Strijd tegen belastingontwijking in de EU

Omvang van het probleem

Belastingfraude en -ontwijking ondermijnen de werking van democratische samenlevingen, verstoren de economische besluitvorming en schaden het vertrouwen tussen burgers en overheden.

Elk jaar gaan miljarden euro's verloren doordat bedrijven, vermogende particulieren en andere belastingbetalers hun eerlijke deel niet bijdragen. Daardoor zijn er niet alleen minder middelen voor openbare diensten — zoals gezondheidszorg, onderwijs en infrastructuur —, maar dit gaat ook ten koste van de economische rechtvaardigheid en stabiliteit in de hele EU.

Een oplossing dringt zich op om het vertrouwen van het publiek veilig te stellen, de werking van de eengemaakte markt te waarborgen, en economische stabiliteit te bevorderen.

• Hoe werkt het belastingbeleid van de EU?

Gevallen van belastingfraude en -ontwijking

Van belastingfraude en -ontwijking is sprake wanneer een belastingbetaler opzettelijk een onvolledige of onjuiste belastingaangifte indient bij of belangrijke informatie achterhoudt voor de nationale belastingdienst om geen belastingen te moeten betalen. Dit kan op verschillende manieren, steeds met andere gevolgen.

Hieronder volgen de verschillende vormen van belastingfraude en -ontwijking, met hun definities en kenmerken.

Belastingontduiking of belastingfraude

Dit zijn illegale activiteiten om helemaal geen belastingen te moeten betalen. Bij ontwijking worden bijvoorbeeld niet alle winsten of te weinig inkomsten aangegeven, of worden complexe regelingen opgezet om geen btw te betalen. Bij belastingfraude worden ook documenten vervalst of belastingverplichtingen via bedrog omzeild.

Belastingontwijking

Hierbij worden wettelijke instrumenten en strategieën ingezet om belastingverplichtingen te minimaliseren. Vaak worden winsten aangegeven in landen met een lager belastingtarief, of rentebetalingen afgetrokken op leningen met een kunstmatig verhoogde rentevoet. Hoewel deze tactieken wettelijk zijn, wordt misbruik gemaakt van mazen en lacunes in de belastingwetgeving om minder belastingen te betalen.

Agressieve fiscale planning

Dit is nog een vorm van belastingontwijking. Grote bedrijven en vermogende particulieren benutten de wetgeving tot het uiterste om zo weinig mogelijk belastingen te betalen. Deze praktijken kunnen technisch gezien dan wel wettelijk zijn, toch kunnen er ethische vragen bij worden gesteld aangezien de belastinginkomsten eronder te lijden hebben.

Belastingparadijzen

Dit zijn landen of rechtsgebieden met gunstige belastingvoorwaarden, zoals erg lage of helemaal geen belastingtarieven, vaak specifiek voor buitenlandse bedrijven en particulieren. Daarnaast bewaren belastingparadijzen vaak de vertrouwelijkheid en geven ze de identiteit van particulieren of de eigenlijke eigenaren van bedrijven die er zijn gevestigd niet vrij. Daardoor kan er in deze "offshore jurisdicties" geld worden bewaard, vaak zonder dat het wordt aangegeven en belast. Andere landen lopen zo heel wat belastinginkomsten mis.

Gevolgen van belastingfraude

Belastingfraude beperkt de mogelijkheid van EU-landen om de nodige middelen te innen, economisch en sociaal beleid te voeren, en openbare diensten in stand te houden. Dit kan tot besparingen op openbare diensten en een tragere economie leiden.

Belastingfraude heeft ernstige gevolgen:

Rol van de EU

Belastingfraude en -ontduiking tegengaan is op de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de lidstaten. Toch zijn er ook EU-regels voor meer transparantie op belastinggebied, betere informatie-uitwisseling, minder achterdeurtjes en striktere grensoverschrijdende belastingnaleving.

Enkele voorbeelden van wat er op EU-niveau wordt gedaan:

Richtlijn administratieve samenwerking op belastinggebied (DAC)

Op grond van de DAC staan de EU-lidstaten in voor de automatische en spontane uitwisseling van relevante informatie op verzoek, wat belasting­ontduiking helpt voorkomen. Dit maakt het voor particulieren en bedrijven moeilijker bezittingen of inkomsten te verbergen voor de belastingdienst. Deze regels gelden sinds 2011 en het toepassingsgebied ervan is sinds 2014 meermaals fors uitgebreid. Ze zijn van uitermate belang voor een betere samenwerking en meer belasting­transparantie tussen de EU-lidstaten.

In 2023 breidde de Raad het toepassings­gebied verder uit en kwamen er nieuwe regels voor de rapportage en automatische uitwisseling van informatie over inkomsten uit transacties in cryptoactiva en over belasting­afspraken voor de rijkste (meest vermogende) particulieren.

• Raad neemt richtlijn aan ter bevordering van samenwerking tussen nationale belasting­autoriteiten (DAC 8) (pers­mededeling, 17 oktober 2023)

Btw-samenwerking

De verordening administratieve samenwerking op het gebied van btw voorziet in de uitwisseling van specifieke informatie tussen belastingautoriteiten van lidstaten om btw-fraude en -ontduiking tegen te gaan. Dankzij die informatie-uitwisseling, gezamenlijke controles en gelijktijdige inspecties kunnen medewerkers van nationale belastingdiensten internationale inspectieteams vormen om btw-naleving te controleren, ook bij internationale bedrijven en platformen.

• Belasting over de toegevoegde waarde (btw) in de EU

EU-lijst van jurisdicties die niet-coöperatief zijn op belasting­gebied

De EU bevordert wereldwijd beginselen en mechanismen inzake goed fiscaal bestuur en de strijd tegen oneerlijke belastingconcurrentie.

De EU-lijst van jurisdicties die niet-coöperatief zijn op belastinggebied maakt deel uit van de inspanningen van de EU voor billijkere belastingheffing en meer belastingtransparantie wereldwijd, om belastingfraude, -ontduiking en -ontwijking tegen te gaan. Er staan landen en rechtsgebieden op die niet samenwerken met de EU of hun toezeggingen op belastinggebied nog niet volledig zijn nagekomen.

• EU-lijst van niet‑coöperatieve jurisdicties op belasting­gebied

Groep gedragscode

Dit orgaan binnen de Raad bestaat uit hooggeplaatste vertegenwoordigers van de lidstaten en de Europese Commissie. Het staat in voor het opsporen en beoordelen van schadelijke belastingpraktijken van landen en rechtsgebieden binnen en buiten de EU. Doel is eerlijke concurrentie te bevorderen en uitholling van de belastinggrondslag te voorkomen.

• Groep gedragscode (belastingregeling ondernemingen)

Maatregelen tegen belastingontwijking

De EU-richtlijn antibelastingontwijking (ATAD) verbiedt een aantal specifieke vormen van ontwijking van vennootschapsbelasting in de hele EU, en zorgt voor een eerlijker en stabieler klimaat voor ondernemingen.

De regels omvatten 5 maatregelen tegen misbruik. Alle lidstaten zijn wettelijk verplicht die toe te passen tegen gebruikelijke vormen van agressieve fiscale planning.

De Raad nam de richtlijn op 12 juli 2016 aan. Op 29 mei 2017 werd de uitvoering gewijzigd om hybridemismatches met de belastingstelsels van derde landen te verhelpen.

• Richtlijn van de Raad tot vaststelling van regels ter bestrijding van belasting­ontwijkingspraktijken die de werking van de interne markt rechtstreeks schaden
• Richtlijn van de Raad tot wijziging van Richtlijn (EU) 2016/1164 wat betreft hybridemismatches met derde landen

Zie ook

• EU-waarnemingspost voor belastingheffing
• Jaarverslag inzake belastingen 2025