Rada ds. Transportu, Telekomunikacji i Energii (energia), 30 maja 2024

Główne wyniki

Zrównoważone sieci elektroenergetyczne

Ministrowie energii zatwierdzili konkluzje o zrównoważonej infrastrukturze sieci elektroenergetycznej. Konkluzje odzwierciedlają wyniki dyskusji ministrów energii przeprowadzonej na nieformalnym posiedzeniu ministerialnym poświęconym energii, które odbyło się w kwietniu 2024 r.

Nawiązują również do deklaracji wersalskiej z 10 i 11 marca 2022 r. i do celu, jakim jest jak najszybsze uniezależnienie UE od rosyjskich paliw kopalnych. Aby osiągnąć ten cel, trzeba przede wszystkim ukończyć i udoskonalić wzajemne połączenia europejskich sieci elektroenergetycznych, a także zapewnić pełną integrację tych sieci w całej UE.

Ponadto w kwietniu 2024 r. Rada Europejska podkreśliła znaczenie stworzenia prawdziwej unii energetycznej, co wymaga wdrożenia sieci, magazynowania i połączeń międzysystemowych na szeroką skalę, a także znacznych inwestycji w tej dziedzinie.

Ministrowie podkreślili ważną rolę, jaką wzajemnie połączona, zintegrowana i zsynchronizowana europejska sieć elektroenergetyczna odgrywa w zapewnianiu bezpieczeństwa energetycznego, odporności systemu elektroenergetycznego oraz konkurencyjności i dekarbonizacji w UE.

Udział odnawialnych źródeł energii w produkcji prądu w UE wzrósł od 2004 r. ponad dwukrotnie i osiągnął niemal 40%. Konkluzje Rady dostosowują się do tych zmian i odzwierciedlają ambicję Unii Europejskiej, by jej sektor energetyczny stał się bardziej ekologiczny, konkurencyjny i odporny. Podkreślają też potrzebę wdrożenia unijnej „supersieci”, aby uwzględnić więcej odnawialnych źródeł energii, wspierać elektryfikację, stabilizować ceny i zwiększać bezpieczeństwo energetyczne.

Tinne Van der Straeten, belgijska minister energetyki

Konkluzje Rady wzywają państwa członkowskie i Komisję do przyspieszenia działań służących osiągnięciu tego celu. Są to m.in.: przyspieszenie rozwoju sieci (normalizacja elementów sieci, różne aspekty wydawania pozwoleń, projektowanie uwzględniające przyrodę), szybkie wdrożenie odpowiednich części planu działania na rzecz sieci, wzmocnienie europejskiego i regionalnego podejścia do finansowania w zakresie planowania sieci, inwestowanie w projekty dotyczące sieci lądowej i morskiej, a także ochrona sieci elektroenergetycznych przed cyberzagrożeniami i zagrożeniami hybrydowymi.

• Zrównoważone sieci elektroenergetyczne: Rada zatwierdza konkluzje (komunikat prasowy z 30 maja 2024)
• Czysta energia (podsumowanie informacyjne)

REPowerEU: co dalej?

W następstwie niczym niesprowokowanej i nieuzasadnionej agresji wojskowej Rosji wobec Ukrainy unijni przywódcy przyjęli 11 marca 2022 r. Deklarację wersalską, której celem jest „jak najszybsze zredukowanie zależności UE od importu rosyjskiego gazu, ropy naftowej i węgla”.

W kontekście bezprecedensowego kryzysu energetycznego unijni przywódcy poprosili Komisję o zaproponowanie planu REPowerEU, aby szybciej zmniejszać ogólną zależność UE od paliw kopalnych, z uwzględnieniem uwarunkowań krajowych i wyborów państw członkowskich dotyczących ich koszyka energetycznego, oraz aby zdywersyfikować unijne dostawy i drogi dostaw. Komisja przyjęła plan REPowerEU w maju 2022 r.

Dzięki odpowiednim środkom, podjętym i uzgodnionym przez państwa członkowskie i Komisję, UE udało się zaoszczędzić 125,2 mld metrów sześciennych gazu, a jednocześnie zabezpieczyć wystarczające zapasy gazu i zmniejszyć jego import z 45% do 15% w ciągu zaledwie dwóch lat. Ponadto nowe instalacje generujące energię wiatrową i słoneczną doprowadziły do zwiększenia zdolności w tym zakresie o ponad jedną trzecią w latach 2021–2023.

W oparciu o wnioski wyciągnięte z kryzysu energetycznego oraz biorąc pod uwagę negatywne, a czasem destrukcyjne skutki tego kryzysu dla europejskich obywateli i przemysłu, w nadchodzących latach konieczne będą dalsze wysiłki na rzecz zwiększenia odporności UE i państw członkowskich na zjawisko wykorzystywania przez obce reżimy dostaw energii jako broni oraz na rzecz utrzymania i wzmocnienia bezpieczeństwa energetycznego i stabilizacji cen.

Na podstawie noty prezydencji ministrowie podzielili się informacjami na temat przeszkód w stopniowym ograniczaniu importu energii z Rosji. Przedstawili również inicjatywy, które mają zostać podjęte, aby wesprzeć UE i państwa członkowskie w ich wysiłkach na rzecz wyeliminowania tej zależności.

Ministrowie zgodzili się, że do tej pory jedność UE była jej najsilniejszym atutem. Podkreślili, że opierając się na tej jedności, należy zwiększyć wysiłki, w tym opracować plan i harmonogram działań wraz ze wskazaniem terminów ich realizacji. Duża grupa ministrów zwróciła się do Komisji Europejskiej o przedstawienie dalszych wskazówek dotyczących lepszej koordynacji oraz o przeanalizowanie propozycji przedstawionych podczas dyskusji w celu faktycznego wyeliminowania rosyjskich paliw kopalnych.

Dwie delegacje zaproponowały utworzenie grupy roboczej wysokiego szczebla, która zajęłaby się tą kwestią. Rozwiązanie to spotkało się z poparciem wielu ministrów i zostanie teraz omówione na forum organów przygotowawczych Rady.

• REPowerEU: polityka energetyczna w krajowych planach odbudowy i zwiększania odporności (podsumowanie informacyjne)
• Skok cen energii: jak państwa UE poradziły sobie z kryzysem wywołanym przez Rosję i przekształcają dostawy energii (reportaż)

Europejski zielony ład na rzecz konkurencyjnej UE

Ministrowie wymienili poglądy na temat europejskiego zielonego ładu oraz sposobu, w jaki może on pomóc przekształcić UE w nowoczesną, zasobooszczędną i konkurencyjną gospodarkę.

Podsumowali osiągnięcia legislacyjne w ramach pakietu „Gotowi na 55”, który obecnie wchodzi w fazę wdrażania. W tym kontekście dyskutowali na temat tego, w jaki sposób skutecznie dążyć do osiągnięcia do 2030 r. celów UE w zakresie efektywności energetycznej i energii ze źródeł odnawialnych, tym samym pobudzając unijną konkurencyjność i jednocześnie zapewniając sprawiedliwą transformację w kierunku dekarbonizacji.

Ministrowie rozmawiali nie tylko o rozwoju sieci elektroenergetycznych, ale również – w odpowiedzi na apel zawarty w konkluzjach Rady Europejskiej z 17–18 kwietnia 2024 r. – o dodatkowych krokach potrzebnych do osiągnięcia prawdziwej unii energetycznej, która ma zapewnić europejską suwerenność energetyczną i neutralność klimatyczną.

• Europejski zielony ład (podsumowanie informacyjne)
• Nadzwyczajny szczyt Rady Europejskiej (17–18 kwietnia 2024) (główne wyniki)

Społeczności energetyczne

Podczas obiadu ministrowie wymienili poglądy na temat społeczności energetycznych i udziału obywateli. Przyznali, że projekty dotyczące energii ze źródeł odnawialnych zarządzane przez społeczności mają znaczny potencjał, jeśli chodzi o przyspieszenie transformacji energetycznej i zmniejszenia zależności Europy od importu energii.

Podkreślili jednak, że ze względu na różne przeszkody rozwój takich lokalnych inicjatyw nie jest tak popularny i rozpowszechniany, jak mógłby być. Jedną z głównych przeszkód, którą bardzo często wymieniano, jest zapewnienie dostępu do sieci społecznościom działającym w zakresie energii odnawialnej.

Ministrowie zaznaczyli, że należy podjąć kroki, aby pomóc stworzyć równe warunki działania i włączyć takie społeczności do istniejących rynków energii.

Podkreślono, że niektóre elementy można uwzględnić na szczeblu krajowym, ale wielu ministrów zwróciło uwagę, że w przypadku szeregu elementów trzeba więcej zrobić na szczeblu europejskim.

W związku z tym ministrowie zwrócili się do Komisji o przedstawienie planu działania na rzecz społeczności energetycznych. Należy w nim zaproponować rozwiązania, które pomogą usunąć niepożądane lub nieuzasadnione przeszkody, na które napotykają te społeczności.

Traktat karty energetycznej

Na podstawie przyjętych dziś formalnie decyzji Unia Europejska i Euratom wystąpią z Traktatu karty energetycznej. Państwa członkowskie będą mogły wspierać jego modernizację podczas następnej konferencji traktatu. Decyzje te są ze sobą powiązane, ponieważ tworzą dwa filary kompromisu politycznego, który znany jest jako belgijski plan działania dotyczący Traktatu karty energetycznej.

Dzisiejsze formalne przyjęcie decyzji przez Radę ostatecznie umożliwia UE i Euratomowi wystąpienie z Traktatu karty energetycznej, co Parlament Europejski zatwierdził już wcześniej na sesji plenarnej w kwietniu 2024 r.

Państwa członkowskie, które chcą pozostać umawiającymi się stronami po wystąpieniu UE i Euratomu, będą mogły głosować podczas zbliżającej się konferencji karty energetycznej – zaplanowanej przed końcem 2024 r. – zatwierdzając przyjęcie zmodernizowanej umowy lub nie sprzeciwiając się takiemu przyjęciu.

W ten sposób, przełamując impas w UE, belgijski plan działania odblokował również proces modernizacji Traktatu karty energetycznej w odniesieniu do jego umawiających się stron spoza UE.

Dzisiejsze przyjęcie decyzji stanowi ostatni ważny krok w planie belgijskim, który opracowaliśmy z myślą o Traktacie karty energetycznej. Opierając się na wstępnych pracach poprzedników ze Szwecji, prezydencja belgijska niestrudzenie dążyła do przełamania tego złożonego impasu i wypracowała rozwiązanie akceptowalne i użyteczne dla wszystkich.

Tinne Van der Straeten, belgijska minister energetyki

• Traktat karty energetycznej: Rada zatwierdza wycofanie się UE (komunikat prasowy z 30 maja 2024)

Sprawy różne

Komisja poinformowała ministrów o przedłożonych przez państwa członkowskie ostatecznych i zaktualizowanych krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu, które mają zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia celów zielonego ładu i uzgodnionych celów ogólnounijnych.

• Wideo z sesji publicznej

  Obecnie tylko w następujących językach:

  EN
• Zmiana klimatu: co robi UE? (podsumowanie informacyjne)
• Krajowe plany energetyczno-klimatyczne (infografika)

Komisja przedstawiła informacje na temat stanu przygotowań do zimy 2024/2025. Ministrowie zostali poinformowani o usprawnieniu procedur Komisji dotyczących przyjęcia mechanizmu zdolności wytwórczych w związku z przepisami uzgodnionymi w kontekście reformy struktury rynku energii elektrycznej.

Delegacje czeska i słowacka przekazały informacje na temat oświadczenia z Karlowych Warów w sprawie corocznego dialogu politycznego oraz na temat konieczności wzmocnienia sprawiedliwej transformacji w regionach dotkniętych dekarbonizacją (sesja publiczna).

• Wideo z sesji publicznej

  Obecnie tylko w następujących językach:

  EN

Delegacje austriacka, czeska, węgierska i słowacka przedstawiły punkt dotyczący skutków wprowadzenia opłaty z tytułu neutralności magazynowania gazu oraz konieczności lepszej koordynacji działań na szczeblu europejskim.

Delegacje niemiecka, francuska i niderlandzka – przy poparciu delegacji austriackiej – podzieliły się informacjami na temat znaczenia zapobiegania nadużyciom w sektorze biopaliw i zwróciły się do Komisji o przedstawienie niezbędnych inicjatyw w tym zakresie.

Delegacje polska, węgierska i czeska poinformowały o warunkach aukcji na rzecz produkcji wodoru RFNBO (odnawialne paliwa transportowe pochodzenia niebiologicznego) organizowanej w 2024 r. w ramach Funduszu Innowacji za pośrednictwem Banku Wodoru oraz przedstawiły propozycje ulepszeń.

Na zakończenie delegacja węgierska przedstawiła priorytety swojej prezydencji w Radzie.

Rada przyjęła też bez debaty punkty wymienione w wykazach punktów A – ustawodawczych i nieustawodawczych, w tym decyzje w sprawie Traktatu karty energetycznej.