Emisje przemysłowe

Czym są emisje przemysłowe?

Działalność i procesy przemysłowe to źródło emisji zanieczyszczeń, takich jak tlenek azotu, amoniak, rtęć i dwutlenek węgla, które zanieczyszczają wodę, powietrze i grunty oraz szkodzą zdrowiu ludzkiemu, środowisku i przyrodzie.

Wytwarzanie energii elektrycznej, przetwarzanie odpadów i gospodarowanie nimi, chów zwierząt czy produkcja cementu to przykłady działalności przemysłowej, która uwalnia do środowiska zanieczyszczające substancje.

Skutkiem zanieczyszczenia środowiska mogą być problemy zdrowotne np. astma, zapalenie oskrzeli, nowotwory lub niewydolność serca. Uważa się, że z powodu emisji przedwcześnie umierają co roku tysiące ludzi.

Według wyliczeń z 2017 r. rocznie emisje przemysłowe przyczyniają się do szkód zdrowotnych i środowiskowych w wysokości 277–433 mld EUR.

Jak państwa UE radzą sobie z emisjami przemysłowymi?

UE ustanowiła przepisy przeciwdziałające emisjom przemysłowym.

Dyrektywa o emisjach przemysłowych to główny unijny akt o zapobieganiu w UE zanieczyszczeniom pochodzącym z dużych zakładów przemysłowych, w tym zakładów chowu zwierząt, oraz o ograniczaniu takich zanieczyszczeń.

Ogólnym celem jest przyczynienie się do ochrony ekosystemów i ludzkiego zdrowia.

Przepisy mają:

blokować i kontrolować emisje do atmosfery, wody i gleby generowane przez największe europejskie zakłady przemysłowe
minimalizować zużycie zasobów
usprawniać procesy
sprzyjać praktykom na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym
zapobiegać powstawaniu odpadów i je kontrolować.

Obecnie obowiązująca dyrektywa dotyczy ponad 50 000 zakładów zlokalizowanych w UE, które razem są odpowiedzialne za 20% wszystkich zanieczyszczeń emitowanych do atmosfery i wody oraz za 40% emisji gazów cieplarnianych w UE (wartości te mogą wzrosnąć po przeglądzie dyrektywy przyjętej w 2024 r.).

Dyrektywa o emisjach przemysłowych: liczby (infografika)

Działalność przemysłowa regulowana przepisami UE obejmuje m.in. elektrownie, rafinerie, przetwarzanie i spalanie odpadów, produkcję metali, cementu, szkła, chemikaliów, pulpy celulozowej i papieru, żywności i napojów oraz intensywny chów świń i drobiu.

Emisje gazów cieplarnianych podlegają również unijnemu systemowi handlu uprawnieniami do emisji.

„Gotowi na 55”: reforma unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (infografika)

Jak działa dyrektywa o emisjach przemysłowych?

Przepisy UE zmuszają duże zakłady przemysłowe i zakłady chowu zwierząt do monitorowania i raportowania efektywności środowiskowej i do działań ograniczających emisje.

Operatorzy przemysłowi wskazani w dyrektywie otrzymują pozwolenie na działalność od organów państwa, w którym znajduje się zakład.

W pozwoleniu określane są – na podstawie najlepszych dostępnych technik (BAT) – dopuszczalne wielkości emisji substancji zanieczyszczających generowanych przez dany zakład. BAT ustala Komisja w porozumieniu z ekspertami z państw członkowskich, branżą i organizacjami środowiskowymi.

W pozwoleniu uwzględnia się ogólną efektywność środowiskową zakładu, obejmującą m.in. emisje do atmosfery, wody i gleby, generowanie odpadów, wykorzystywanie surowców i efektywność energetyczną.

Państwa UE muszą przynajmniej raz na trzy lata przeprowadzać kontrole na miejscu, stosując kryteria oparte na ryzyku.

Od krajowych organów wymaga się publicznego udostępniania informacji na temat:

pozwoleń i wniosków o pozwolenie
wyników monitorowania.

Dane o emisjach przemysłowych są zbierane i prezentowane na Europejskim Portalu Emisji Przemysłowych.

Europejski Portal Emisji Przemysłowych

Tendencje w unijnych emisjach przemysłowych (infografika)

Co się zmieni w dyrektywie o emisjach przemysłowych?

Przeprowadzona przez Komisję ocena wpływu dyrektywy w o emisjach przemysłowych wykazała, że przepisy UE odgrywają ważną rolę w ograniczaniu emisji zanieczyszczeń pochodzących z przemysłu, zwłaszcza emisji do atmosfery. Analiza wykazała jednak, że wkład tych przepisów w obniżanie emisyjności i w gospodarkę o obiegu zamkniętym był bardziej ograniczony.

W kwietniu 2022 r. Komisja przedstawiła propozycje zaktualizowania i unowocześnienia przepisów o emisjach przemysłowych (zmiana dyrektywy 2010/75/UE o emisjach przemysłowych i dyrektywy 1999/31/WE o składowaniu odpadów).

Celem tej zmiany jest dostosowanie obecnych regulacji do określonych w europejskim zielonym ładzie unijnych ambicji w zakresie klimatu i redukcji zanieczyszczeń. W efekcie chodzi o zachęcenie dużych zakładów rolno-przemysłowych do głębokiej transformacji, tak aby do 2050 r. gospodarka stała się bezemisyjna, konkurencyjna i neutralna dla klimatu oraz przestawiła się na obieg zamknięty.

Główne elementy zmiany

Zmiana polega przede wszystkim na:

objęciu przepisami większej liczby zakładów przemysłowych
nadaniu pozwoleniom większej skuteczności
ograniczeniu kosztów administracyjnych
ułatwieniu dostępu do informacji, zwiększeniu przejrzystości i udziału społeczeństwa
większym wsparciu przełomowych technologii i innych innowacyjnych podejść.

Zmiana przepisów sprawi też, że odtąd obejmą one również:

większą liczbę dużych gospodarstw prowadzących intensywny chów świń i drobiu, ale nie bydła
sektor wydobywczy
duże zakłady wytwarzające baterie.

Państwa członkowskie będą musiały ustanowić skuteczne, proporcjonalne i odstraszające kary dla tych, którzy naruszają przepisy wdrażające dyrektywę. Oprócz tego będą musiały zadbać o to, by osoby, których zdrowie ucierpiało w wyniku naruszenia przepisów krajowych transponujących dyrektywę były uprawnione do ubiegania się o odszkodowanie.

Pozwolenia dla instalacji przemysłowych będą odtąd wydawane drogą elektroniczną za pośrednictwem systemu elektronicznego wydawania pozwoleń, który zostanie utworzony nie później niż w 2035 r. Ułatwi to i usprawni procedury wydawania pozwoleń. W pozwoleniach tych właściwe organy będą ustalać wiążące dopuszczalne wartości efektywności środowiskowej wymagane w celu uzyskania pozwolenia na utworzenie i eksploatację instalacji.

Nowe przepisy będą również wymagać od Komisji dokonywania – po raz pierwszy do 2028 r., a następnie co pięć lat – oceny wdrożenia dyrektywy. Ponadto można by przeprowadzić przegląd dotyczący produktów rolnych importowanych z państw spoza UE w celu dopilnowania, by produkty te spełniały normy środowiskowe podobne do obowiązujących w UE.

Zmiana przepisów dotyczących emisji przemysłowych dotyczy również rozporządzenia o przekazywaniu danych środowiskowych z instalacji przemysłowych (WE nr 166/2006). Nowe przepisy zastąpią Europejski Rejestr Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń (E-PRTR) Europejskim Portalem Emisji Przemysłowych.

W marcu 2023 państwa UE uzgodniły na forum Rady wspólne stanowisko negocjacyjne, czyli podejście ogólne, w sprawie zmiany dyrektywy na podstawie propozycji Komisji z marca 2022 r. Pod koniec czerwca Rada wypracowała porozumienie w sprawie rozporządzenia o portalu emisji przemysłowych.

W listopadzie 2023 r. Rada i Parlament Europejski osiągnęły podczas rozmów trójstronnych wstępne porozumienie w sprawie zmienionych przepisów w odniesieniu zarówno dyrektywy, jak i do portalu emisji.

Rada przyjęła nowe przepisy w kwietniu 2024 r.