Umowy UE–Mercosur: co warto wiedzieć
Dwie umowy UE–Mercosur nadają stosunkom dwustronnym formę nowoczesnego, kompleksowego partnerstwa, obejmującego dialog polityczny i współpracę handlową. UE wprowadziła też szczegółowe przepisy mające chronić jej sektor rolny.
Długoletnie partnerstwo
UE i Mercosur – południowoamerykański blok handlowy złożony z Argentyny, Brazylii, Paragwaju i Urugwaju – to bliscy sojusznicy i podobnie myślący partnerzy, przywiązani do multilateralizmu i handlu międzynarodowego opartego na zasadach. W lipcu 2024 r. pełnoprawnym członkiem Mercosuru została również Boliwia, ale kraj ten nie jest stroną umów, ponieważ negocjacje dobiegły końca przed jej przystąpieniem do bloku.
Początek relacji UE–Mercosur datuje się na 1999 r., kiedy to weszła w życie międzyregionalna ramowa umowa o współpracy. Od tego czasu negocjacje między UE a Mercosurem w sprawie układu o stowarzyszeniu przeszły różne etapy.
6 grudnia 2024 r. UE wypracowała porozumienie polityczne z Mercosurem w sprawie kompleksowej umowy o partnerstwie, obejmującej dwa zasadnicze elementy: współpracę polityczną i współpracę handlowo-inwestycyjną.
3 września 2025 r. Komisja przedstawiła projekt decyzji Rady o podpisaniu i zawarciu dwóch równoległych, ale prawnie odrębnych instrumentów:
- umowy o partnerstwie UE–Mercosur, obejmującej dialog polityczny, współpracę i handel
- przejściowej umowy handlowej, obejmującej zobowiązania handlowo-inwestycyjne, które mają obowiązywać przed wejściem w życie umowy o partnerstwie.
9 stycznia 2026 r. Rada zgodziła się na podpisanie obu umów. Uroczystość ich podpisania miała miejsce 17 stycznia 2026 r. w Paragwaju.
Gdy umowy wejdą w życie, nadadzą obustronnym relacjom formę nowoczesnego, kompleksowe partnerstwa, będą sprzyjać stabilniejszym i bardziej przewidywalnym zasadom handlowo-inwestycyjnym i stworzą największą na świecie strefę wolnego handlu, z rynkiem liczącym ponad 700 mln osób.
W następnej kolejności Parlament Europejski zostanie poproszony o zgodę na zawarcie umów.
Umowa o partnerstwie UE–Mercosur
Umowa o partnerstwie UE–Mercosur przewiduje dialog polityczny, współpracę i zaangażowanie sektorowe. Zawiera również przepisy handlowo-inwestycyjne, które zaczną w pełni obowiązywać po jej zawarciu i wejściu w życie.
Umowa o partnerstwie pomoże zacieśnić współpracę w takich dziedzinach, jak:
- zrównoważony rozwój
- działania na rzecz klimatu i środowiska
- transformacja cyfrowa
- prawa człowieka
- mobilność
- walka z terroryzmem
- zarządzanie kryzysowe.
Umowa będzie też sprzyjać ściślejszej koordynacji działań na forach wielostronnych i w obliczu globalnych wyzwań, takich jak zmiana klimatu, utrzymywanie pokoju oraz migracja. Pozwoli też wymieniać się sprawdzonymi rozwiązaniami w różnych kwestiach: od zarządzania po innowacje technologiczne.
Przejściowa umowa handlowa
Umowa przejściowa to odpowiednik tej części umowy o partnerstwie, która dotyczy liberalizacji handlu i inwestycji. Będzie ona funkcjonować samodzielnie, do czasu aż wejdzie w życie pełna umowa o partnerstwie. Ma jak najszybciej przynieść korzyści gospodarcze z wynegocjowanych zobowiązań handlowych.
Umowa przejściowa otwiera drogę do redukcji ceł i dostęp do nowych rynków oraz oferuje lepsze warunki handlu w kluczowych sektorach, takich jak rolnictwo, motoryzacja, przemysł farmaceutyczny i chemiczny.
Zawiera przepisy dotyczące:
- ułatwień inwestycyjnych
- usuwania barier w transgranicznym handlu usługami, zwłaszcza usługami cyfrowymi i finansowymi
- zamówień publicznych, które dadzą unijnym firmom dostęp do przetargów publicznych w krajach Mercosuru.
Umowa musi zostać ratyfikowana jedynie przez UE, nie przez poszczególne państwa członkowskie. Wygaśnie ona, kiedy wejdzie w życie umowa o partnerstwie, wymagająca ratyfikacji ze strony wszystkich państw członkowskich.
23 marca 2026 r. UE poinformowała kraje Mercosuru o tymczasowym stosowaniu umowy przejściowej, zgodnie z decyzją Rady podjętą 9 stycznia 2026 r.
Umowa przejściowa jest tymczasowo stosowana od 1 maja 2026 r. i już od tej daty znosi cła na niektóre produkty, co zapewni przewidywalne zasady handlu i inwestycji.
Handel UE–Mercosur: fakty i liczby
Ochrona produktów rolnych
Aby chronić unijny sektor rolny i niektóre wrażliwe produkty rolne, które mogą być narażone na konkurencję ze strony produktów importowanych, UE wprowadziła specjalne rozporządzenie ochronne. Przekłada ono na prawo UE przepisy ochronne dotyczące produktów rolnych zawarte w obu umowach.
Rozporządzenie określa, w jaki sposób UE może tymczasowo zawieszać preferencje taryfowe na import produktów rolnych z Mercosuru, jeżeli import ten będzie szkodził unijnym producentom. Opiera się na istniejących unijnych narzędziach ochronnych, ale wprowadza szybsze procedury i prostsze mechanizmy wszczynania dochodzeń w celu ochrony rolników w UE.
Do czasu przyjęcia stałych ram prawnych Komisja może stosować dwustronne środki ochronne wobec produktów rolnych na podstawie umowy przejściowej, m.in. nakładając cła w celu przeciwdziałania gwałtownym wzrostom importu lub spadkom cen, które powodują zakłócenia na lokalnych rynkach produktów. Poza tym produkty objęte kontyngentami taryfowymi, takie jak wołowina, drób, wieprzowina, cukier, etanol, ryż, miód, kukurydza i kukurydza cukrowa, będą podlegać surowszym wymogom monitorowania.
Państwa członkowskie mogą też zwracać się do Komisji o wszczynanie dochodzeń w sprawie środków ochronnych. Jeśli Komisja to zrobi, musi w pełni i terminowo informować Radę o planowanych działaniach.
5 marca 2026 r. Rada formalnie przyjęła rozporządzenie, które wprowadza dwustronne klauzule ochronne dotyczące produktów rolnych. Rozporządzenie będzie obowiązywać od momentu wejścia w życie umowy przejściowej, a potem także po wejściu w życie umowy o partnerstwie.
Ostatnia aktualizacja: 1 maja 2026