Οι κρίσιμες πρώτες ύλες με απλά λόγια

Τι είναι οι κρίσιμες πρώτες ύλες και πού χρησιμοποιούνται;

Τα μέταλλα, τα ορυκτά και τα φυσικά υλικά αποτελούν τα δομικά στοιχεία πολλών προϊόντων που χρησιμοποιούμε στην καθημερινή μας ζωή. Οι πρώτες ύλες που θεωρούνται μείζονος σημασίας για την οικονομία και ενέχουν υψηλό κίνδυνο διαταραχής του εφοδιασμού αποκαλούνται κρίσιμες πρώτες ύλες.

Οι κρίσιμες πρώτες ύλες είναι απαραίτητες για τη λειτουργία και την ακεραιότητα ευρέος φάσματος βασικών βιομηχανιών σε ολόκληρη την ΕΕ. Στις βιομηχανίες αυτές περιλαμβάνονται οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η αυτοκινητοβιομηχανία, οι ψηφιακές τεχνολογίες και η άμυνα. Κρίσιμες πρώτες ύλες υπάρχουν επίσης σε πολλές συσκευές καθημερινής χρήσης, όπως έξυπνα τηλέφωνα, ηλεκτρικά αυτοκίνητα, ανεμογεννήτριες, φυτικά λιπάσματα ή αεροσκάφη.

Τεχνολογία δόνησης στα τηλέφωνα = βολφράμιο

Ηλεκτρικά οχήματα = λίθιο, κοβάλτιο και νικέλιο

Ανεμογεννήτριες = βόριο

Από τις 34 κρίσιμες πρώτες ύλες που έχουν προσδιοριστεί, έχει καταρτιστεί ειδικός κατάλογος πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας* (βλ. τις 17 πρώτες ύλες στρατηγικής σημασίας με σκούρο κίτρινο χρώμα παρακάτω) για τις πρώτες ύλες των οποίων η ζήτηση αναμένεται να υπερβεί την προσφορά κατά τα επόμενα έτη, λόγω της οικονομικής σημασίας τους (τόνωση της ζήτησης) και των πολύπλοκων απαιτήσεων παραγωγής (περιορισμός της προσφοράς).

Ο κατάλογος αυτός θα επανεξετάζεται τακτικά.

*Πρώτες ύλες στρατηγικής σημασίας σε βαριές και σε ελαφριές σπάνιες γαίες: Nd, Pr, Tb, Dy, Gd, Sm, και Ce

Η οικονομική σημασία των κρίσιμων πρώτων υλών

Οι κρίσιμες πρώτες ύλες είναι απαραίτητες για την οικονομία της Ευρώπης και για τις τεχνολογίες που προωθούν την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση. Αποτελούν βασικά κατασκευαστικά στοιχεία των μπαταριών, των ηλεκτρικών οχημάτων, των ανεμογεννητριών, των ημιαγωγών, των τεχνολογιών ΤΝ και των αμυντικών συστημάτων.

Καθώς αυξάνεται η ζήτηση σε αυτούς τους τομείς, στην Ευρώπη και σε ολόκληρο τον κόσμο, η ασφαλής πρόσβαση σε αυτές τις πρώτες ύλες αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία για τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα, την καινοτομία και την οικονομική ασφάλεια της ΕΕ.

Ζήτηση υλικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση (σενάριο υψηλής ζήτησης)

Τα δεδομένα αναπαριστούν την προβλεπόμενη ζήτηση για κρίσιμες πρώτες ύλες σε πέντε στρατηγικούς κλάδους της ΕΕ: ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ηλεκτρική κινητικότητα (ηλεκτροκίνηση), βιομηχανία, τεχνολογίες πληροφοριών & επικοινωνιών (ΤΠΕ), και αεροδιαστημική και άμυνα.

Η παγκόσμια προσφορά και ζήτηση

Οι κρίσιμες πρώτες ύλες προέρχονται κυρίως από χώρες εκτός της ΕΕ λόγω της άνισης κατανομής τους σε ολόκληρο τον κόσμο, των διαφορών ως προς την κοινωνική αποδοχή τους (που συνδέονται με τις τοπικές επιπτώσεις στη χρήση γης) και των ανταγωνιστικών χρήσεων γης μεταξύ οικονομικών δραστηριοτήτων.

Επί του παρόντος, η ΕΕ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από περιορισμένο αριθμό χωρών για αρκετές κρίσιμες πρώτες ύλες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ΕΕ βασίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου σε έναν μόνο προμηθευτή. Αυτό ισχύει ιδίως για ορισμένες σπάνιες γαίες και άλλα στρατηγικά υλικά, όπως το λίθιο, τα οποία εισάγονται από πολύ μικρό αριθμό χωρών παραγωγής.

Βασικοί προμηθευτές κρίσιμων πρώτων υλών προς την ΕΕ

Αυτή η συγκέντρωση των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών σε μικρό αριθμό χωρών εκθέτει την ΕΕ σε διαταραχές του εφοδιασμού που συνδέονται με γεωπολιτικές εντάσεις, εμπορικούς περιορισμούς ή αυξανόμενη και ανταγωνιστική παγκόσμια ζήτηση. Επειδή οι πρώτες αυτές ύλες είναι απαραίτητες για στρατηγικούς τομείς, οι διαταραχές του εφοδιασμού μπορούν να επηρεάσουν την ευρωπαϊκή βιομηχανία, την ανταγωνιστικότητα και την οικονομική σταθερότητα.

Επιπλέον, από το 2024, οι περιορισμοί στις εξαγωγές σπάνιων γαιών και άλλων κρίσιμων υλικών από τρίτες χώρες έχουν αυξήσει την ανάγκη επιτάχυνσης της στρατηγικής διαφοροποίησης της ΕΕ.

Για παράδειγμα, από το 2023 η Κίνα έχει θεσπίσει σειρά μέτρων ελέγχου των εξαγωγών, τα οποία καλύπτουν κρίσιμες πρώτες ύλες όπως ο γραφίτης, το γάλλιο, το βολφράμιο, το βισμούθιο, το γερμάνιο και οι σπάνιες γαίες. Τα μέτρα αυτά εφαρμόζονται επίσης σε ορισμένα προϊόντα μπαταριών και εξοπλισμό που χρησιμοποιείται για την επεξεργασία σπάνιων γαιών.

Η Κίνα αναπτύσσει περαιτέρω το καθεστώς ελέγχου των εξαγωγών της, μεταξύ άλλων για ορισμένες κρίσιμες πρώτες ύλες και συναφή προϊόντα. Αυτό αυξάνει την αβεβαιότητα για τους βιομηχανικούς φορείς της ΕΕ και έχει επιπτώσεις στην οικονομική ασφάλεια της ΕΕ και στις προσπάθειές της να μειώσει τις στρατηγικές εξαρτήσεις.

Παράλληλα, άλλοι παγκόσμιοι παράγοντες έχουν εντείνει τη δράση τους για να διασφαλίσουν την πρόσβαση των βιομηχανιών τους σε κρίσιμες πρώτες ύλες μέσω της χρηματοδότησης έργων κρίσιμων πρώτων υλών και της διαφοροποίησης του εφοδιασμού τους μέσω εταιρικών σχέσεων.

Η ευρωπαϊκή πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες

Η ευρωπαϊκή πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες άρχισε να ισχύει στις 23 Μαΐου 2024. Κύριος στόχος της είναι η μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από προμηθευτές πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας από τρίτες χώρες.

Η πράξη καθορίζει τέσσερις μη δεσμευτικούς δείκτες αναφοράς για το 2030:

• τουλάχιστον το 10% της ετήσιας κατανάλωσης της ΕΕ να εξορύσσεται εντός της ΕΕ
• τουλάχιστον το 40% να υποβάλλεται σε εγχώρια επεξεργασία
• τουλάχιστον το 25% να προέρχεται από ανακύκλωση εντός της ΕΕ
• και καμία τρίτη χώρα να μην αντιπροσωπεύει πάνω από το 65% του εφοδιασμού της ΕΕ.

Η πράξη προωθεί επίσης την τεχνολογική πρόοδο και την αποδοτική χρήση των πόρων, ώστε να συμβάλει στον μετριασμό της αναμενόμενης αύξησης της ζήτησης για κρίσιμες πρώτες ύλες και πρώτες ύλες στρατηγικής σημασίας στην ΕΕ.

• Στρατηγική αυτονομία: Το Συμβούλιο δίνει την τελική του έγκριση σχετικά με τον κανονισμό για τις κρίσιμες πρώτες ύλες (δελτίο Τύπου, 18 Μαρτίου 2024)