Raad Vervoer, Telecommunicatie en Energie (Energie), 30 mei 2024

Voornaamste resultaten

Duurzame elektriciteitsnetten

De ministers van Energie hebben conclusies goedgekeurd over duurzame elektriciteits­netten. Die kwamen er na overleg tijdens hun informele bijeenkomst over energie in april 2024.

Ook bouwt de tekst voort op de Verklaring van Versailles van 10 en 11 maart 2022 en de doelstelling om de afhankelijkheid van de EU van Russische fossiele brandstoffen zo snel mogelijk af te bouwen. Dat is alleen mogelijk door de interconnectie van Europese elektriciteitsnetten volledig te bewerkstelligen en te verbeteren en de netten in de hele EU optimaal te integreren.

Bovendien benadrukte de Europese Raad in april 2024 dat er een echte energie-unie tot stand moet worden gebracht, en dat dit onder meer een grootschalige uitrol van en investeringen in netten, opslag en interconnecties vereist.

De ministers onderkenden het belang van onderling verbonden, geïntegreerde en gesynchroniseerde Europese elektriciteitsnetten met het oog op voorzieningszekerheid, een weerbaar elektriciteitsnetwerk en het concurrentievermogen en de decarbonisatie van de EU.

Het aandeel hernieuwbare energie in de elektriciteits­productie is sinds 2004 meer dan verdubbeld en bedraagt nu bijna 40%. De Raadsconclusies volgen deze ontwikkeling en tonen dat de EU ambieert groener, concurrerender en veerkrachtiger te worden in de energiesector. Er moet een EU-supernetwerk worden uitgerold om meer ruimte te bieden voor hernieuwbare energie, elektrificatie te bevorderen, prijzen te stabiliseren en de voorzienings­zekerheid te vergroten.

Tinne Van der Straeten, minister van Energie van België

In de conclusies worden de lidstaten en de Commissie opgeroepen verder werk te maken van maatregelen om dit te bereiken. Zo moet de uitrol worden versneld, met aandacht voor de standaardisering van componenten, verschillende aspecten qua vergunningverlening en natuurinclusieve ontwerpen. De desbetreffende punten uit het actieplan voor netwerken moeten snel ten uitvoer worden gelegd, er moet een duidelijkere Europese en regionale benadering van netplanning komen, en er moet worden gezorgd voor financiering en investeringen in onshore- en offshore-netwerkprojecten. Daarnaast moeten elektriciteitsnetten ook beter beschermd zijn tegen cyber- en hybride dreigingen.

• Duurzame elektriciteitsnetten: Raad keurt conclusies goed (pers­mededeling, 30 mei 2024)
• Schone energie (achtergrond­informatie)

REPowerEU: quo vadis?

Na Ruslands niet-uitgelokte en ongerechtvaardigde militaire invasie van Oekraïne, namen de EU-leiders op 11 maart 2022 de Verklaring van Versailles aan waarin ze zichzelf tot doel stelden om "zo spoedig mogelijk onze afhankelijkheid van de invoer van gas, olie en steenkool uit Rusland geleidelijk stop te zetten".

Tijdens de grootste energiecrisis in jaren verzochten de EU-leiders de Commissie om met een plan te komen. Doel was de EU sneller haar algehele afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te laten afbouwen en de leveringen en routes te diversifiëren, daarbij rekening houdend met nationale omstandigheden en de specifieke energiemix van de lidstaten. In mei 2022 nam de Commissie het REPowerEU-plan aan.

Dankzij de maatregelen die de lidstaten en de Commissie afspraken en doorvoerden, is het de EU gelukt om in slechts 2 jaar tijd 125,2 miljard kubieke meter gas te besparen, voldoende gasvoorraden veilig te stellen en de gasinvoer terug te schroeven van 45% naar 15%. Bovendien is de geïnstalleerde capaciteit voor wind- en zonne-energie tussen 2021 en 2023 met meer dan een derde toegenomen.

Voortbouwend op de lessen uit de energiecrisis, en rekening houdend met de negatieve en soms ontwrichtende gevolgen van de energiecrisis voor Europese burgers en industrieën, zullen in de komende jaren verdere inspanningen nodig zijn om de EU en de lidstaten weerbaarder te maken tegen de inzet van energie als wapen door buitenlandse regimes, de energiezekerheid in stand te houden en te versterken, en de prijzen te stabiliseren.

Op basis van een nota van het voorzitterschap deelden de ministers tegen welke obstakels hun lidstaten aanlopen bij de uitfasering van Russische energie. Ze hebben ook initiatieven voorgesteld om de EU en haar lidstaten te ondersteunen bij hun inspanningen.

De ministers waren het erover eens dat de eenheid van de EU tot dusver haar sterkste troef is geweest. Vanuit die gedachte moeten de inspanningen worden opgevoerd en moet er onder andere een actieplan, een routekaart en een tijdschema worden opgesteld. Een groot deel van de ministers verzocht de Europese Commissie met verdere richtsnoeren te komen om de inspanningen beter te coördineren en te kijken naar de voorstellen die tijdens het debat werden gedaan om Russische fossiele brandstoffen doeltreffend uit te faseren.

Meer bepaald stelden 2 delegaties voor een werkgroep op hoog niveau op te richten voor dit vraagstuk. Veel ministers steunden dit idee, dat verder zal worden besproken binnen de voorbereidende instanties van de Raad.

• REPowerEU: energiebeleid in nationale herstel- en veerkracht­plannen (achtergrond­informatie)
• De energiesprong: hoe de EU-landen een door Rusland veroorzaakte crisis hebben doorstaan en de energievoorziening nieuw vormgeven (feature story)

Europese Green Deal voor een concurrerende EU

De ministers wisselden ook van gedachten over de Europese Green Deal en hoe deze kan helpen een moderne, hulpbronnenefficiënte en concurrerende Europese economie tot stand te brengen.

Ze keken terug op de wetgeving die is aangenomen voor het Fit for 55-pakket en waarvan de uitvoering nu van start gaat. In dit verband wisselden ze van gedachten over de vraag hoe de EU op schema kan blijven voor haar doelstellingen voor 2030 inzake energie-efficiëntie en hernieuwbare energie. De EU wil haar concurrentievermogen versterken en tegelijkertijd een rechtvaardige transitie naar decarbonisatie waarborgen.

Naast de ontwikkeling van elektriciteitsnetten bespraken ze ook welke extra stappen kunnen worden gezet richting een echte energie-unie, waarop wordt gehamerd in de conclusies van de Europese Raad van 17-18 april 2024, en daarmee richting energie­soevereiniteit en klimaatneutraliteit.

• Europese Green Deal (achtergrond­informatie)
• Buitengewone Europese Raad, 17-18 april 2024 (voornaamste resultaten)

Energiegemeenschappen

Tijdens de lunch bespraken de ministers energiegemeenschappen en burgerparticipatie. Ze waren het erover eens dat lokale hernieuwbare-energieprojecten van burgers een groot potentieel hebben om de energietransitie te versnellen en Europa minder afhankelijk te maken van ingevoerde energie.

De ministers wezen er echter ook op dat deze lokale initiatieven nog niet zo populair en wijdverspreid zijn als ze zouden kunnen zijn, vanwege verschillende obstakels. Een vaak aangehaalde belangrijke reden was de moeilijkheid om toegang te krijgen tot het elektriciteitsnet.

Er werd benadrukt dat maatregelen nodig zijn om een gelijk speelveld te creëren en gemeenschappen met hernieuwbare energie te integreren in bestaande energiemarkten.

Bepaalde aspecten kunnen nationaal worden geregeld, maar volgens veel ministers moet er op verschillende punten ook meer werk worden verzet op Europees niveau.

Daarom verzochten ze de Commissie om met een actieplan voor energiegemeenschappen te komen. Hierin moeten oplossingen worden voorgesteld om ongewenste of ongerechtvaardigde belemmeringen voor energiegemeenschappen weg te nemen.

Energiehandvestverdrag

Met de vandaag formeel aangenomen besluiten zullen de EU en Euratom uit het Energiehandvest­verdrag stappen, maar tijdens de volgende Conferentie over het verdrag kunnen de lidstaten de modernisering ervan steunen. De besluiten hangen aan elkaar vast omdat ze de 2 pijlers vormen van een politiek compromis dat bekend staat als het Belgische stappenplan voor het Energiehandvest­verdrag.

De formele goedkeuring betekent dat de Raad definitief groen licht heeft gegeven voor de terugtrekking van de EU en Euratom uit het Energiehandvest­verdrag, nadat het Europees Parlement het tijdens zijn laatste vergaderperiode in april 2024 had goedgekeurd.

Lidstaten die verdragsluitende partij willen blijven na de terugtrekking van de EU en Euratom zullen tijdens de komende Conferentie over het Energiehandvest – naar verwachting eind 2024 – kunnen stemmen door een gemoderniseerde overeenkomst goed te keuren of er geen bezwaar tegen te maken.

Zo vormde het Belgische stappenplan, door de impasse in de EU te doorbreken, ook het begin van de modernisering van het Energiehandvest­verdrag voor de niet-EU-partijen bij het verdrag.

Deze goedkeuring is de laatste mijlpaal in het Belgische stappenplan dat we hebben opgesteld voor het Energiehandvest­verdrag. Voortbouwend op de basis die onze Zweedse voorgangers hebben gelegd, heeft het Belgische voorzitterschap onvermoeibaar gewerkt om deze complexe impasse te doorbreken en een evenwicht gevonden dat voor iedereen aanvaardbaar en nuttig is.

Tinne Van der Straeten, minister van Energie van België

• Energiehandvestverdrag: Raad geeft definitief groen licht voor terugtrekking EU (pers­mededeling, 30 mei 2024)

Diversen

De Commissie informeerde de ministers over de definitieve en bijgewerkte nationale energie- en klimaatplannen van de lidstaten. Deze zijn van groot belang om de doelstellingen van de Green Deal en de afgesproken EU-brede streefcijfers te halen.

• Videobeelden van de openbare zitting

  Dit document is momenteel alleen beschikbaar in de volgende talen:

  EN
• Klimaatverandering: wat onderneemt de EU? (achtergrond­informatie)
• Nationale energie- en klimaatplannen (infographic)

De Commissie gaf informatie over de voorbereidingen voor de komende winter. De ministers werden bijgepraat over de stroomlijning van de procedures van de Commissie voor de aanneming van capaciteits­mechanismen. Dit gebeurt in het kader van de overeengekomen bepalingen bij de hervorming van de opzet van de elektriciteitsmarkt.

De Tsjechische en Slowaakse delegaties informeerden de ministers over de verklaring over de jaarlijkse politieke dialoog in Karlsbad en de noodzaak om de rechtvaardige transitie te versterken in regio's die het meest te lijden hebben onder de decarbonisatie (in openbare zitting).

• Videobeelden van de openbare zitting

  Dit document is momenteel alleen beschikbaar in de volgende talen:

  EN

De Oostenrijkse, Tsjechische, Hongaarse en Slowaakse delegaties deelden informatie over het effect van de neutraliteitsheffing voor gasopslag en de behoefte aan betere coördinatie op Europees niveau.

De Duitse, Franse en Nederlandse delegaties deelden informatie over het belang van het voorkomen van fraude met biobrandstoffen, en verzochten de Commissie om met de nodige initiatieven te komen. Ze werden hierin gesteund door de Oostenrijkse delegatie.

De delegaties hoorden van de Poolse, Hongaarse en Tsjechische delegaties over de voorwaarden van de veilingen 2024 van het Innovatiefonds voor de productie van hernieuwbare waterstof van niet-biologische oorsprong in het kader van de waterstofbank, en hun suggesties voor verbetering.

Tot slot presenteerde de Hongaarse delegatie de prioriteiten van het komende Hongaarse voorzitterschap van de Raad.

De Raad nam verder zonder debat de A-punten van wetgevende en niet-wetgevende aard aan, onder meer inzake het Energiehandvest­verdrag.