Opakowania

Rośnie ilość opakowań

Przepisy UE dotyczące opakowań obowiązują od lat 90. Mimo że podejmowane są środki i wysiłki na rzecz ograniczenia ilości opakowań, w UE jest coraz więcej odpadów opakowaniowych. Winne są temu zwłaszcza zyskujące na popularności w ostatnich latach zakupy online i dostawy do domu, a także kupowanie na wynos.

Najnowsze dane opublikowane przez Eurostat pokazują, że w 2021 r. każdy Europejczyk wytworzył średnio ponad 188 kg odpadów opakowaniowych. Od kartonów na zakupy online, przez folię plastikową lub aluminiową, aż po kubki do kawy na wynos czy też kapsułki do przygotowywania napojów, każdy Europejczyk wyrzuca codziennie – często bezpośrednio po zakupie – pół kilograma opakowań.

W 2021 r. państwa UE wygenerowały 84 mln ton odpadów opakowaniowych, czyli o 24% więcej niż w 2010 r.

Jeżeli nie zostaną podjęte żadne działania, ilość odpadów opakowaniowych może zwiększyć się do 2030 r. o kolejne 19%. W ostatnich latach ilość opakowań rosła szybciej niż gospodarka i populacja UE.

Recykling nie nadąża za ilością odpadów

Chociaż współczynniki recyklingu w UE wzrosły o 23% w porównaniu z 2010 r., nie pozwala to nadążyć za zwiększającą się całkowitą ilością wytwarzanych odpadów opakowaniowych. Dane wskazują na rozbieżność między wzrostem ilości odpadów opakowaniowych a wzrostem recyklingu.

Z niedawnego sprawozdania Komisji Europejskiej wynika, że wiele państw członkowskich ma trudności z osiągnięciem unijnych celów w zakresie recyklingu. Powodem są m.in. opakowania nienadające się do recyklingu. Opakowania nie nadają się do recyklingu, jeżeli nie można ich zbierać selektywnie lub właściwie sortować lub jeżeli nie ma infrastruktury i procesów recyklingu lub są one nieefektywne.

• Sprawozdanie w ramach systemu wczesnego ostrzegania (Komisja Europejska)

Wśród odpadów opakowaniowych dominują papier i tektura

Odpady opakowaniowe to głównie papier i tektura. W 2021 r. wytworzono 34 mln ton tego rodzaju odpadów.

Wpływ opakowań na środowisko

Opakowania ułatwiają transport i ochronę towarów. Jednak zarówno produkcja opakowań, jak i powstające następnie odpady opakowaniowe, mają duży wpływ na środowisko.

Zużycie zasobów naturalnych

50% papieru używanego w UE przeznacza się na opakowania.

Zanieczyszczenie

Około połowa odpadów morskich to opakowania. Opakowania powodują również zanieczyszczenie gleby i gruntu.

Zmiana klimatu

Emisje CO₂ z opakowań odpowiadają emisjom małego lub średniego kraju UE.

Nowe przepisy UE o opakowaniach i odpadach opakowaniowych

W listopadzie 2022 r. Komisja Europejska zaproponowała zmienione przepisy UE o opakowaniach i odpadach opakowaniowych. Celem jest:

• ograniczenie wytwarzania odpadów opakowaniowych
• promowanie gospodarki opakowaniowej o obiegu zamkniętym w sposób racjonalny kosztowo
• harmonizacja przepisów dotyczących opakowań w całej UE.

Proponowane przepisy pomogą osiągnąć cele Europejskiego Zielonego Ładu i związanego z nim planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym. Miejsce dyrektywy w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych z 1994 r. zajmie rozporządzenie. Oznacza to, że przepisy te będą bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich, czyli nie będzie konieczna ich transpozycja do prawa krajowego.

Proponowane przepisy pomogą stworzyć nowe miejsca pracy i możliwości biznesowe. Sektor opakowań, obejmujący zarówno produkcję opakowań, jak i gospodarowanie odpadami, generuje obecnie w UE łączny obrót w wysokości 370 mld EUR. Dzięki nowym przepisom sektor opakowań będzie odgrywał większą rolę w przekształcaniu UE w czystszą, bardziej zrównoważoną gospodarkę o obiegu zamkniętym, zgodnie z Europejskim Zielonym Ładem.

W grudniu 2023 r. 27 państw członkowskich UE osiągnęło porozumienie co do stanowiska Rady w negocjacjach z Parlamentem Europejskim w sprawie proponowanych przepisów.

Zanim nowe przepisy staną się prawem UE, Rada i Parlament Europejski muszą uzgodnić ich ostateczne brzmienie.

• Packaging: Council and Parliament strike a deal to make packaging more sustainable and reduce packaging waste in the EU (press release, 4 March 2024)
• Opakowania i odpady opakowaniowe: Rada przyjmuje stanowisko negocjacyjne w sprawie nowych przepisów o bardziej zrównoważonych opakowaniach (komunikat prasowy z 18 grudnia 2023)

Zapobieganie odpadom, ponowne wykorzystanie, recykling

Unii zależy przede wszystkim na tym, by zapobiegać wytwarzaniu opakowań. Jeśli to nie jest możliwe, należy opakowania ponownie wykorzystywać, poddawać recyklingowi lub odzyskiwać z nich energię.

Hierarchia postępowania z odpadami w UE

Nowe przepisy mają dotyczyć wszystkich opakowań, niezależnie od użytego materiału, oraz wszystkich odpadów opakowaniowych, niezależnie od tego, skąd pochodzą (czy to z produkcji, przetwórstwa, handlu detalicznego czy też z gospodarstw domowych).

Ograniczenie ilości odpadów opakowaniowych

Nowe przepisy obejmują następujące cele w zakresie ograniczenia ilości odpadów opakowaniowych w porównaniu z ilościami z 2018 r.:

• 5% do 2030 r.
• 10% do 2035 r.
• 15% do 2040 r.

Cele miałyby zastosowanie do każdego państwa członkowskiego w ujęciu per capita.

Aby osiągnąć te cele, w nowych przepisach przewiduje się:

• zakaz niektórych rodzajów opakowań jednorazowych
• ograniczenie materiału opakowaniowego do minimum
• zwiększenie ponownego wykorzystania opakowań.

Opakowania jednorazowe

Niektóre rodzaje opakowań jednorazowych będą zakazane, np. te używane do konsumpcji w restauracjach i kawiarniach, saszetki z przyprawami, jednorazowe kubki i talerze, miniaturowe opakowania artykułów toaletowych w hotelach oraz plastikowe opakowania świeżych owoców i warzyw.

Ograniczenie materiału opakowaniowego do minimum

Firmy będą musiały stosować jak najmniejsze opakowania, np. unikać podwójnych ścianek i denek oraz używania nieproporcjonalnie dużych opakowań do transportu małych przedmiotów. Chodzi o ograniczenie zbędnych opakowań i marnotrawienia zasobów.

Ponowne wykorzystanie, ponowne napełnianie i zwrot

Konsumenci powinni móc ponownie wykorzystywać, napełniać oraz zwracać opakowania. W proponowanych przepisach przewidziano cele dla różnych sektorów i formatów opakowań, aby zwiększyć możliwość ponownego wykorzystania i ponownego napełniania. Dzięki temu konsumenci będą mogli wykorzystywać własne pojemniki, także kupując na wynos.

Promowanie gospodarki o obiegu zamkniętym

Celem przepisów jest, by do 2030 r. wszystkie opakowania na rynku UE nadawały się do recyklingu, a przy tym by było to opłacalne ekonomicznie.

Cele w zakresie recyklingu

Cele w zakresie recyklingu – na 2025 i 2030 r. – określone w obowiązującej obecnie dyrektywie UE w odniesieniu do wszystkich głównych materiałów opakowaniowych zostaną zachowane. Państwa członkowskie będą mogły odroczyć osiągnięcie celów o maksymalnie pięć lat.

Aby osiągnąć te cele, w nowych przepisach przewiduje się:

• zapewnienie, by wszystkie opakowania nadawały się do recyklingu
• większe wykorzystanie plastiku z recyklingu
• wprowadzenie jaśniejszych etykiet
• możliwość zbiórki niektórych pojemników jednorazowych.

Plastik z recyklingu

Aby zwiększyć wykorzystanie tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu, od 1 stycznia 2030 r. wykonane z nich opakowania powinny zawierać określoną minimalną ilość plastiku z recyklingu.

Etykiety do sortowania

Nowe przepisy dotyczące etykietowania ułatwią konsumentom sortowanie różnych rodzajów odpadów opakowaniowych, rozpoznawanie odpadów kompostowalnych i sprawdzenie zawartości materiałów z recyklingu w odpadach opakowaniowych. Pomoże to w recyklingu i odzysku materiałów oraz pobudzi gospodarkę o obiegu zamkniętym, a w konsekwencji zmniejszy presję na wykorzystanie surowców pierwotnych.

Zbiórka pojemników jednorazowych

Nowe przepisy nakładają na państwa członkowskie obowiązek ustanowienia systemów kaucyjnych dla niektórych pojemników jednorazowego użytku. Do 2029 r. państwa członkowskie będą musiały zapewnić selektywną zbiórkę co najmniej 90% jednorazowych butelek plastikowych i puszek na napoje.

Pozostałe przepisy

Nowe przepisy dotyczą też bezpieczeństwa materiałów opakowaniowych. Umożliwią stopniowe wycofywanie najbardziej szkodliwych substancji.

Przewidują również rozszerzoną odpowiedzialność producenta i zielone zamówienia publiczne.

Co czeka konsumentów?

Jeżeli proponowane przepisy, po uzgodnieniu przez współprawodawców, staną się prawem UE, konsumenci zauważą zmiany w projektowaniu opakowań i gospodarowaniu odpadami. Jakie to zmiany?

Oto kilka przykładów:

Dzięki etykietom będzie jasne, do którego kosza ma trafić dane opakowanie.

Materiały użyte do produkcji opakowania będą wymienione na etykiecie.

Produkty toaletowe w hotelach będą oferowane w pojemnikach wielokrotnego użytku.

Konsumenci będą używać pojemników wielokrotnego użytku przy zakupach na wynos.

Opakowania będą jak najmniejsze, co pozwoli zapobiec marnotrawieniu zasobów.

Niektóre jednorazowe opakowania będą objęte systemem kaucyjnym.