen.

Waarom de EU internationale overeenkomsten sluit

Internationale overeenkomsten zijn cruciaal om de beleidsdoelstellingen van de EU te helpen verwezenlijken, haar economische belangen te verdedigen en haar mondiale invloed te versterken door haar waarden op het wereldtoneel te verdedigen.

Deze overeenkomsten bestrijken soms ruime gebieden, zoals handel, samenwerking en ontwikkeling, of specifieke beleidsterreinen zoals visserij, douane, vervoer, wetenschap en technologie.

Ze bevorderen wereldwijde samenwerking en zijn een essentieel instrument om overal ter wereld stabiliteit, voorspelbaarheid, veiligheid en rechtvaardigheid in stand te houden. De regels en normen die erin worden vastgelegd, dragen bij tot het behoud van een op regels gebaseerde internationale orde.

Door binnen de EU de krachten te bundelen, versterken de EU-landen hun onderhandelingspositie bij overeenkomsten met derden.

Soorten internationale overeenkomsten

De EU heeft meer dan 1000 overeenkomsten gesloten met één of meer derde landen of internationale organisaties zoals de WTO en de VN.

De belangrijkste soorten overeenkomsten van de EU zijn:

  • associatieovereenkomsten
  • vrijhandelsovereenkomsten
  • economische partnerschapsovereenkomsten
  • partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten

De EU kan enkel een internationale overeenkomst sluiten als die:

  • spoort met de Verdragen
  • noodzakelijk is om een van de in de Verdragen genoemde beleids­doelstellingen van de EU te verwezenlijken
  • bepaald is in een juridisch bindende handeling van de EU
  • gevolgen kan hebben voor gemeenschappelijke regels of de strekking daarvan kan wijzigen

Internationale overeenkomsten die de EU als rechtspersoon sluit, zijn bindend voor de EU-instellingen en -lidstaten.

Ze maken integraal deel uit van het EU-recht en vormen een eigen categorie, naast het primaire recht (EU-verdragen) en het secundaire recht (verordeningen en richtlijnen). Ze hebben meer rechtskracht dan het afgeleide recht, dat er dus mee in overeenstemming moet zijn.

Opschorting van internationale overeenkomsten

Op voorstel van de Commissie of de hoge vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid kan de Raad de toepassing van een internationale overeenkomst geheel of gedeeltelijk opschorten of een overeenkomst beëindigen. Voorbeelden zijn:

  • opschorting van de visumversoepelings­overeenkomst met Rusland na de invasie van Oekraïne (2022)
  • opschorting van de visumversoepelings­overeenkomst met Belarus vanwege de hybride aanvallen door het Lukashenka-regime (2021)
  • gedeeltelijke opschorting van de samenwerkings­overeenkomst met Syrië wegens de mensenrechten­­­schendingen door het Syrische regime (2011)
  • opschorting van delen van de Overeenkomst van Cotonou met Zimbabwe door de aanhoudende problemen op het gebied van mensenrechten, democratie en de rechtsstaat (2010)

Zie ook

Laatst bijgewerkt: 23 februari 2026