Hoe werkt het belastingbeleid van de EU?

Wat zijn belastingen?

Belastingen spelen een cruciale rol bij het handhaven van de sociale cohesie en soevereiniteit van een land, en vormen de financiële ruggengraat van een doeltreffend bestuur.

Overheidsinkomsten zijn de belangrijkste financieringsbron voor essentiële overheidsfuncties zoals onderwijs, gezondheidszorg, welzijn, veiligheid, onderzoek en openbare infrastructuur.

Met belasting­inkomsten kunnen landen ook de economie en de samenleving.

In de EU is bijna 90% van de inkomsten waarover de nationale regeringen beschikken afkomstig van belastingen. Dit onderstreept hoe belangrijk het is dat de belastingstelsels in de lidstaten voldoende inkomsten opleveren. Bij ontoereikende belastinginkomsten kan het land moeten lenen, met toekomstige schuldverplichtingen tot gevolg.

Soorten belastingen in de EU

De EU kan de burgers of ondernemingen geen belastingen opleggen en doet dat dus niet. Die verantwoordelijkheid ligt uitsluitend bij de individuele lidstaten.

Dat betekent dat de eigen nationale regeringen bepalen hoeveel belasting Europeanen betalen.

Belastingen vallen uiteen in 2 hoofdcategorieën: directe en indirecte belastingen.

Directe belastingen

inkomstenbelasting

vennootschapsbelasting

Indirecte belastingen

belasting over de toegevoegde waarde (btw)

accijnzen op alcohol, tabak en energie

Directe belastingen

Directe belastingen worden aan een persoon of bedrijf opgelegd. Denk hierbij aan inkomstenbelasting, vennootschapsbelasting en onroerendgoed­belasting.

De EU-wetgeving op dit gebied is beperkt tot het afstemmen (harmoniseren) van specifieke aspecten van de nationale wetgevingen. Dit kan alleen worden gedaan voor zover dat nodig is om de werking van de eengemaakte markt van de EU te verbeteren en gemeenschappelijke grens­overschrijdende uitdagingen zoals belasting­ontduiking of agressieve belasting­planning aan te pakken.

Indirecte belastingen

Indirecte belastingen worden geheven op een transactie. Voorbeelden zijn belasting over de toegevoegde waarde (btw) op de verkoop van goederen en diensten, en accijnzen op alcohol, tabaksproducten en energie. Hierbij betaalt de consument de belasting als deel van de aankoopprijs en draagt de verkoper het bedrag van de verschuldigde belasting af aan de overheid.

De EU-wetgeving op dit gebied betreft vaak het harmoniseren van nationale wetten. Grote verschillen in de belastingregels voor de verkoop van goederen in diensten in de EU kan de concurrentie tussen ondernemingen verstoren en grensoverschrijdende handel bemoeilijken.

Waarom is er een EU-belastingbeleid nodig?

Belastingen zijn onmisbaar om de prijs van goederen en diensten te bepalen en beïnvloeden ook het gedrag van investeerders en consumenten. Met een belastingbeleid kan de productiviteit dus worden gestimuleerd, wat goed is voor investeringen en innovatie.

De economieën van de EU worden geconfronteerd met de impact van grote mondiale verschuivingen, zoals demografische veranderingen, digitalisering en globalisering, maar ook met de gevolgen van de klimaat­verandering, de coronacrisis en de oorlog in Oekraïne.

Deze uitdagingen beïnvloeden de veerkracht van belastingstelsels, waardoor afstemming op de huidige en toekomstige economische ontwikkelingen steeds belangrijker wordt.

Er moet op EU-niveau voor worden gezorgd dat de belastingregels en het belastingbeleid verenigbaar zijn met de werking van de eengemaakte markt van de EU. Deze afstemming is absoluut noodzakelijk om het potentieel van de eengemaakte markt ten volle te benutten in het voordeel van ruim 400 miljoen EU-burgers en miljoenen ondernemingen.

De doelstellingen van de EU op belastinggebied

• Financiering van de EU-begroting

Recente belastingmaatregelen van de EU

De EU is bezig met wetgeving op het gebied van belastingen om het concurrentievermogen en de groei te stimuleren, zakelijke transacties in de hele EU te stroomlijnen, nalevingskosten te verlagen, belastingprocedures te verbeteren en belastingfraude tegen te gaan.

Met deze wetgevingsinspanningen moet een eerlijker en efficiënter belastingklimaat tot stand komen, waarin:

• dubbele belasting van grensoverschrijdende investeringen wordt vermeden
• de kosten voor grensoverschrijdende bedrijfsactiviteit omlaag gaan
• belastingontwijking wordt tegengegaan
• belastingheffing wordt gedigitaliseerd
• het btw-stelsel wordt gemoderniseerd
• administratieve samenwerking tussen de lidstaten gemakkelijker is

Dubbele belasting van grensoverschrijdende investeringen vermijden

Wanneer een EU-inwoner in een andere lidstaat in effecten belegt, zijn de betalingen die hij daaruit ontvangt zowel in het land van de belegging als in het woonland onderworpen aan bronbelasting.

Om dubbele belasting te voorkomen, moet de niet-ingezeten belegger vervolgens een verzoek om teruggave indienen voor het teveel aan belasting dat door het bronland is ingehouden. Deze teruggaveprocedures zijn doorgaans omslachtig, tijdrovend en duur.

Daarom heeft de Raad op 10 december 2024 de richtlijn voor een snellere en veiligere vermindering van te veel ingehouden bronbelasting (FASTER) aangenomen.

Met de nieuwe regels:

• komen er 2 versnelde procedures ter aanvulling van de bestaande standaardprocedure voor teruggave: een procedure voor "vermindering aan de bron" en een "systeem van snelle teruggave", waardoor het belasting­verminderings­proces in de hele EU sneller en geharmoniseerder zal worden
• komt er een gemeenschappelijke digitale EU-verklaring van fiscale woonplaats (eTRC) in, waarmee belasting­betalende beleggers gebruik kunnen maken van de versnelde procedures om vermindering van bronbelasting te verkrijgen
• wordt een gestandaardiseerde rapportage­verplichting ingesteld voor financiële intermediairs (zoals banken en investerings­platforms) – dit zal het voor de nationale belasting­autoriteiten gemakkelijker maken om potentiële belastingfraude of potentieel belastingmisbruik op te sporen

• Belastingen: Raad neemt nieuwe regels aan voor bronbelastingprocedures (FASTER) (pers­mededeling, 10 december 2024)

Lagere kosten voor grensoverschrijdende bedrijfsactiviteit

Ondanks de nauw geïntegreerde eengemaakte markt van de EU ondervinden bedrijven nog steeds moeilijkheden op belastinggebied. Ze moeten namelijk aan 27 verschillende nationale vennootschapsbelastingstelsels voldoen. Dit leidt tot hoge kosten en onzekerheid voor grensoverschrijdende bedrijven.

In september 2023 stelde de Commissie het initiatief "Ondernemingen in Europa: kader voor de heffing van belasting op inkomsten van bedrijven" (Befit) voor om de fiscale nalevingskosten voor grensoverschrijdende bedrijven te verlagen. Het voorstel omvat:

• een gemeenschappelijke reeks regels om de belastinggrondslag te berekenen voor ondernemingen die tot dezelfde groep behoren
• één enkele geaggregeerde belastinggrondslag voor alle leden van de groep
• berekening van het aandeel van de Befit-groep in de geaggregeerde belastinggrondslag op basis van het gemiddelde van de belastbare resultaten van de voorgaande 3 boekjaren

Deze regels zouden gelden voor grote groepen die in de EU actief zijn, met de mogelijkheid voor middelgrote ondernemingen om zich aan te sluiten. Een bedrijf maakt deel uit van een grote groep als de gecombineerde jaaromzet ten minste € 750 miljoen bedraagt en de moederonderneming voor ten minste 75% eigenaar is.

• Ondernemingen in Europa: kader voor de heffing van belasting op inkomsten van bedrijven (Europese Commissie)

Belastingontwijking tegengegaan

Door belastingontwijking lopen de lidstaten elk jaar miljarden euro's mis. De globalisering en technologische vooruitgang hebben hierbij flink geholpen.

De EU heeft een niet te onderschatten rol gespeeld om de lidstaten te helpen de belastingregels te coördineren met het oog op een gelijk speelveld. De Gedragscode (belastingregeling voor ondernemingen) is het vlaggenschipinstrument dat eerlijke belasting­concurrentie bevordert, zowel binnen de EU als wereldwijd.

Oneerlijke belastingconcurrentie is een wereldwijd probleem. Daarom zet de EU zich internationaal in voor goed fiscaal bestuur en tegen belastingontduiking en -ontwijking. De Raad publiceert regelmatig de EU-lijst van niet-coöperatieve jurisdicties. Deze rechtsgebieden zijn er niet in geslaagd of weigeren te voldoen aan de criteria voor goed fiscaal bestuur.

• Strijd tegen belastingontwijking in de EU
• EU-lijst van niet‑coöperatieve jurisdicties op belasting­gebied

Belastingheffing in het digitale tijdperk

Dit relatief nieuwe onderdeel van het belastingbeleid speelt in op de noodzaak om de uitdagingen aan te pakken die voortvloeien uit de groeiende digitale economie.

De digitale economie heeft burgers en bedrijven tal van voordelen opgeleverd. Tegelijkertijd hebben nieuwe bedrijfsmodellen en de toename van bepaalde digitale activiteiten de traditionele regels van de nationale belastingstelsels onder druk gezet.

Daarom moeten de belastingregels worden aangepast aan het digitale tijdperk. Alle economische sectoren moeten eerlijk belastingen betalen en bijdragen aan onze samenleving.

Dit is al sinds 2017 een van de hoofdprioriteiten van de Raad.

• Digitale belasting

Het btw-stelsel moderniseren

Btw in het digitale tijdperk

De belasting over de toegevoegde waarde (btw) is een belangrijke bron van inkomsten voor de EU-lidstaten en wordt mede gebruikt om essentiële overheidsdiensten zoals onderwijs, gezondheidszorg en openbaar vervoer te financieren. Veel btw gaat echter nog steeds verloren door fraude, wanbeheer, faillissementen, insolventie en andere factoren.

Om het huidige btw-stelsel te moderniseren en aan te passen aan het digitale tijdperk kwam de Raad op 11 maart 2025 tot een akkoord over het pakket btw in het digitale tijdperk. De nieuwe regels moeten btw-fraude tegengaan, ondernemingen ondersteunen en digitalisering in de hele EU aanjagen.

Het pakket bevat maatregelen om de bestaande éénloketsystemen te verbeteren en uit te breiden, zodat meer ondernemingen via één onlineportaal in één taal aan hun btw-verplichtingen kunnen voldoen.

Daarnaast zullen onlineplatformsvoor passagiersvervoer en kortetermijnverhuur van accommodatie btw moeten aanrekenen en afdragen aan de belastingdienst in gevallen waarin particuliere dienstverleners zijn vrijgesteld.

Het pakket voorziet voorts ook in volledig digitale rapportageverplichtingen op basis van e-facturering, met als doel de btw-rapportage voor grensoverschrijdende ondernemingen in de EU uiterlijk in 2030 volkomen digitaal te maken.

• Belastingen: Raad neemt pakket btw in digitaal tijdperk aan (pers­mededeling, 11 maart 2025)
• Belasting over de toegevoegde waarde (btw) in de EU

Elektronisch certificaat van btw-vrijstelling

Om het btw-stelsel te moderniseren, heeft de Raad op 18 februari 2025 nieuwe regels aangenomen over een elektronisch belastingcertificaat voor btw-vrijstellingen.

De voor btw-vrijgestelde goederen gebruikte papieren certificaten worden vervangen door een elektronisch formulier. Dit maakt het eenvoudiger en gemakkelijker om dit soort goederen in te voeren voor ambassades, internationale organisaties of strijdkrachten.

De nieuwe maatregelen treden op 1 juli 2031 in werking, met een nog een aanvullende overgangsperiode van één jaar waarin de lidstaten zowel elektronische als papieren vrijstelling mogen aanbieden.

• Belastingen: Raad keurt nieuw elektronisch certificaat van btw-vrijstelling goed ter vervanging van papieren formulieren (persmededeling, 18 februari 2025)

Betere administratieve samenwerking tussen de lidstaten

In de EU moeten belastingbetalers mogelijk in hun woonland alle inkomsten aangeven die zij wereldwijd hebben verdiend. Belastingautoriteiten kunnen nationale inkomsten traceren door middel van maatregelen zoals bronbelasting of nationale verslaglegging, maar er voor zorgen dat belastingbetalers hun buitenlandse inkomsten aangeven is lastiger.

De richtlijn administratieve samenwerking (DAC) zorgt ervoor dat de EU-lidstaten belastingontduiking helpen voorkomen door uit zichzelf, automatisch en op verzoek belastingrelevante inlichtingen uit te wisselen. Dit maakt het voor personen en bedrijven moeilijker om hun bezittingen of inkomsten verborgen te houden voor de belastingdienst. De DAC, die sinds 2014 van kracht is, speelt een cruciale rol bij het bevorderen van belasting­transparantie en van de samenwerking tussen de EU-lidstaten.

In 2023 breidde de Raad het toepassings­gebied van de DAC uit en voegde hij regels toe over de rapportage en automatische uitwisseling van informatie over inkomsten uit transacties in cryptoactiva en over voorafgaande belasting­afspraken voor de rijkste (meest vermogende) particulieren.

In 2025 heeft de Raad met de DAC 9-richtlijn de bestaande DAC gewijzigd om de samenwerking en informatie-uitwisseling op het gebied van minimale effectieve vennootschaps­belasting te verbeteren. Met de nieuwe richtlijn wordt het voor multinationale en grote binnenlandse ondernemingen gemakkelijker om te voldoen aan hun fiscale rapportage­verplichtingen in het kader van het mondiale G20/OESO-akkoord.

De lidstaten moeten de nieuwe regels uiterlijk op 31 december 2025 ten uitvoer leggen.

• Minimum­vennootschaps­belasting: Raad neemt regels aan voor meer samenwerking en informatie­uitwisseling tussen autoriteiten (persmededeling, 14 april 2025)

De Raad als enige EU-wetgever

Belastingwetgeving op EU-niveau wordt aangenomen door de Raad, die optreedt als enige wetgever, zoals vastgelegd in de Verdragen van de Europese Unie. Het Europees Parlement wordt geraadpleegd, maar heeft op belastinggebied geen wetgevende macht. Dit wordt een "bijzondere wetgevings­procedure" genoemd.

Richtlijnen of verordeningen worden met eenparigheid van stemmen in de Raad aangenomen. Er mag niet "tegen" worden gestemd als wetgeving op dit gebied door de Raad moet worden aangenomen.

Het wetgevingsproces start met een voorstel van de Europese Commissie voor nieuwe EU-belasting­wetgeving of wijzigingen van bestaande wetten.

• Bijzondere wetgevingsprocedures

Zie ook