Zasady finansowania WPR (2023–2027)

Dostosowywanie się do nowych wyzwań

Ogólnie wspólna polityka rolna UE ma za zadanie:

• oferować niedrogą, bezpieczną i wysokojakościową żywność
• zapewniać rolnikom stabilne dochody
• stabilizować rynki
• wspierać obszary wiejskie.

Polityka ta istnieje od lat 60. XX wieku, ale jest regularnie aktualizowana i dostosowywana do nowych wyzwań stojących przed unijnym sektorem rolnym.

Główne cele WPR na lata 2023–2027

Najnowsza reforma, obejmująca lata 2023–2027, ma:



• dać państwom członkowskim większą elastyczność w planowaniu

• zapewnić sprawiedliwszy rozdział środków, tak aby lepiej wspierać mniejsze gospodarstwa rolne i młodych rolników

• pomagać w realizacji unijnych celów środowiskowych i klimatycznych

• podnieść konkurencyjność tego sektora oraz przygotować go na wypadek kryzysu.

Większa elastyczność planowania

Dzięki nowym zasadom państwa członkowskie mają większą elastyczność w przydzielaniu funduszy rolnych w oparciu o lokalne warunki i potrzeby.

W zreformowanej WPR – zamiast wymuszać konkretne działania – nacisk kładzie się na cele. Daje to państwom członkowskim UE możliwość oceny ich specyficznych potrzeb oraz swobodę wyboru spośród szeregu instrumentów, które pozwolą te cele osiągnąć.

Instrumenty te należy określić w krajowych planach strategicznych. Plany muszą zostać zatwierdzone przez Komisję Europejską, która sprawdza, czy nie zakłócą jednolitego rynku lub nie spowodują nadmiernych obciążeń dla gospodarstw rolnych czy administracji.

Każdego roku państwa członkowskie UE muszą składać sprawozdania, które pozwalają śledzić postępy w realizacji ogólnounijnych celów. Unia przyjęła wspólny zestaw wskaźników, aby w spójny i sprawiedliwy sposób oceniać skuteczność zastosowanych środków.

Sprawiedliwsza dystrybucja płatności

Płatności bezpośrednie zapewniają rolnikom stabilny dochód i chronią ich przed wahaniami cen. W latach 2023–2027 płatności te powinny być dystrybuowane sprawiedliwiej:

• 10% ma trafić do mniejszych i średnich gospodarstw
• 3% ma trafić do młodych rolników
• płatności są powiązane z warunkami socjalnymi i warunkami pracy.

Ze względu na tę redystrybucję inni beneficjenci mogą uzyskać zmniejszone lub ograniczone płatności.

Ekologiczniejsze praktyki rolne

Nowe zasady zachęcają rolników do stosowania praktyk przyjaznych dla klimatu i przyrody. I tak na przykład:

• gospodarstwa, które otrzymują płatności bezpośrednie, muszą chronić tereny podmokłe i torfowiska, aby zachować gleby bogate w węgiel
• rolnicy mogą otrzymać dodatkowe wsparcie z ekoschematów na stosowanie praktyk przyjaznych dla przyrody i klimatu, wykraczających poza obowiązkowe wymogi. Państwa członkowskie UE muszą przeznaczyć na te ekoschematy 25% płatności bezpośrednich.

Większa konkurencyjność i gotowość na kryzysy

Unia chce również wzmocnić pozycję rolników w łańcuchu dostaw i zwiększyć konkurencyjność w tym sektorze. Nowe zasady na lata 2023–2027 zachęcają producentów i gospodarstwa rolne do współpracy w celu dostosowania podaży do popytu.

Ponadto rezerwa w wysokości 450 mln euro rocznie zapewni Unii możliwość radzenia sobie z przyszłymi kryzysami wynikającymi z chorób zwierząt, zakłóceń na rynku, ekstremalnych zdarzeń pogodowych lub wysokich cen energii czy nakładów, na przykład w kontekście rosyjskiej wojny napastniczej. W latach 2022 i 2023 zmobilizowano 1 mld euro, aby pomóc rolnikom w radzeniu sobie z sytuacjami kryzysowymi.

Uwzględnianie obaw rolników

Aby odpowiedzieć na obawy zgłaszane przez rolników, rok po rozpoczęciu nowej WPR Unia wprowadziła środki, które zmniejszają obciążenia administracyjne dla rolników i zapewniają większą elastyczność w spełnianiu niektórych wymogów WPR na lata 2023–2027.

Zmienione przepisy dopuszczają odstępstwa w przypadku nieoczekiwanych warunków pogodowych i ze względu na wymogi środowiskowe. Dotyczy to m.in.:

• praktyk w zakresie pokrywy glebowej
• płodozmianu i dywersyfikacji upraw
• gruntów ugorowanych i elementów krajobrazu.

Małe gospodarstwa o powierzchni poniżej 10 hektarów, które stanowią 65% odbiorców WPR, ale zajmują jedynie 10% gruntów, nie będą kontrolowane ani karane, jeżeli nie będą przestrzegać przepisów dotyczących ochrony środowiska. To znacznie zmniejsza obciążenie administracyjne dla wielu rolników, a jednocześnie utrzymuje zobowiązania dotyczące ochrony środowiska.

Ponadto kraje UE mogą teraz dostosowywać swoje plany strategiczne dwa razy w roku, a nie tylko raz.

Zmiany te godzą cele środowiskowe i klimatyczne z obawami rolników i uwzględniają wpływ wydarzeń geopolitycznych, takich jak rosyjska inwazja na Ukrainę, oraz skutki ekstremalnych zdarzeń pogodowych.

• Rada zatwierdza ukierunkowany przegląd wspólnej polityki rolnej (komunikat prasowy z 13 maja 2024)

Kontekst prawny

WPR na lata 2023–2027 jest uregulowana następującymi rozporządzeniami:

• rozporządzenie o planach strategicznych
• rozporządzenie o wspólnej organizacji rynku
• horyzontalne rozporządzenie o finansowaniu WPR, jej monitorowaniu i zarządzaniu nią.
• Wspólna polityka rolna 2023–2027 (Komisja Europejska)

Unijna polityka rolna po 2027 r.

W grudniu 2024 r. Rada jednogłośnie zatwierdziła konkluzje o przyszłej wspólnej polityce rolnej. Według nich przyszła polityka rolna powinna być:

• konkurencyjna
• odporna na kryzysy
• zrównoważona
• przyjazna dla rolników
• oparta na wiedzy.

Konkluzje wskazują na znaczenie wspólnej polityki rolnej dla realizacji tych celów. Zwracają uwagę, że należy przede wszystkim zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe, a zarazem zagwarantować odpowiedni poziom życia społeczności rolniczej i rozsądne ceny konsumentom.

• Konkurencyjny unijny sektor rolny oparty na wspólnej polityce ukierunkowanej na rolników: Rada zatwierdza konkluzje (komunikat prasowy z 9 grudnia 2024)

Na posiedzeniu Rady ds. Rolnictwa i Rybołówstwa w maju 2025 r. ministrowie przeprowadzili debatę na temat komunikatu o wizji dla rolnictwa i żywności, opublikowanego przez Komisję Europejską w lutym 2025 r. Zgodzili się, że kluczowymi celami są zwiększenie konkurencyjności i zrównoważonego charakteru rolnictwa oraz uproszczenie polityki rolnej.

Wizja ta koncentruje się na czterech obszarach priorytetowych:

• uatrakcyjnienie rolnictwa dla przyszłych pokoleń
• zapewnienie konkurencyjnego i odpornego sektora rolno-spożywczego
• dostosowanie sektora rolno-spożywczego do przyszłych wyzwań
• zapewnienie sprawiedliwych warunków życia i pracy na obszarach wiejskich.

Do głównych czynników przyczyniających się do osiągnięcia celów w tych obszarach priorytetowych należą uproszczenie unijnych przepisów, badania naukowe, innowacje i cyfryzacja.

• Rada ds. Rolnictwa i Rybołówstwa (26 maja 2025)