Ασφάλεια στη θάλασσα

Η ΕΕ είναι προσηλωμένη στη διαφύλαξη της ασφάλειας και της προστασίας των θαλασσών με τρόπο που να προστατεύει τα συμφέροντα, τους πολίτες και την οικονομία της. Παράλληλα, η αυξανόμενη πολυπλοκότητα των απειλών στη θάλασσα, όπως οι επιθέσεις σε υποθαλάσσιες υποδομές, οι κυβερνοαπειλές και οι κίνδυνοι που ενέχει ο σκιώδης στόλος, απαιτεί συντονισμένη αντίδραση.

Η πολιτική της ΕΕ για την ασφάλεια στη θάλασσα πλαισιώνεται από τη στρατηγική της για την ασφάλεια στη θάλασσα, η οποία εγκρίθηκε για πρώτη φορά το 2014 και επικαιροποιήθηκε το 2023. Έκτοτε, η Επιτροπή έχει δρομολογήσει το «ευρωπαϊκό σύμφωνο για τους ωκεανούς», μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την προστασία των ωκεανών, την τόνωση της γαλάζιας οικονομίας και τη στήριξη των παράκτιων κοινοτήτων. Το Συμβούλιο εξέφρασε την ικανοποίησή του για το σύμφωνο στις 8 Δεκεμβρίου 2025 και ζήτησε να αναληφθεί περαιτέρω δράση, μεταξύ άλλων στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας στη θάλασσα.

Η ΕΕ προωθεί επίσης τη διακυβέρνηση στη θάλασσα βάσει κανόνων, σύμφωνα με τις αξίες της και το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Για τον σκοπό αυτόν, η ΕΕ συνεργάζεται με τρίτες χώρες και περιφερειακούς και πολυμερείς οργανισμούς που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις, μεταξύ άλλων σε θαλάσσιες περιοχές στρατηγικής σημασίας.

• Συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με την αναθεωρημένη στρατηγική της ΕΕ για την ασφάλεια στη θάλασσα (EUMSS) και το σχέδιο δράσης της, 24 Οκτωβρίου 2023
• Συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με το ευρωπαϊκό σύμφωνο για τους ωκεανούς, 8 Δεκεμβρίου 2025

Ναυτικές αποστολές και μέσα της ΕΕ

Η ΕΕ είναι πάροχος ασφάλειας στη θάλασσα σε παγκόσμιο επίπεδο και η ασφάλεια στη θάλασσα αποτελεί κεντρικό στοιχείο των πολιτικών ασφάλειας και άμυνας της ΕΕ. Η ΕΕ έχει δεσμευτεί να ενισχύσει περαιτέρω τη δραστηριοποίησή της στον τομέα της θάλασσας, μεταξύ άλλων μέσω των ναυτικών επιχειρήσεών της ATALANTA, IRINI και ASPIDES στο πλαίσιο της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ). Το Συμβούλιο έχει επίσης ενισχύσει με συνέπεια τις εντολές αυτών των ναυτικών δυνάμεων, ιδίως με έμφαση στην επίγνωση της κατάστασης στη θάλασσα, μεταξύ άλλων όσον αφορά την παρακολούθηση των δραστηριοτήτων του σκιώδους στόλου της Ρωσίας.

Υπό την καθοδήγηση της στρατηγικής πυξίδας, η ΕΕ έχει δεσμευτεί επιπλέον να παράσχει κατάρτιση και δυνατότητες ανάπτυξης ικανοτήτων στους εταίρους, να βελτιώσει την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ μη στρατιωτικών και στρατιωτικών αρχών και να ενισχύσει τα επιχειρησιακά συστήματα θαλάσσιας επιτήρησης και επιτήρησης των συνόρων.

Το 2021 η ΕΕ εισήγαγε τη νέα έννοια της συντονισμένης παρουσίας στη θάλασσα. Πρόκειται για εργαλείο που αποσκοπεί στην ενίσχυση της συλλογικής δραστηριοποίησης της ΕΕ για την ασφάλεια στη θάλασσα, μέσω βέλτιστης αξιοποίησης των ναυτικών μέσων των κρατών μελών σε τομείς στρατηγικού ενδιαφέροντος για την ΕΕ. Εφαρμόζεται επί του παρόντος στον Κόλπο της Γουινέας και στον Βορειοδυτικό Ινδικό Ωκεανό.

Η ΕΕ συμμετέχει επίσης στην ετήσια άσκηση για την ασφάλεια στη θάλασσα με την παρουσία κλιμακίων του Ναυτικού και της Ακτοφυλακής των κρατών μελών για την ενίσχυση της ετοιμότητας, την προώθηση της διαλειτουργικότητας και την αντιμετώπιση των εξελισσόμενων απειλών.

• Στρατηγική πυξίδα για την ασφάλεια και την άμυνα

Κρίσιμες υποδομές και κυβερνοεπιθέσεις

Η προστασία των κρίσιμων υποδομών στον θαλάσσιο τομέα, όπως οι αγωγοί αερίου, τα υποβρύχια καλώδια του διαδικτύου και τα υπεράκτια αιολικά πάρκα, αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα για την ΕΕ.

Οι επιθέσεις εναντίον των αγωγών Nord Stream στη Βαλτική Θάλασσα το 2022, η μη εξουσιοδοτημένη παρουσία κοντά σε κρίσιμες υποδομές στη Βόρεια Θάλασσα και οι επαναλαμβανόμενες κυβερνοεπιθέσεις και υβριδικές εκστρατείες επιτάσσουν την ενίσχυση της δράσης της ΕΕ και την εξασφάλιση αποτελεσματικότερης προστασίας των κρίσιμων υποδομών της τόσο πάνω όσο και κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Επιπλέον, καθώς ο τομέας της θάλασσας τελεί υπό ψηφιακό μετασχηματισμό, η πολυπλοκότητα και τα δυνητικά τρωτά του σημεία αυξάνονται.

Προκειμένου να αυξηθεί η ανθεκτικότητα των χερσαίων και υπεράκτιων κρίσιμων υποδομών, η ΕΕ θα αναπτύξει:

• καινοτόμες τεχνολογίες
• σχέδια περιφερειακής συνεργασίας όσον αφορά την επιτήρηση
• διαλειτουργικά μη επανδρωμένα συστήματα παρακολούθησης

Το Συμβούλιο εξέφρασε επίσης ικανοποίηση για το σχέδιο δράσης της ΕΕ για την ασφάλεια των καλωδίων του 2025, το οποίο παρουσιάστηκε από την Επιτροπή και την Ύπατη Εκπρόσωπο, και ζήτησε περαιτέρω συνεργασία σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Στις 15 Δεκεμβρίου 2025 το Συμβούλιο εξέδωσε δήλωση για την αντιμετώπιση απειλών από τον σκιώδη στόλο της Ρωσίας. Ο στόλος αυτός δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους, όπως δυνητικές περιβαλλοντικές ζημιές, καθώς και κινδύνους για την ασφάλεια και την προστασία στη θάλασσα, την ακεραιότητα του διεθνούς θαλάσσιου εμπορίου, τις υποθαλάσσιες υποδομές ζωτικής σημασίας και την τήρηση των διεθνών ναυτιλιακών κανόνων και προτύπων. Στο πλαίσιο αυτό, το Συμβούλιο κάλεσε την Ύπατη Εκπρόσωπο και τα κράτη μέλη να συντονίσουν τις αντιδράσεις στις απειλές που θέτει ο σκιώδης στόλος.

• Κυβερνοασφάλεια: Πώς αντιμετωπίζει η ΕΕ τις κυβερνοαπειλές (γενικές πληροφορίες)
• Δήλωση σχετικά με την πλήρη αξιοποίηση του πλαισίου του διεθνούς δικαίου της θάλασσας έναντι των απειλών από τον «σκιώδη στόλο» και υπέρ της προστασίας των υποθαλάσσιων υποδομών ζωτικής σημασίας (15 Δεκεμβρίου 2025)

Μη εκραγέντα υλικά

Μετά τον Πρώτο και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η ΕΕ βρέθηκε αντιμέτωπη με την πρόκληση του χειρισμού των μεγάλων ποσοτήτων μη εκραγέντων υλικών, χημικών πυρομαχικών και των διαρροών πετρελαίου από ναυάγια. Το πρόβλημα αυτό επιδεινώθηκε περαιτέρω από τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, που είχε ως αποτέλεσμα την ύπαρξη ναρκών στον Εύξεινο Πόντο.

Σε ορισμένες θαλάσσιες λεκάνες, ο τύπος, η τοποθεσία και η ποσότητα του εν λόγω υλικού δεν είναι επαρκώς καταγεγραμμένα. Το γεγονός αυτό δημιουργεί σημαντικούς κινδύνους για την ασφάλεια και την προστασία στη θάλασσα, καθώς έχει αντίκτυπο στην προστασία των ανθρώπων και του περιβάλλοντος, στις υπεράκτιες εγκαταστάσεις ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και στις αλιευτικές δραστηριότητες.

Η ΕΕ έχει δεσμευτεί να αντιμετωπίσει αυτή την πρόκληση με ολοκληρωμένη προσέγγιση, αυξάνοντας την επίγνωση καταστάσεων στον θαλάσσιο τομέα και αναπτύσσοντας εργαλεία και μέσα για τον μετριασμό των κινδύνων. Το Συμβούλιο εξέφρασε επίσης την ικανοποίησή του για το σχέδιο της Επιτροπής να αναπτύξει μια συντονισμένη στρατηγική για την απομάκρυνση των μη εκραγέντων εκρηκτικών μηχανισμών.

Εγκληματικότητα στη θάλασσα

Η εγκληματικότητα στη θάλασσα αποτελεί μείζονα πρόκληση σε ολόκληρη την ΕΕ και σοβαρή απειλή για την ασφάλεια στη θάλασσα. Η εγκληματικότητα αυτή περιλαμβάνει:

• πειρατεία
• παράνομη διακίνηση μεταναστών
• εμπορία ανθρώπων, όπλων και ναρκωτικών
• ένοπλη ληστεία στη θάλασσα
• παράνομη, αδήλωτη και ανεξέλεγκτη αλιεία
• λεηλασία θαλάσσιων πόρων
• μη επιτρεπόμενη εξερεύνηση σε αποκλειστικές οικονομικές ζώνες

Τα εγκλήματα αυτά απειλούν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και θέτουν σε κίνδυνο σημαντικές εμπορικές οδούς. Ως παγκόσμιος πάροχος ασφάλειας, η ΕΕ δεσμεύεται για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων μέσω προληπτικών δράσεων.