Maritieme veiligheid

De EU zet zich in voor veilige en beveiligde zeeën en beschermt daarbij haar belangen, burgers en economie. Daarnaast is door de toenemende complexiteit van maritieme dreigingen een gecoördineerde respons nodig. Het gaat onder meer om aanvallen op onderwaterinfrastructuur, cyberdreigingen en risico's van de schaduwvloot.

Het kader van het EU-beleid voor maritieme veiligheid is haar strategie voor maritieme veiligheid, die werd aangenomen in 2014 en geactualiseerd in 2023. Sindsdien heeft de Commissie het "Europees oceaanpact" opgestart, een alomvattende strategie om de oceaan te beschermen, de blauwe economie te stimuleren en kustgemeenschappen te ondersteunen. De Raad toonde zich op 8 december 2025 zeer tevreden met het pact en riep op tot verdere actie, ook op het gebied van maritieme veiligheid en defensie.

De EU bevordert ook een een op regels gebaseerde governance op zee, overeenkomstig haar waarden en het internationaal recht, waaronder het Zeerechtverdrag van de VN (Unclos). Daartoe werkt de EU samen met gelijkgestemde derde landen en regionale en multilaterale organisaties, ook in strategisch belangrijke zeegebieden.

• Conclusies van de Raad over de herziene EU-strategie voor maritieme veiligheid en het bijbehorende actieplan (24 oktober 2023)
• Conclusies van de Raad over het Europees oceaanpact (8 december 2025)

Marinemissies en -activa van de EU

De EU is een mondiale maritieme beveiliger, en maritieme beveiliging staat centraal in het veiligheids- en defensiebeleid van de EU. Het is de EU menens zich verder in te zetten op maritiem vlak, onder meer via haar marineoperaties Atalanta, IRINI en ASPIDES in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB). De Raad heeft ook consequent het mandaat van deze zeemachten versterkt, met uitgesproken aandacht voor maritiem omgevingsbewustzijn, ook wat betreft het monitoren van de activiteiten van Ruslands schaduwvloot.

Conform de richtsnoeren van het strategisch kompas wil de EU opleidingen en capaciteitsopbouw bieden aan partners de informatie-uitwisseling tussen civiele en militaire autoriteiten verbeteren en de operationele systemen voor maritieme en grensbewaking versterken.

In 2021 introduceerde de EU het nieuwe concept van gecoördineerde maritieme aanwezigheid. Dit instrument is bedoeld om de collectieve inzet van de EU voor maritieme veiligheid te stimuleren door optimaal gebruik te maken van de marinemiddelen van de lidstaten in gebieden die van strategisch belang zijn voor de EU. Het wordt momenteel toegepast in de Golf van Guinee en in het noordwestelijk deel van de Indische Oceaan.

De EU neemt ook deel aan jaarlijkse maritieme-veiligheids­oefeningen met marines en kustwachten van de lidstaten om de paraatheid te vergroten, de interoperabiliteit te bevorderen en veranderende bedreigingen aan te pakken.

• Een strategisch kompas voor veiligheid en defensie

Kritieke infrastructuur en cyberaanvallen

Nog een prioriteit van de EU op maritiem gebied is het beschermen van onze kritieke maritieme infrastructuur, zoals gas­pijpleidingen, onderzeese kabels en offshore-windmolen­parken.

De sabotage van de Nord Stream-pijpleiding in de Baltische Zee in 2022, ongeoorloofde aanwezigheid in de buurt van kritieke infrastructuur in de Noordzee en herhaalde cyberaanvallen en hybride campagnes maken dat de EU meer maatregelen moet nemen en haar kritieke infrastructuur, zowel onder als boven water, beter moet beschermen. Daarbij komt dat de maritieme sector complexer en kwetsbaarder wordt nu deze een digitale transformatie ondergaat.

Om onshore- en offshore-infrastructuur beter bestand te maken tegen dreigingen zal de EU werken aan de ontwikkeling van:

• innoverende technologie
• regionale samenwerkingsplannen voor surveillance
• interoperabele onbemande monitoring­systemen

De Raad onthaalde ook met genoegen het door de Commissie en de hoge vertegenwoordiger gepresenteerde EU-actieplan voor kabelbeveiliging van 2025. Daarnaast riep hij op tot verdere samenwerking op nationaal en internationaal niveau.

Op 15 december 2025 nam de Raad een verklaring aan over het aanpakken van de Russische schaduwvloot. De schaduwvloot brengt ernstige risico's met zich mee, waaronder potentiële milieuschade en risico's voor de maritieme veiligheid en beveiliging, de integriteit van de internationale handel over zee, kritieke onderzeese infrastructuur en de naleving van internationale maritieme regels en normen. Met dat in gedachten vroeg de Raad de hoge vertegenwoordiger en de lidstaten om een gecoördineerde respons op de dreigingen van de schaduwvloot.

• EU-cyberbeveiliging: strategie en belangrijkste beleid (achtergrond­informatie)
• Verklaring over het ten volle gebruikmaken van het internationaal zeerecht in verband met dreigingen van de schaduwvloot en ter bescherming van kritieke onderzeese infrastructuur (15 december 2025)

Niet-geëxplodeerde oorlogsmunitie

Sinds de Eerste en de Tweede Wereldoorlog kampt Europa met grote hoeveelheden niet-geëxplodeerde oorlogs­munitie, chemische wapens en olielekken uit scheepswrakken. Dit probleem wordt nog verergerd door Ruslands militaire agressie Oekraïne, waardoor er mijnen aanwezig zijn in de Zwarte Zee.

In sommige zeebekkens is er weinig bekend over het soort munitie, de locatie ervan en de hoeveelheid. Dit levert ernstige risico's voor de maritieme veiligheid en beveiliging op, want het heeft gevolgen voor de bescherming van mensen, het milieu, offshore-installaties voor hernieuwbare energie en visserijactiviteiten.

De EU wil dit probleem breed aanpakken door het maritiem omgevings­bewustzijn te verhogen en instrumenten en tools te ontwikkelen om de risico's te helpen beperken. Ook op het plan van de Commissie om een gecoördineerde strategie voor het verwijderen van niet-geëxplodeerde oorlogsmunitie uit te werken, kon op bijval van de Raad rekenen.

Maritieme criminaliteit

Criminaliteit in de maritieme sector is een groot probleem voor de hele EU en vormt een ernstige bedreiging voor de maritieme veiligheid. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om:

• piraterij
• migrantensmokkel
• mensenhandel en illegale handel in wapens en verdovende middelen
• gewapende overvallen op zee
• illegale, ongemelde en ongereglementeerde visserij
• plunderen van mariene hulpbronnen
• ongeoorloofde exploratie in exclusieve economische zones

Deze vormen van criminaliteit bedreigen de vrijheid van scheepvaart en brengen belangrijke handelsroutes in gevaar. Als mondiale verstrekker van maritieme veiligheid zet de EU zich hiertegen in met preventieve maatregelen.