Równowaga między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów
Nowe unijne przepisy o równowadze między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów mają stworzyć bardziej wyrównane szanse dla kobiet i mężczyzn w pracy i w domu.
Nowe unijne przepisy
Nowe unijne przepisy dotyczące równowagi między życiem zawodowym a prywatnym weszły w życie w sierpniu 2022 r. Rada przyjęła je 13 czerwca 2019 r. Dyrektywa ma na celu promowanie właściwej równowagi między zobowiązaniami rodzinnymi i zawodowymi oraz zapewnienie kobietom i mężczyznom bardziej wyrównanych szans w miejscu pracy i w domu. Unijne i krajowe prawo i polityka powinny:
- pomagać pracownikom i pracowniczkom godzić pracę z życiem rodzinnym
- pomagać firmom zatrzymywać talenty
- promować elastyczność pracodawców i pracobiorców
- promować równość szans
- pobudzać wzrost gospodarczy i służyć ogółowi społeczeństwa, w tym dzieciom i osobom potrzebującym opieki rodzinnej.
Skąd potrzeba?
Dyrektywa ma przede wszystkim:
- zapewnić kobietom i mężczyznom równe szanse na rynku pracy i równe traktowanie w pracy
- pomóc rodzicom i opiekunom godzić pracę z obowiązkami opiekuńczymi.
Równość kobiet i mężczyzn to podstawowa zasada UE. Jednak w całej Unii kobiety nadal są niedostatecznie reprezentowane na rynku pracy i na stanowiskach kierowniczych. Nowa inicjatywa ma głównie zachęcić do lepszego dzielenia się obowiązkami opiekuńczymi przez kobiety i mężczyzn.
Gospodarka traci rocznie 370 mld EUR z powodu różnicy w poziomie zatrudnienia kobiet i mężczyzn w UE. Pakiet w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym ma pomóc pracującym rodzicom i opiekunom, tworząc warunki, w których nie będą musieli wybierać między życiem rodzinnym a karierą zawodową.
W szczegółach
Środki ustawodawcze
Zaproponowana przez Komisję dyrektywa o równowadze między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów wyznacza nowe lub wyższe standardy minimalne, po to by zwiększyć spójność między państwami członkowskimi UE oraz zachować i rozszerzyć obowiązujące prawa. Przewiduje:
- urlop ojcowski – nowe prawo na szczeblu UE
- urlop rodzicielski – propozycja, by był płatny
- urlop opiekuńczy – nowe prawo na szczeblu UE
- elastyczną organizację pracy – uwzględnienie opiekunów i uaktualnienie poziomu ochrony.
24 stycznia 2019 r. prezydencja i Parlament Europejski porozumiały się wstępnie co do niektórych kluczowych elementów projektu dyrektywy o równowadze między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów.
Urlop ojcowski
Ojcom (albo drugim rodzicom) przysługiwałby urlop w wymiarze przynajmniej 10 dni roboczych w okresie narodzin dziecka, płatny w takiej samej wysokości, jaką prawo europejskie obecnie przewiduje dla urlopu macierzyńskiego. Państwa członkowskie z korzystniejszymi systemami urlopów rodzicielskich będą mogły utrzymać swoje obecne rozwiązania krajowe.
Urlop rodzicielski
Zostanie utrzymane indywidualne prawo do 4 miesięcy, jednak okres niepodlegający przeniesieniu na drugiego rodzica wydłużyłby się do 2 miesięcy. Urlop rodzicielski byłby też płatny. Wysokość wynagrodzenia ustalałyby państwa członkowskie.
Urlop opiekuńczy
Pojęcie to po raz pierwszy pojawia się w prawie unijnym. Urlop ten przysługiwałby pracownikom zajmującym się krewnymi, którzy z poważnych względów zdrowotnych potrzebują opieki lub wsparcia. Wynosiłby 5 dni roboczych rocznie. W gestii państw członkowskich pozostawałaby decyzja, czy urlop przyznawać na zasadzie indywidualnej i na jakich ewentualnych dodatkowych warunkach.
Elastyczna organizacja pracy
Prawo do ubiegania się o elastyczną organizację pracy przysługiwałoby nie tylko wszystkim rodzicom, ale rozszerzyłoby się na pracujących opiekunów.
Środki nieustawodawcze
Propozycję ustawodawczą Komisji uzupełnia zestaw środków nieustawodawczych, które mają wspierać państwa członkowskie w realizacji wspólnych celów. To m.in.:
- zapewnienie ochrony przed dyskryminacją i zwalnianiem opiekunów i rodziców, w tym kobiet w ciąży i pracowników powracających z urlopu
- zachęcanie do zrównoważonego korzystania przez kobiety i mężczyzn z urlopów rodzinnych i elastycznej organizacji pracy
- lepsze wykorzystanie funduszy europejskich do poprawy usług opieki długoterminowej i opieki nad dziećmi
- usunięcie czynników ekonomicznych zniechęcających drugich żywicieli rodziny, zwłaszcza kobiety, do pełnego uczestnictwa w rynku pracy lub do pracy w pełnym wymiarze.
Artykuł 33 – Życie rodzinne i zawodowe
Rodzina korzysta z ochrony prawnej, ekonomicznej i społecznej.
W celu pogodzenia życia rodzinnego z zawodowym każdy ma prawo do ochrony przed zwolnieniem z pracy z powodów związanych z macierzyństwem i prawo do płatnego urlopu macierzyńskiego oraz do urlopu wychowawczego po urodzeniu lub przysposobieniu dziecka.
Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 33
W Radzie
W grudniu 2016 r. Komisja zaproponowała nową dyrektywę o równowadze między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów. O ostatecznej treści dyrektywy zdecydują wspólnie Rada i Parlament Europejski jako współprawodawcy. Rada reprezentuje państwa członkowskie.
Propozycję przeanalizowała Grupa Robocza do Spraw Społecznych.
W grudniu 2017 r. nad proponowaną dyrektywą debatowali w Radzie ministrowie z państw członkowskich. 21 czerwca 2018 r. Rada uzgodniła stanowisko negocjacyjne (podejście ogólne) w sprawie dyrektywy o równowadze między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów. Na jego podstawie prezydencja Rady rozpoczęła negocjacje z Parlamentem Europejskim.
- Grupa Robocza do Spraw Społecznych
- Urlopy i elastyczna praca dla rodziców i opiekunów: Rada uzgadnia podejście ogólne (komunikat prasowy z 21 czerwca 2018)
- Proponowana dyrektywa o równowadze między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów i o uchyleniu dyrektywy Rady 2010/18/UE (podejście ogólne)
24 stycznia 2019 r. prezydencja i Parlament Europejski porozumiały się wstępnie co do niektórych kluczowych elementów projektu dyrektywy o równowadze między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów.
6 lutego 2019 r. przedstawiciele państw członkowskich w Radzie UE zatwierdzili wstępne porozumienie w sprawie dyrektywy.
13 czerwca 2019 r. Rada przyjęła dyrektywę. Wchodzi ona w życie 20. dnia po publikacji w Dzienniku Urzędowym UE. Państwa członkowskie mają 3 lata ‒ do 2 sierpnia 2022 r. – by przyjąć przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania dyrektywy.
Ostatnia aktualizacja: 5 marca 2026