Kritieke grondstoffen uitgelegd

Wat zijn kritieke grondstoffen en waar worden ze voor gebruikt?

Metalen, mineralen en natuurlijke materialen zijn de bouwstenen van veel producten die we gebruiken in ons dagelijks leven. De grondstoffen die economisch gezien het belangrijkst zijn en waarvoor het risico het grootst is dat de aanvoer ervan stokt, worden kritieke grondstoffen genoemd.

Kritieke grondstoffen zijn van essentieel belang voor het functioneren en de integriteit van een breed scala aan belangrijke industrieën in de EU. Denk bijvoorbeeld aan hernieuwbare energie, de automobielsector, digitale technologie en defensie. Ook veel alledaagse apparaten, zoals smartphones, elektrische auto's, windmolens, tuinmest en vliegtuigen, bevatten kritieke grondstoffen.

Trilfunctie in telefoons = wolfraam

Elektrische auto's = lithium, kobalt en nikkel

Windturbines = borium

De EU heeft een lijst opgesteld met 34 kritieke grondstoffen. 17 hiervan worden gezien als strategische grondstoffen* en staan op een speciale lijst (donkergeel hieronder). Voor deze materialen geldt dat de vraag ernaar over enkele jaren naar verwachting groter zal zijn dan het aanbod omdat hun economisch belang zorgt voor een grotere vraag en de complexe productie­vereisten zorgen voor een kleiner aanbod.

Deze lijst zal regelmatig worden bijgewerkt.

*Strategische grondstoffen in zware en lichte zeldzame aardmetalen: Nd, Pr, Tb, Dy, Gd, Sm, en Ce.

Het economisch belang van kritieke grondstoffen

Kritieke grondstoffen zijn essentieel voor de Europese economie en voor de technologieën die nodig zijn voor de groene en de digitale transitie. Ze zijn onmisbaar in batterijen, elektrische voertuigen, windturbines, halfgeleiders, AI-technologie en defensiesystemen.

Nu in Europa en wereldwijd de vraag naar deze technologieën toeneemt, wordt toegang tot deze materialen steeds belangrijker voor het concurrentie­vermogen, innovatie en economische zekerheid binnen de EU.

Vraag naar grondstoffen in de Europese Unie (scenario bij een hoge vraag)

De gegevens tonen de verwachte vraag naar kritieke grondstoffen in 5 strategische sectoren: hernieuwbare energie, e-mobiliteit, industrie, ICT, en ruimtevaart en defensie.

De mondiale grondstoffenmarkt

Kritieke grondstoffen worden meestal van buiten de EU ingevoerd omdat ze niet overal te vinden zijn, er niet altijd maatschappelijk draagvlak is voor de winning ervan (vanwege de gevolgen voor de omgeving) en grondstofrijke gebieden soms voor andere economische activiteiten worden gebruikt.

Op dit moment is de EU voor meerdere kritieke grondstoffen sterk afhankelijk van een beperkt aantal landen. In sommige gevallen is de EU zelfs bijna volledig afhankelijk van één enkel derde land. Dit geldt vooral voor bepaalde zeldzame aardmetalen en andere strategische materialen, zoals lithium, die worden geïmporteerd uit slechts een handjevol producerende landen.

Grootste leveranciers van kritieke grondstoffen voor de EU

Deze concentratie van de mondiale toeleveringsketens voor kritieke grondstoffen in een klein aantal landen maakt de EU kwetsbaar voor voorzieningsverstoringen door bijvoorbeeld geopolitieke spanningen, handelsbeperkingen of een toenemende en concurrerende mondiale vraag. Omdat de grondstoffen onmisbaar zijn voor bepaalde strategische sectoren kunnen deze verstoringen gevolgen hebben voor de Europese industrie, het concurrentie­vermogen en de economische stabiliteit.

Bovendien hebben derde landen sinds 2024 uitvoer­beperkingen voor zeldzame aardmetalen en andere kritieke materialen ingevoerd, waardoor het des te urgenter wordt voor de EU om sneller werk te maken van haar diversificatiestrategie.

Zo heeft China sinds 2023 een reeks uitvoercontrole­maatregelen genomen voor kritieke grondstoffen zoals grafiet, gallium, wolfraam, bismut, germanium en zeldzame aardmetalen. Deze maatregelen gelden ook voor bepaalde batterij­producten en machines die worden gebruikt om zeldzame aardmetalen te verwerken.

China werkt aan verdere maatregelen op dit gebied, onder meer voor bepaalde kritieke grondstoffen en aanverwante producten. Hierdoor neemt de onzekerheid voor industriële sectoren in de EU toe, met gevolgen voor de economische zekerheid en de inspanningen van de EU om strategische afhankelijkheden af te bouwen.

Tegelijkertijd voeren andere mondiale spelers hun inspanningen op om de toegang tot kritieke grondstoffen voor hun industrieën veilig te stellen, door via partnerschappen projecten te financieren en hun voorziening te diversifiëren.

De EU-verordening kritieke grondstoffen

De EU-verordening kritieke grondstoffen is op 23 mei 2024 in werking getreden. De verordening moet ervoor zorgen dat de EU minder afhankelijk wordt van strategische grondstoffen uit derde landen.

De EU heeft zichzelf 4 niet-bindende streefdoelen gesteld voor 2030:

• ten minste 10% van de kritieke grondstoffen die jaarlijks in de EU worden verbruikt, moet in de EU worden gewonnen
• ten minste 40% van de grondstoffen moet binnen de EU worden verwerkt
• ten minste 25% moet afkomstig zijn van recycling in de EU
• een bepaalde grondstof mag niet voor meer dan 65% uit één derde land komen

Daarnaast bevat de verordening maatregelen voor technologische innovatie en een efficiënt gebruik van hulpbronnen. Dit moet de verwachte grotere vraag naar kritieke en strategische grondstoffen in de EU helpen opvangen.

• Strategische autonomie: groen licht voor verordening kritieke grondstoffen (persmededeling, 18 maart 2024)