Η συνήθης νομοθετική διαδικασία

Τι είναι η συνήθης νομοθετική διαδικασία;

Η συνήθης νομοθετική διαδικασία είναι η διαδικασία που χρησιμοποιείται πιο συχνά σε επίπεδο ΕΕ για την έκδοση νομοθεσίας. Εφαρμόζεται στη συντριπτική πλειονότητα των τομέων πολιτικής της ΕΕ.

Στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, το Συμβούλιο της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαπραγματεύονται και εκδίδουν από κοινού τις νομοθετικές πράξεις της ΕΕ. Είναι συννομοθέτες.

Πώς μετατρέπονται οι προτάσεις σε νομοθεσία της ΕΕ;

Η συνήθης νομοθετική διαδικασία βήμα προς βήμα

1. 1

   Πρόταση

   Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει νέα νομοθετική πράξη στο Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο.

2. 2

   Εξέταση (ανάγνωση)

   Το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο εξετάζουν το καθένα την πρόταση και μπορούν να την τροποποιήσουν. Η εξέταση αυτή ονομάζεται ανάγνωση. Η διαδικασία μπορεί να περιλαμβάνει έως και τρεις αναγνώσεις.

3. 3

   Έκδοση

   Η πράξη εκδίδεται, εάν το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο συμφωνήσουν επί του ίδιου κειμένου σε οποιαδήποτε ανάγνωση. Εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία, η νομοθετική πράξη δεν εκδίδεται.

Πάνω από το 85% των νομοθετικών πράξεων στο πλαίσιο της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας εκδίδεται στο τέλος της πρώτης ανάγνωσης ή στην αρχή της δεύτερης ανάγνωσης.

Νομοθετική πρόταση

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι αρμόδια να προτείνει νέες νομοθετικές πράξεις της ΕΕ. Αυτό ονομάζεται δικαίωμα πρωτοβουλίας. Οι εργασίες της καθοδηγούνται από τις πολιτικές προτεραιότητες που συμφωνούνται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και καθορίζονται στο πρόγραμμα εργασίας της Επιτροπής.

Η Επιτροπή διαβιβάζει τη νομοθετική πρότασή της στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Ταυτόχρονα, διαβιβάζει την πρόταση στα εθνικά κοινοβούλια για επανεξέταση. Κατά περίπτωση, η πρόταση διαβιβάζεται και σε άλλα θεσμικά όργανα και οργανισμούς της ΕΕ, όπως την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, για γνωμοδότηση.

Μπορεί το Συμβούλιο να υποβάλει νομοθετικές προτάσεις;

Ενώ η Επιτροπή συνήθως καταρτίζει νομοθετικές προτάσεις με δική της πρωτοβουλία, το Συμβούλιο, το Κοινοβούλιο ή οι πολίτες της ΕΕ (μέσω Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών) μπορούν επίσης να ζητήσουν από την Επιτροπή να υποβάλει νομοθετική πρόταση. Στη συνέχεια, η Επιτροπή αποφασίζει αν θα ενεργήσει ή όχι και, σε κάθε περίπτωση, πρέπει να αιτιολογήσει την απόφασή της.

Υπάρχουν λίγες μόνο εξαιρέσεις στο δικαίωμα πρωτοβουλίας της Επιτροπής. Για παράδειγμα, σε ορισμένους τομείς δικαστικής συνεργασίας, τα κράτη μέλη της ΕΕ μπορούν να υποβάλουν νομοθετική πρόταση, εάν υποστηρίζεται από το ένα τέταρτο τουλάχιστον του συνόλου των κρατών μελών.

Εξέταση της πρότασης

Μετά την παραλαβή της πρότασης, και το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο την εξετάζουν λεπτομερώς.

Στο Συμβούλιο συμμετέχουν δύο προπαρασκευαστικά όργανα σε κάθε ανάγνωση:

1. μια ομάδα εργασίας εθνικών εμπειρογνωμόνων συζητά τις τεχνικές πτυχές της πρότασης
2. η ΕΜΑ (η Επιτροπή των Μόνιμων Αντιπροσώπων που απαρτίζεται από τους πρέσβεις των κρατών μελών στην ΕΕ) εξετάζει πιο ευαίσθητα ή πολιτικά ζητήματα

Μέσω των προπαρασκευαστικών οργάνων, το Συμβούλιο καταβάλλει προσπάθειες ώστε να επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ όλων των κρατών μελών για κοινή θέση επί της πρότασης.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προετοιμάζει τη θέση του μέσω συζητήσεων στις αρμόδιες επιτροπές του.

Πρώτη ανάγνωση

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εγκρίνει τη θέση του σε πρώτη ανάγνωση, αποδεχόμενο ή τροποποιώντας την πρόταση.

Το Συμβούλιο εξετάζει τη θέση του Κοινοβουλίου και μπορεί:

• να την εγκρίνει, οπότε η πράξη εκδίδεται
• να προτείνει τροπολογίες, οπότε το τροποποιημένο κείμενο επιστρέφει στο Κοινοβούλιο για δεύτερη ανάγνωση

Προθεσμία: η πρώτη ανάγνωση δεν έχει προθεσμία.

Το Συμβούλιο μπορεί επίσης να εγκρίνει γενική προσέγγιση, υιοθετώντας πολιτική γραμμή, η οποία επιτρέπει στο Κοινοβούλιο να βλέπει την κατεύθυνση που ακολουθούν οι συζητήσεις στο Συμβούλιο και να συμβάλει στην προώθηση των διαπραγματεύσεων. Συνήθως αυτό συμβαίνει πριν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εγκρίνει τη θέση του σε πρώτη ανάγνωση. Ωστόσο, η γενική προσέγγιση δεν αντικαθιστά την επίσημη θέση του Συμβουλίου σε πρώτη ανάγνωση.

Όταν δημοσιοποιούνται, τα έγγραφα γενικής προσέγγισης διατίθενται στο επίσημο μητρώο εγγράφων του Συμβουλίου.

• Τελευταία έγγραφα γενικής προσέγγισης (μητρώο εγγράφων του Συμβουλίου)

Δεύτερη ανάγνωση

Εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία σε πρώτη ανάγνωση, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εξακολουθούν να αλληλοεξετάζουν τις θέσεις τους.

Πρώτον, το Κοινοβούλιο εξετάζει τη θέση του Συμβουλίου σε πρώτη ανάγνωση και μπορεί:

• να την εγκρίνει: η πράξη εκδίδεται
• να την απορρίψει: η νομοθετική πράξη δεν εκδίδεται και η διαδικασία τερματίζεται
• να προτείνει τροπολογίες: το τροποποιημένο κείμενο επιστρέφει στο Συμβούλιο

Το Συμβούλιο εξετάζει τις τροπολογίες του Κοινοβουλίου και μπορεί:

• να εγκρίνει όλες τις τροπολογίες: η πράξη εκδίδεται
• να μην εγκρίνει όλες τις τροπολογίες: συγκαλείται επιτροπή συνδιαλλαγής

Προθεσμία: τρεις μήνες για κάθε θεσμικό όργανο, με δυνατότητα παράτασης ενός μηνός.

• Επιτροπή συνδιαλλαγής

Διαπραγματευτικοί συμβιβασμοί μέσω τριμερών διαλόγων

Σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας, το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο μπορούν να διεξάγουν άτυπες συνεδριάσεις, τους λεγόμενους τριμερείς διαλόγους, προκειμένου να προσπαθήσουν να φέρουν πιο κοντά τις θέσεις τους.

Στις συνεδριάσεις τριμερούς διαλόγου συμμετέχουν εκπρόσωποι του Συμβουλίου, του Κοινοβουλίου και της Επιτροπής. Οι μορφές τους ποικίλλουν, από τεχνικές συζητήσεις μεταξύ εμπειρογνωμόνων έως πολιτικές διαπραγματεύσεις μεταξύ πρέσβεων ή υπουργών και μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Για το Συμβούλιο, επικεφαλής των διαπραγματεύσεων είναι εκπρόσωποι της χώρας που ασκεί την εκ περιτροπής Προεδρία του Συμβουλίου.

Κάθε άτυπη συμφωνία που επιτυγχάνεται στο πλαίσιο τριμερούς διαλόγου πρέπει να εγκρίνεται επίσημα από κάθε θεσμικό όργανο.

Ιστορικό της διαδικασίας

Η κοινή έκδοση των νομοθετικών πράξεων της ΕΕ από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο θεσπίστηκε με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ (1993) με την ονομασία «διαδικασία συναπόφασης». Αρχικά, εφαρμοζόταν μόνο σε περιορισμένο αριθμό τομέων, όπως η ενιαία αγορά, η μετανάστευση, η κοινωνική πολιτική και το περιβάλλον.

Στη συνέχεια, το πεδίο εφαρμογής της επεκτάθηκε με:

• τη Συνθήκη του Άμστερνταμ (1999) και τη Συνθήκη της Νίκαιας (2003), οι οποίες την επέκτειναν και σε άλλους τομείς πολιτικής
• τη Συνθήκη της Λισαβόνας (2009), η οποία την κατέστησε την κύρια διαδικασία λήψης αποφάσεων για τις περισσότερες νομοθετικές πράξεις της ΕΕ, μετονομάζοντάς την σε συνήθη νομοθετική διαδικασία

Νομική βάση

Η συνήθης νομοθετική διαδικασία ορίζεται στα άρθρα 289 και 294 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

• Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Δείτε επίσης:

• Είδη νομοθεσίας της ΕΕ
• EU Law Tracker
• Διοργανικό κοινό βοήθημα για τις πράξεις που εκδίδονται σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία
• Φάκελοι υπό τη συνήθη νομοθετική διαδικασία που περαιώθηκαν κατά τη δανική Προεδρία (Ιούλιος–Δεκέμβριος 2025)