Πώς η ΕΕ καταπολεμά το κυβερνοέγκλημα

Το κυβερνοέγκλημα στην ΕΕ

Σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι κυβερνοαπειλές και το κυβερνοέγκλημα αυξάνονται και η πολυπλοκότητά τους εντείνεται. Όσο μεγαλώνει δε ο αριθμός των νοικοκυριών και των συσκευών με σύνδεση στο διαδίκτυο, η τάση αυτή θα γίνεται εντονότερη. Το 2024, το 94% των νοικοκυριών στην ΕΕ είχε πρόσβαση στο διαδίκτυο, σε σύγκριση με περίπου 80% το 2014. Το 71% των ατόμων ηλικίας 16-74 ετών στην ΕΕ χρησιμοποίησαν συσκευές συνδεδεμένες με το διαδίκτυο το 2024.

Το κυβερνοέγκλημα αναφέρεται σε εγκληματικές δραστηριότητες που διεξάγονται με τη χρήση δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών και συστημάτων πληροφοριών. Λαμβάνει διάφορες μορφές. Για παράδειγμα, οι εγκληματίες μπορούν:

• να αποκτούν τον έλεγχο προσωπικών συσκευών χρησιμοποιώντας κακόβουλο λογισμικό
• να κλέβουν ή να παραβιάζουν προσωπικά δεδομένα και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας για τη διάπραξη διαδικτυακής απάτης
• να χρησιμοποιούν διαδικτυακές πλατφόρμες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να διανέμουν παράνομο περιεχόμενο
• να χρησιμοποιούν το «σκοτεινό δίκτυο» (darknet) για να πωλούν παράνομα προϊόντα και να παρέχουν υπηρεσίες αθέμιτης παρείσφρησης (hacking)

Ορισμένες μορφές κυβερνοεγκλήματος, όπως η σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών στο διαδίκτυο, προκαλούν σοβαρή βλάβη στα θύματά τους.

Μέτρα της ΕΕ κατά του κυβερνοεγκλήματος

Η ΕΕ καταβάλλει προσπάθειες για την καταπολέμηση της διαδικτυακής εγκληματικής δραστηριότητας και την ενίσχυση της διαδικτυακής ασφάλειας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Τα μέτρα της αποσκοπούν στα εξής:

ενίσχυση της πρόληψης, της διερεύνησης και της δίωξης του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο, περιλαμβανομένης της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών

συνεργασία με εταίρους του κλάδου για την ενδυνάμωση και την προστασία των πολιτών στο διαδίκτυο

ενίσχυση των ικανοτήτων των υπηρεσιών επιβολής του νόμου και του δικαστικού σώματος

Μέσω αυτών των προσπαθειών, η ΕΕ αποσκοπεί στη δημιουργία ενός ασφαλέστερου και ανθεκτικότερου ψηφιακού περιβάλλοντος για όλους.

• Ο αγώνας της ΕΕ κατά του οργανωμένου εγκλήματος
• Ευρωπαϊκό Κέντρο για το Κυβερνοέγκλημα (Ευρωπόλ)
• Οδηγία της ΕΕ για τις επιθέσεις κατά συστημάτων πληροφοριών (Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ)

Πρόληψη και διερεύνηση του κυβερνοεγκλήματος

Αρκετά σημαντικά κέντρα εντός της ΕΕ συμβάλλουν καταλυτικά στην πρόληψη και τη διερεύνηση εγκληματικών δραστηριοτήτων στον κυβερνοχώρο:

• το Ευρωπαϊκό Κέντρο για το Κυβερνοέγκλημα, μια ειδικευμένη υπηρεσία την οποία δημιούργησε η Ευρωπόλ, βοηθά τις χώρες της ΕΕ να ερευνούν ηλεκτρονικά εγκλήματα και να εξαρθρώνουν εγκληματικά δίκτυα
• η Ευρωπαϊκή Πολυκλαδική Πλατφόρμα κατά των Εγκληματικών Απειλών (EMPACT) είναι μια πρωτοβουλία για την ασφάλεια, υπό την καθοδήγηση των κρατών μελών, η οποία εντοπίζει και αντιμετωπίζει τις απειλές που προέρχονται από το οργανωμένο διεθνές έγκλημα. Η καταπολέμηση των κυβερνοεπιθέσεων συγκαταλέγεται στις προτεραιότητές της.

Ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο

Το 2021 η ΕΕ εξέδωσε νομοθετική πράξη για προσωρινά μέτρα που επιτρέπουν στους παρόχους υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, όπως υπηρεσιών ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και ανταλλαγής μηνυμάτων μέσω διαδικτύου, να συνεχίσουν να εντοπίζουν και να αφαιρούν περιεχόμενο σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών στο διαδίκτυο, με το οποίο μεταξύ άλλων επιδιώκεται η αθέμιτη προσέγγιση παιδιών, καθώς και να προβαίνουν σε σχετικές καταγγελίες, έως ότου θεσπιστεί πάγια νομοθεσία. Τα μέτρα τέθηκαν σε ισχύ τον Αύγουστο του 2021 και έληξαν το 2024. Τον Απρίλιο του 2024 η ΕΕ παρέτεινε τα μέτρα έως τον Απρίλιο του 2026.

Τον Μάιο του 2022 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε νέα νομοθεσία για την αντιμετώπιση της σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης παιδιών στο διαδίκτυο. Οι νέοι κανόνες συζητούνται επί του παρόντος στο Συμβούλιο.

• Τελικό πράσινο φως από το Συμβούλιο για την παράταση μέτρου προστασίας κατά της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών (δελτίο Τύπου, 29 Απριλίου 2024)
• Σεξουαλική κακοποίηση παιδιών (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Απάτη στις πληρωμές χωρίς μετρητά

Η απάτη και η πλαστογραφία που σχετίζονται με τα μέσα πληρωμής πλην των μετρητών συνιστούν σοβαρή απειλή για την ασφάλεια της ΕΕ και αποτελούν σημαντική πηγή εσόδων για το οργανωμένο έγκλημα. Επιπλέον, αυτού του είδους η απάτη πλήττει την εμπιστοσύνη των καταναλωτών στην ασφάλεια των ψηφιακών τεχνολογιών.

Τον Απρίλιο του 2019 η ΕΕ θέσπισε κανόνες για την καταπολέμηση της απάτης σε πληρωμές χωρίς μετρητά.

• Αυστηρότεροι κανόνες ΕΕ για την καταπολέμηση της απάτης σε πληρωμές χωρίς μετρητά (δελτίο Τύπου, 9 Απριλίου 2019)

Δικαιοσύνη και επιβολή του νόμου

Οι κανόνες και οι πολιτικές της ΕΕ καλύπτουν επίσης άλλες πτυχές της καταπολέμησης του κυβερνοεγκλήματος και του εγκλήματος γενικότερα, οι οποίες άπτονται της δικαιοσύνης και της επιβολής του νόμου, όπως η πρόσβαση σε ηλεκτρονικά αποδεικτικά στοιχεία, η κρυπτογράφηση και η διατήρηση δεδομένων.

Πρόσβαση σε ηλεκτρονικά αποδεικτικά στοιχεία

Οι εγκληματίες εκμεταλλεύονται την ψηφιακή τεχνολογία για να διαπράττουν αδικήματα και να αποκρύπτουν παράνομες δραστηριότητες. Ως εκ τούτου, οι υπηρεσίες επιβολής του νόμου και οι δικαστικές αρχές βασίζονται όλο και περισσότερο σε ηλεκτρονικά αποδεικτικά στοιχεία, όπως τα SMS, τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και οι εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων, για τη διενέργεια ποινικών ερευνών και διώξεων.

Για τον λόγο αυτόν, η ΕΕ επεξεργάζεται νέους κανόνες, που θα καταστήσουν ευκολότερη και ταχύτερη τη διασυνοριακή πρόσβαση σε ηλεκτρονικά αποδεικτικά στοιχεία.

• Καλύτερη πρόσβαση σε ηλεκτρονικά αποδεικτικά στοιχεία για την καταπολέμηση του εγκλήματος

Κρυπτογράφηση

Η ΕΕ προσπαθεί να καθιερώσει έναν δυναμικό διάλογο με τον κλάδο της τεχνολογίας, ώστε να βρεθεί η σωστή ισορροπία μεταξύ της σταθερής χρήσης τεχνολογίας ισχυρής κρυπτογράφησης και της εξασφάλισης της λειτουργίας των εξουσιών των αρχών επιβολής του νόμου και του δικαστικού τομέα με όρους ισότιμους εκείνων που ισχύουν εκτός διαδικτύου.

Τον Δεκέμβριο του 2020 το Συμβούλιο εξέδωσε ψήφισμα σχετικά με την κρυπτογράφηση, στο οποίο τόνιζε την ανάγκη για ασφάλεια μέσω της κρυπτογράφησης αλλά και την ανάγκη για ασφάλεια παρά την κρυπτογράφηση.

• Κρυπτογράφηση: Το Συμβούλιο εκδίδει ψήφισμα σχετικά με την ασφάλεια μέσω κρυπτογράφησης και την ασφάλεια παρά την κρυπτογράφηση (δελτίο Τύπου, 14 Δεκεμβρίου 2020)

Διατήρηση δεδομένων

Για την αποτελεσματική καταπολέμηση του εγκλήματος σήμερα, είναι σημαντικό οι πάροχοι υπηρεσιών να διατηρούν ορισμένα δεδομένα τα οποία να μπορούν να δημοσιοποιούνται υπό ορισμένες αυστηρές προϋποθέσεις με σκοπό την πάταξη του εγκλήματος. Ωστόσο, η διατήρηση δεδομένων μπορεί να παραβιάζει ατομικά θεμελιώδη δικαιώματα, ιδίως το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα και το δικαίωμα στην προστασία των προσωπικών δεδομένων.

Το Συμβούλιο ενέκρινε συμπεράσματα για τη διατήρηση δεδομένων ηλεκτρονικών επικοινωνιών με σκοπό την πάταξη του εγκλήματος. Το Συμβούλιο ανέθεσε στην Επιτροπή να συλλέξει περαιτέρω πληροφορίες και να οργανώσει στοχευμένες διαβουλεύσεις στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης μελέτης σχετικά με πιθανές λύσεις για τη διατήρηση δεδομένων, περιλαμβανομένης της εξέτασης μιας μελλοντικής νομοθετικής πρωτοβουλίας.

• Διατήρηση δεδομένων για την καταπολέμηση του εγκλήματος: Το Συμβούλιο εγκρίνει συμπεράσματα (δελτίο Τύπου, 6 Ιουνίου 2019)

Δείτε επίσης: