Jak działa polityka podatkowa UE

Czym są podatki

Podatki odgrywają centralną rolę w utrzymywaniu spójności społecznej i suwerenności danego kraju i stanowią finansowy fundament skutecznego zarządzania.

Dochody publiczne są głównym źródłem finansowania podstawowych funkcji państwa np. edukacji, opieki zdrowotnej, ochrony socjalnej, bezpieczeństwa, badań naukowych i systemów infrastruktury publicznej.

Dochody podatkowe pozwalają też państwom finansować kluczowe decyzje, które mają wpływ zarówno na gospodarkę, jak i na społeczeństwo.

W UE prawie 90% dochodów, którymi dysponują rządy krajowe, pochodzi z podatków. Dlatego ważne jest, aby systemy podatkowe w państwach członkowskich były w stanie przynosić niezbędne dochody. Jeżeli dochody podatkowe są niewystarczające, państwo może być zmuszone do zaciągania pożyczek, co skutkuje przyszłymi zobowiązaniami dłużnymi.

Rodzaje podatków w UE

UE nie może nakładać podatków na obywateli czy przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność ta spoczywa wyłącznie na państwach członkowskich.

Oznacza to, że kwotę podatków płaconych przez Europejczyków ustalają rządy ich krajów.

Wyróżniamy dwie kategorie podatków: podatki bezpośrednie i pośrednie.

Podatki bezpośrednie

podatek dochodowy od osób fizycznych

podatek dochodowy od osób prawnych (przedsiębiorstw)

Podatki pośrednie

podatek od wartości dodanej (VAT)

akcyza na alkohol, tytoń i energię

Podatki bezpośrednie

Podatki bezpośrednie nakłada się na osobę lub firmę (przedsiębiorstwo). Chodzi np. o podatek dochodowy, podatek od dochodów przedsiębiorstw i podatek od nieruchomości.

Przepisy UE w tej dziedzinie ograniczają się do dostosowywania (harmonizacji) konkretnych aspektów prawa państw członkowskich. Robi się to tylko wtedy, gdy pozwala to usprawnić funkcjonowanie jednolitego rynku UE i zaradzić wspólnym wyzwaniom transgranicznym, takim jak uchylanie się od opodatkowania i agresywne planowanie podatkowe.

Podatki pośrednie

Podatki pośrednie nakłada się na transakcję. Chodzi np. o podatek od wartości dodanej (VAT) w przypadku sprzedaży towarów i usług lub akcyzę na alkohol, wyroby tytoniowe i energię. W takich przypadkach konsument płaci podatek jako część ceny zakupu, a sprzedawca przekazuje organom kwotę należnego podatku.

Przepisy UE w tej dziedzinie często obejmują harmonizowanie przepisów krajowych. Jeżeli przepisy podatkowe państw członkowskich dotyczące sprzedaży towarów i usług znacznie się różnią, może to zakłócać konkurencję między firmami i utrudniać handel transgraniczny.

Po co polityka podatkowa UE?

Podatki odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu cen towarów i usług, wpływają też na zachowania inwestorów i konsumentów. W rezultacie polityka podatkowa może sprzyjać produktywności, zwiększając inwestycje i innowacje.

Unijne gospodarki mierzą się ze skutkami istotnych globalnych zmian, takich jak zmiany demograficzne, cyfryzacja i globalizacja, a także ze skutkami zmiany klimatu, odbudową popandemiczną i konsekwencjami rosyjskiej inwazji na Ukrainę.

Wyzwania te wpływają na odporność systemów podatkowych, powodując rosnącą potrzebę ich dostosowywania do bieżących i przyszłych zmian gospodarczych.

Zaangażowanie na szczeblu UE jest niezbędne, aby przepisy i polityki podatkowe były kompatybilne z funkcjonowaniem jednolitego rynku UE. Dostosowanie to jest nieodzowne, aby można było w pełni wykorzystać potencjał jednolitego rynku – z korzyścią dla ponad 400 mln obywateli UE i dla milionów firm.

Cele UE w dziedzinie podatków

• Finansowanie budżetu UE

Ostatnie działania UE w dziedzinie opodatkowania

UE pracuje nad przepisami podatkowymi, aby wspierać konkurencyjność i wzrost gospodarczy, upraszczać funkcjonowanie firm w UE, zmniejszać koszty przestrzegania przepisów, usprawniać procedury podatkowe i walczyć z oszustwami podatkowymi.

Działania legislacyjne pomagają tworzyć sprawiedliwsze i wydajniejsze otoczenie podatkowe, a przy tym:

• zapobiegać podwójnemu opodatkowaniu inwestycji transgranicznych
• zmniejszać koszty dla przedsiębiorstw transgranicznych
• zwalczać unikanie opodatkowania
• dostosowywać opodatkowanie do ery cyfrowej
• modernizować system VAT
• wzmacniać współpracę administracyjną między państwami członkowskimi.

Zapobieganie podwójnemu opodatkowaniu inwestycji transgranicznych

Gdy osoba zamieszkała w UE inwestuje w papiery wartościowe w innym państwie członkowskim, płatności otrzymane w zamian podlegają podatkowi u źródła w państwie członkowskim zamieszkania oraz w państwie członkowskim inwestycji.

Aby uniknąć podwójnego opodatkowania, inwestor niezamieszkały w kraju inwestycji musi następnie złożyć wniosek o zwrot nadmiernego podatku potrąconego przez kraj źródła. Procedury zwrotu są zazwyczaj uciążliwe, czasochłonne i kosztowne.

Aby rozwiązać ten problem, 10 grudnia 2024 r. Rada przyjęła dyrektywę w sprawie szybszego i bezpieczniejszego systemu ulg w nadmiernym podatku u źródła (tzw. dyrektywę FASTER).

Nowe przepisy przewidują:

• wprowadzenie dwóch procedur przyspieszonych uzupełniających istniejącą standardową procedurę zwrotu: procedury „ulg u źródła” oraz systemu szybkiego zwrotu, które sprawią, że proces zwrotu będzie szybszy i zharmonizowany w całej UE
• wprowadzenie wspólnego unijnego cyfrowego certyfikatu rezydencji podatkowej, który inwestorzy będący podatnikami będą mogli stosować w celu skorzystania z przyspieszonych procedur uzyskiwania ulgi w podatku u źródła
• wprowadzenie obowiązku ustandaryzowanego zgłaszania informacji przez pośredników finansowych (takich jak banki czy platformy inwestycyjne), co ułatwi krajowym organom podatkowym wykrywanie potencjalnych oszustw i nadużyć podatkowych.

• Podatki: Rada uzgadnia nowe przepisy (dyrektywa FASTER) (komunikat prasowy z 10 grudnia 2024)

Mniejsze koszty dla przedsiębiorstw transgranicznych

Pomimo ściśle zintegrowanego jednolitego rynku UE przedsiębiorstwa nadal napotykają przeszkody związane z opodatkowaniem, ponieważ muszą przestrzegać 27 różnych krajowych systemów opodatkowania osób prawnych. Powoduje to wysokie koszty i niepewność dla przedsiębiorstw transgranicznych.

We wrześniu 2023 r. Komisja przedstawiła inicjatywę dotyczącą działalności gospodarczej w Europie i ram opodatkowania dochodu (tzw. BEFIT), która ma zmniejszyć koszty ponoszone przez przedsiębiorstwa transgraniczne w związku z przestrzeganiem przepisów podatkowych. Przewiduje ona m.in.:

• wspólny zbiór przepisów dotyczących obliczania podstawy opodatkowania przedsiębiorstw należących do tej samej grupy
• jedną zagregowaną podstawę opodatkowania dla wszystkich członków grupy
• obliczanie udziału grupy BEFIT w zagregowanej podstawie opodatkowania w oparciu o średnią wyników podlegających opodatkowaniu w trzech poprzednich latach podatkowych.

Przepisy te miałyby zastosowanie do dużych grup działających w UE, ale mogłyby im także podlegać średniej wielkości firmy. Firmę uznaje się za część dużej grupy, jeżeli jej roczny łączny przychód wynosi co najmniej 750 mln EUR, a spółka dominująca posiada co najmniej 75% udziałów.

• Działalność gospodarcza w Europie: ramy opodatkowania dochodu (Komisja Europejska)

Walka z unikaniem opodatkowania

Unikanie opodatkowania kosztuje państwa członkowskie miliardy euro rocznie. Globalizacja i postęp technologiczny w dużej mierze ułatwiły ten proceder.

UE znacznie pomogła państwom członkowskim skoordynować przepisy podatkowe, by zapewnić równość szans. Kodeks postępowania (w zakresie opodatkowania działalności gospodarczej) to przewodni instrument, który promuje uczciwą konkurencję podatkową w UE i na świecie.

Biorąc pod uwagę globalny charakter nieuczciwej konkurencji podatkowej, UE promuje dobre zarządzanie w kwestiach podatkowych oraz zwalcza uchylanie się od opodatkowania i unikanie opodatkowania na całym świecie. Rada regularnie publikuje unijny wykaz jurysdykcji niechętnych współpracy, obejmujący te jurysdykcje, które nie spełniają kryteriów dobrego zarządzania w kwestiach podatkowych lub odmawiają spełnienia tych kryteriów.

• Jak UE walczy z unikaniem opodatkowania
• Unijny wykaz jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych

Opodatkowanie w erze cyfrowej

Opodatkowanie działalności cyfrowej to stosunkowo nowy element polityki podatkowej, który odpowiada na wyzwania wynikające z rozwoju gospodarki cyfrowej.

Gospodarka cyfrowa przynosi obywatelom i przedsiębiorstwom wiele korzyści. Jednocześnie jednak nowe modele biznesowe i wzrost niektórych rodzajów działalności cyfrowej wywierają presję na tradycyjne przepisy krajowych systemów podatkowych.

W związku z tym przepisy te należy zmodyfikować, aby dostosować je do wymogów ery cyfrowej. Wszystkie sektory gospodarki powinny płacić należną część podatku i przyczyniać się do funkcjonowania społeczeństwa.

Jest to jeden z jej najważniejszych priorytetów Rady od 2017 r.

• Opodatkowanie działalności cyfrowej

Modernizacja systemu VAT

VAT w epoce cyfrowej

Podatek od wartości dodanej (VAT) jest jednym z kluczowych źródeł dochodów państw członkowskich UE i pomaga finansować podstawowe usługi publiczne, takie jak edukacja, opieka zdrowotna i transport publiczny. Wciąż jednak znaczne kwoty dochodów z VAT przepadają z powodu nadużyć finansowych, niewłaściwego administrowania, upadłości, niewypłacalności i innych czynników.

Aby zmodernizować obecny system VAT i dostosować go do wymogów ery cyfrowej, 11 marca 2025 r. Rada przyjęła pakiet dotyczący VAT w epoce cyfrowej. Nowe przepisy mają pozwolić zwalczać oszustwa związane z VAT, wspierać przedsiębiorstwa i pobudzać cyfryzację w całej UE.

Pakiet obejmuje środki , które usprawniają istniejące „punkty kompleksowej obsługi” i rozszerzają ich zakres działania, co umożliwi większej liczbie firm wypełnienie obowiązków w zakresie VAT za pomocą jednego portalu internetowego w jednym języku.

Ponadto platformy internetowe oferujące usługi transportu pasażerskiego i krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych będą musiały pobierać podatek VAT i odprowadzać go do organów podatkowych, w przypadku gdy indywidualni usługodawcy są z tego obowiązku zwolnieni.

Pakiet wprowadza również pełną cyfryzację obowiązków sprawozdawczych w oparciu o fakturowanie elektroniczne, aby do 2030 r. sprawozdawczość w zakresie VAT dla przedsiębiorstw transgranicznych w UE była w pełni cyfrowa.

• Podatki: Rada przyjmuje pakiet dotyczący VAT w epoce cyfrowej (komunikat prasowy z 11 marca 2025)
• Podatek od wartości dodanej (VAT) w UE

Elektroniczne świadectwo zwolnienia z VAT

W ramach działań na rzecz modernizacji systemu VAT Rada przyjęła 18 lutego 2025 r. nowe przepisy wprowadzające elektroniczne świadectwo podatkowe do celów zwolnienia z VAT.

Świadectwa w formie papierowej, stosowane, gdy towary mają być zwolnione z VAT, zostaną zastąpione formularzem elektronicznym. Uprości to i usprawni import tych towarów z przeznaczeniem dla ambasad, organizacji międzynarodowych lub sił zbrojnych.

Nowe przepisy wejdą w życie 1 lipca 2031 r.. Przewidziany jest roczny okres przejściowy, podczas którego państwa członkowskie będą mogły stosować zarówno świadectwa elektroniczne, jak i papierowe.

• Podatki: Rada przyjmuje elektroniczne świadectwo zwolnienia z VAT zastępujące wersję papierową (komunikat prasowy z 18 lutego 2025)

Wzmacnianie współpracy administracyjnej między państwami członkowskimi

Podatnicy w UE mogą być zobowiązani do deklarowania w państwie zamieszkania wszystkich dochodów uzyskanych na całym świecie. Chociaż organy podatkowe danego państwa są w stanie śledzić dochód uzyskiwany na jego terytorium (poprzez środki takie jak podatek u źródła czy sprawozdawczość krajowa), zapewnienie deklarowania przez podatników dochodów zagranicznych jest trudniejsze.

Na podstawie dyrektywy o współpracy administracyjnej państwa członkowskie UE prowadzą wymianę informacji w kwestiach podatkowych – automatyczną, spontaniczną i na żądanie – która pomaga zapobiegać uchylaniu się od opodatkowania. Dzięki temu trudniej jest osobom fizycznym i przedsiębiorstwom ukrywać swój majątek czy dochody przed organami podatkowymi. Dyrektywa obowiązuje od 2014 r. i odgrywa zasadniczą rolę w propagowaniu transparentności podatkowej i wspieraniu współpracy między państwami członkowskimi UE.

W 2023 r. Rada poszerzyła zakres dyrektywy i dodała przepisy dotyczące sprawozdawczości i automatycznej wymiany informacji o dochodach uzyskanych z transakcji z użyciem kryptoaktywów oraz informacji o interpretacjach indywidualnych prawa podatkowego dla osób najzamożniejszych (zamożnych klientów indywidualnych).

W 2025 r. Rada przyjęła dyrektywę (DAC9) zmieniającą obowiązującą wcześniej dyrektywę, aby zacieśnić współpracę i usprawnić wymianę informacji w zakresie minimalnego skutecznego opodatkowania przedsiębiorstw. Nowa dyrektywa pomoże przedsiębiorstwom międzynarodowym i dużym przedsiębiorstwom krajowym wypełniać ciążące na nich obowiązki w zakresie sprawozdawczości podatkowej wynikające z globalnego porozumienia G-20/OECD.

Państwa członkowskie będą musiały wdrożyć nowe przepisy do 31 grudnia 2025 r.

• Nowe przepisy rozszerzą współpracę i wymianę informacji między krajowymi organami podatkowymi (komunikat prasowy z 14 kwietnia 2025)

Rada jako samodzielny prawodawca

Przepisy podatkowe na szczeblu UE są przyjmowane przez Radę, która stanowi samodzielnie, jak przewidują traktaty Unii Europejskiej. Parlament Europejski jest proszony o opinię, jednak nie dysponuje uprawnieniami prawodawczymi w tej dziedzinie. Chodzi o tzw. specjalną procedurę ustawodawczą.

Rada przyjmuje dyrektywy lub rozporządzenia na zasadzie jednomyślności. Jeśli ma przyjąć ustawodawstwo w tej dziedzinie, w głosowaniu nie może paść żaden głos przeciwko.

Proces ustawodawczy rozpoczyna się przedstawieniem przez Komisję Europejską projektu nowych unijnych przepisów podatkowych lub zmian w przepisach już istniejących.

• Specjalne procedury ustawodawcze

Więcej