Finansowanie budżetu UE

Finansowanie budżetu UE

Wydatki UE są finansowane z różnych źródeł. Są to:

• zasoby własne stanowiące ponad 90% dochodów
• nadwyżka dochodowa, czyli pozostałość po płatnościach w roku poprzednim
• inne źródła – głównie grzywny nakładane na firmy naruszające unijne prawo konkurencji, zwroty środków oraz podatki od wynagrodzeń.

Sposób finansowania budżetu UE określa „decyzja w sprawie zasobów własnych”.

System zasobów własnych UE

Obecnie budżet UE zasilany jest z czterech rodzajów zasobów własnych:

• tradycyjnych zasobów własnych (głównie ceł)
• wkładów państw członkowskich opartych na podatku od wartości dodanej (VAT)
• wkładów państw członkowskich opartych na dochodzie narodowym brutto (DNB), skorygowanych, by zrównoważyć dochody i wydatki
• wkładów krajowych opartych na ilości wytwarzanych w danym państwie członkowskim odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych niepoddawanych recyklingowi.

Udział każdego z tych źródeł różni się nieco w poszczególnych latach, jednak głównym źródłem finansowania budżetu UE pozostaje dochód narodowy brutto.

Zasoby własne w 2025 r.

Tradycyjne zasoby własne

Po tym jak w 2017 r. zniesiono opłaty wyrównawcze od cukru, jedynymi tradycyjnymi zasobami własnymi w budżecie UE są cła na import spoza UE.

Państwa członkowskie są odpowiedzialne za pobór ceł na swoich granicach zewnętrznych. W latach 2021–2027 organy krajowe zatrzymują 25% pobranych ceł.

• Unia celna UE

Zasoby własne oparte na VAT

Od podstawy podatku VAT każdego państwa członkowskiego pobierana jest jednolita stawka 0,3%, przy czym podlegająca opodatkowaniu podstawa VAT nie może przekroczyć 50% DNB danego państwa.

• VAT

Zasoby własne oparte na DNB

Zasoby własne oparte na DNB mają pokrywać kwotę niezbędną do zrównoważenia dochodów i wydatków w budżecie UE. Ponieważ budżet UE nie może wykazywać deficytu, wszystkie wydatki w danym roku muszą zostać pokryte z dochodów.

Po odjęciu pozostałych zasobów własnych państwa członkowskie wnoszą wkład, by pokryć różnicę, w wysokości zależnej od ich dochodu narodowego brutto. Stawka jest dostosowywana co roku, by wziąć pod uwagę zmiany, jakie zaszły we względnym udziale DNB danego państwa.

Z biegiem czasu wkłady oparte na DNB stały się dominującym elementem systemu zasobów własnych i stanowią ponad 70% dochodów UE.

Niektóre kraje otrzymują zwrot kosztów (tzw. rabat), który ma zniwelować różnicę między wpłatą do budżetu UE a środkami z niego otrzymanymi. W odniesieniu do budżetu na lata 2021–2027 UE stosuje korekty ryczałtowe w celu zmniejszenia rocznych opartych na DNB wkładów Austrii, Danii, Niemiec, Holandii i Szwecji.

Zasoby własne oparte na tworzywach sztucznych

1 stycznia 2021 r. wprowadzono zasoby własne oparte na opłatach od odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych niepoddawanych recyklingowi.

Nowa opłata jest obliczana na podstawie wagi takich odpadów w każdym z państw członkowskich, a stawka poboru wynosi 0,80 euro za kilogram. Obowiązuje przy tym mechanizm zapobiegania nadmiernie regresywnemu wpływowi na wkłady krajowe.

Nowe źródła zasobów własnych w budżecie UE

16 lipca 2025 r. w ramach ogólnego pakietu wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2028–2034 Komisja zaproponowała modernizację i dywersyfikację systemu dochodów budżetowych UE.

Pakiet ma zmniejszyć obciążenie państw członkowskich i zapewnić stałe finansowanie strategicznych priorytetów Unii. Zaproponowano w nim pięć nowych zasobów własnych opartych na:

• unijnym systemie handlu uprawnieniami do emisji (ETS) – który generowałby dochody z emisji gazów cieplarnianych
• mechanizmie dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂ (CBAM) – który generowałby dochody z emisji pochodzących z niektórych towarów importowanych do UE
• niezebranych e-odpadach – poprzez zastosowanie jednolitej stawki do masy takiego sprzętu (np. komputerów, smartfonów, tabletów, telewizorów, drukarek), który nie jest zbierany
• akcyzie od wyrobów tytoniowych – opartej na minimalnych stawkach stosowanych przez każde państwo członkowskie do wyrobów tytoniowych
• wkładzie przedsiębiorstw (CORE) – rocznym wkładzie ryczałtowym wszystkich firm, z wyjątkiem MŚP, prowadzących działalność i sprzedających w UE, których roczny obrót netto wynosi co najmniej 100 mln euro.

Zgodnie z szacunkami Komisji nowe zasoby, po ich wprowadzeniu 1 stycznia 2028 r., dostosowane do zasobów już istniejących mogłyby wygenerować około 58,2 mld euro rocznie (w cenach z 2025 r.)

Państwa członkowskie rozpoczęły już analizę projektu Komisji na forum Grupy Roboczej ds. Zasobów Własnych.

• New own resources to match our common ambition (European Commission)

Więcej informacji