Opakowania

Rośnie ilość opakowań

Przepisy UE dotyczące opakowań obowiązują od lat 90. Mimo środków i wysiłków na rzecz ograniczenia ilości opakowań, w UE przybywa odpadów opakowaniowych. Winne są temu zwłaszcza zyskujące na popularności w ostatnich latach zakupy online i dostawy do domu, a także kupowanie na wynos.

Najnowsze dane opublikowane przez Eurostat pokazują, że w 2021 r. każdy Europejczyk wytworzył średnio ponad 188 kg odpadów opakowaniowych. Od kartonów na zakupy online, przez folię plastikową lub aluminiową, aż po kubki do kawy na wynos czy też kapsułki do przygotowywania napojów, każdy Europejczyk wyrzuca codziennie – często bezpośrednio po zakupie – pół kilograma opakowań.

W 2021 r. państwa UE wygenerowały 84 mln ton odpadów opakowaniowych, czyli o 24% więcej niż w 2010 r.

Jeżeli nie zostaną podjęte żadne działania, ilość odpadów opakowaniowych może zwiększyć się do 2030 r. o kolejne 19%. W ostatnich latach ilość opakowań rosła szybciej niż gospodarka i populacja UE.

Recykling nie nadąża za ilością odpadów

Chociaż współczynniki recyklingu w UE wzrosły o 23% w porównaniu z 2010 r., nie pozwala to nadążyć za zwiększającą się całkowitą ilością wytwarzanych odpadów opakowaniowych. Dane wskazują na rozbieżność między wzrostem ilości odpadów opakowaniowych a wzrostem recyklingu.

Ze sprawozdania Komisji Europejskiej z 2023 r. wynika, że wiele państw członkowskich ma trudności z osiągnięciem unijnych celów w zakresie recyklingu. Powodem są m.in. opakowania nienadające się do recyklingu. Opakowania nie nadają się do recyklingu, jeżeli nie można ich zbierać selektywnie lub właściwie sortować lub jeżeli nie ma infrastruktury i procesów recyklingu lub są one nieefektywne.

• Sprawozdanie w ramach systemu wczesnego ostrzegania

Wśród odpadów opakowaniowych dominują papier i tektura

Odpady opakowaniowe to głównie papier i tektura. W 2021 r. wytworzono 34 mln ton tego rodzaju odpadów.

Wpływ opakowań na środowisko

Opakowania ułatwiają transport i ochronę towarów. Jednak zarówno produkcja opakowań, jak i powstające następnie odpady opakowaniowe mają duży wpływ na środowisko.

Zużycie zasobów naturalnych

50% papieru używanego w UE przeznacza się na opakowania.

Zanieczyszczenie

Około połowa odpadów morskich to opakowania. Opakowania powodują również zanieczyszczenie gleby i gruntu.

Zmiana klimatu

Emisje CO₂ z opakowań odpowiadają emisjom małego lub średniego kraju UE.

Nowe przepisy UE o opakowaniach i odpadach opakowaniowych

W grudniu 2024 r. UE przyjęła nowe przepisy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych. Zaczęły one obowiązywać 12 sierpnia 2026 r.

Mają one:

• ograniczyć wytwarzanie odpadów opakowaniowych
• promować gospodarkę opakowaniową o obiegu zamkniętym w sposób racjonalny kosztowo
• zharmonizować przepisy dotyczące opakowań w całej UE.

Przyczyniają się one do realizacji celów europejskiego zielonego ładu i związanego z nim planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym. Zastępują dyrektywę w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych z 1994 r., przekształcając ją w rozporządzenie. Oznacza to, że przepisy te są bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich, czyli nie było konieczne ich przeniesienie do prawa krajowego.

Rozporządzenie pomoże stworzyć nowe miejsca pracy i możliwości biznesowe. Sektor opakowań, obejmujący zarówno produkcję opakowań, jak i gospodarowanie odpadami, generuje obecnie w UE łączny obrót w wysokości 370 mld euro. Dzięki nowym przepisom sektor opakowań odgrywa większą rolę w przekształcaniu UE w czystszą, bardziej zrównoważoną gospodarkę o obiegu zamkniętym.

• Zrównoważone opakowania: Rada zatwierdza nowe przepisy (komunikat prasowy z 16 grudnia 2024)

Zapobieganie odpadom, ponowne wykorzystywanie, recykling

Unii zależy przede wszystkim na tym, by zapobiegać wytwarzaniu opakowań. Jeśli to nie jest możliwe, należy opakowania ponownie wykorzystywać, poddawać recyklingowi lub odzyskiwać z nich energię.

Hierarchia postępowania z odpadami w UE

Nowe przepisy dotyczą wszystkich opakowań, niezależnie od użytego materiału, oraz wszystkich odpadów opakowaniowych, niezależnie od tego, skąd pochodzą (czy to z produkcji, przetwórstwa, handlu detalicznego czy też z gospodarstw domowych).

Ograniczenie ilości odpadów opakowaniowych

Nowe przepisy obejmują następujące cele w zakresie ograniczenia ilości odpadów opakowaniowych w porównaniu z ilościami z 2018 r.:

• 5% do 2030 r.
• 10% do 2035 r.
• 15% do 2040 r.

Cele mają zastosowanie do każdego państwa członkowskiego w ujęciu per capita.

Aby je osiągnąć, w nowych przepisach przewiduje się:

• ograniczenie niektórych rodzajów opakowań jednorazowych
• ograniczenie materiału opakowaniowego do minimum
• zwiększenie ponownego wykorzystania opakowań.

Opakowania jednorazowe

Ograniczono stosowanie niektórych rodzajów plastikowych opakowań jednorazowych, np. tych używanych do konsumpcji w restauracjach i kawiarniach, saszetek z przyprawami, jednorazowych kubków i talerzy, miniaturowych opakowań artykułów toaletowych w hotelach oraz plastikowych opakowań świeżych owoców i warzyw. Nowe przepisy nakładają też ograniczenia na bardzo lekkie plastikowe torby, takie jak te na targowiskach, chyba że są one wymagane ze względów higienicznych.

Ograniczenie materiału opakowaniowego do minimum

Firmy muszą stosować jak najmniejsze opakowania, np. unikać podwójnych ścianek i denek oraz używania nieproporcjonalnie dużych opakowań do transportu małych przedmiotów. Chodzi o ograniczenie zbędnych opakowań i marnotrawienia zasobów.

Ponowne wykorzystywanie, ponowne napełnianie i zwrot

Konsumenci powinni móc ponownie wykorzystywać, napełniać oraz zwracać opakowania. W rozporządzeniu przewidziano cele dla różnych sektorów i formatów opakowań, aby zwiększyć możliwość ponownego wykorzystania i ponownego napełniania. Dzięki temu konsumenci będą mogli używać własnych pojemników, także kupując na wynos.

Promowanie gospodarki o obiegu zamkniętym

Celem nowych przepisów jest, by do 2030 r. wszystkie opakowania na rynku UE nadawały się do recyklingu, a przy tym by było to opłacalne ekonomicznie.

Cele w zakresie recyklingu

Cele w zakresie recyklingu na 2025 i 2030 r. określone w obowiązującej wcześniej dyrektywie w odniesieniu do wszystkich głównych materiałów opakowaniowych zostaną utrzymane. Państwa członkowskie mogą odroczyć osiągnięcie celów o maksymalnie pięć lat.

Aby te cele osiągnąć, w nowych przepisach przewiduje się:

• zapewnienie, by wszystkie opakowania nadawały się do recyklingu
• większe wykorzystanie plastiku z recyklingu
• wprowadzenie jaśniejszych etykiet
• możliwość zbiórki niektórych pojemników jednorazowych.

Plastik z recyklingu

Aby zwiększyć wykorzystanie tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu, od 1 stycznia 2030 r. wykonane z nich opakowania powinny zawierać określoną minimalną ilość plastiku z recyklingu.

Etykiety do sortowania

Nowe przepisy dotyczące etykietowania ułatwią konsumentom sortowanie różnych rodzajów odpadów opakowaniowych, rozpoznawanie odpadów kompostowalnych i sprawdzanie zawartości materiałów z recyklingu w odpadach opakowaniowych. Pomoże to w recyklingu i odzysku materiałów oraz pobudzi gospodarkę o obiegu zamkniętym, a w konsekwencji zmniejszy presję na wykorzystanie surowców pierwotnych.

Zbiórka pojemników jednorazowych

Nowe przepisy nakładają na państwa członkowskie obowiązek ustanowienia systemów kaucyjnych dla niektórych pojemników jednorazowego użytku. Do 2029 r. państwa członkowskie będą musiały zapewnić selektywną zbiórkę co najmniej 90% jednorazowych butelek plastikowych i puszek na napoje rocznie.

Pozostałe przepisy

Nowe przepisy dotyczą też bezpieczeństwa materiałów opakowaniowych. Umożliwią stopniowe wycofywanie najbardziej szkodliwych substancji.

Przewidują również rozszerzoną odpowiedzialność producenta i zielone zamówienia publiczne.

Jakie zmiany dla konsumentów?

Wynikające z rozporządzenia zmiany w projekcie opakowań i w gospodarowaniu odpadami będą widoczne dla konsumentów. Jakie to zmiany?

Oto kilka przykładów:

Dzięki oznaczeniom na etykietach będzie jasne, do którego kosza ma trafić dane opakowanie.

Materiały użyte do produkcji opakowania będą wymienione na etykiecie.

Produkty toaletowe w hotelach będą oferowane w pojemnikach wielokrotnego użytku.

Konsumenci będą mogli otrzymać pojemniki wielokrotnego użytku przy zakupie żywności i napojów na wynos bez ponoszenia wyższych kosztów.

Opakowania będą jak najmniejsze, co pozwoli zapobiec marnotrawieniu zasobów.

Niektóre jednorazowe opakowania będą objęte systemem kaucyjnym.

Więcej