Αποψίλωση των δασών

Γιατί θα πρέπει να προστατεύονται τα δάση

Τα δάση καλύπτουν το 30 % της χερσαίας έκτασης της Γης. Προσφέρουν ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών ζωτικής σημασίας για την ανθρώπινη υγεία και ευεξία, καθώς και για το περιβάλλον. Τα δάση είναι παράδεισοι βιοποικιλότητας που φιλοξενούν τα περισσότερα χερσαία είδη ζώων, φυτών και μυκήτων στη Γη.

Επιπλέον, τα δάση:

εξασφαλίζουν καθαρό νερό
προσφέρουν ανανεώσιμες πρώτες ύλες
σταθεροποιούν το έδαφος και παρέχουν προστασία από φυσικές καταστροφές
παρέχουν θέσεις εργασίας, για παράδειγμα στην παραγωγή ξυλείας, στη διαχείριση των δασών ή σε δραστηριότητες αναψυχής

Ο ρόλος των δασών, ως καταβοθρών άνθρακα, είναι επίσης κομβικός για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, χάρη στην ικανότητά τους να απορροφούν αέρια του θερμοκηπίου.

Τα δάση της ΕΕ δεσμεύουν το 10 % των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ.

Η σημερινή κατάσταση της αποψίλωσης των δασών παγκοσμίως

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Παγκόσμιων Πόρων κάθε λεπτό ο πλανήτης χάνει έκταση δάσους ίση με 10 γήπεδα ποδοσφαίρου.

Κύρια αιτία της αποψίλωσης και της υποβάθμισης των δασών σε παγκόσμιο επίπεδο είναι η επέκταση της γεωργικής γης. Η αύξηση του πληθυσμού και η εντεινόμενη ζήτηση για τρόφιμα έχουν ως αποτέλεσμα τα δάση να μετατρέπονται σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις και να δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στη γεωργική παραγωγικότητα. Η παραγωγή προϊόντων όπως το φοινικέλαιο και η σόγια έχει υψηλό κόστος για τα δάση και το περιβάλλον.

Παγκόσμια απώλεια δασών από το 1990 (σε εκατομμύρια εκτάρια)

Κείμενο

Γραμμικό διάγραμμα στο οποίο αποτυπώνεται η απώλεια δασών παγκοσμίως από το 1990. Το 2000 η απώλεια δασών ανήλθε σε 78 εκατομμύρια εκτάρια, το 2010 σε 130 εκατομμύρια εκτάρια και το 2020 σε 178 εκατομμύρια εκτάρια.

Τι κάνει η ΕΕ για την αποψίλωση των δασών;

Υπάρχουν διάφορες πρωτοβουλίες και νομοθετικές πράξεις της ΕΕ που συμβάλλουν στη διατήρηση και την προστασία των δασών.

Οι πολιτικές και οι κανόνες της ΕΕ για την αποψίλωση των δασών αφορούν τα κάτωθι:

προϊόντα μηδενικής αποψίλωσης
δασική στρατηγική
στρατηγική για τη βιοποικιλότητα και νομοθέτημα για την αποκατάσταση της φύσης
κανόνες για τη χρήση γης και τη δασοπονία

Προϊόντα μηδενικής αποψίλωσης

Η ΕΕ έχει θεσπίσει κανόνες με στόχο τη ρύθμιση της εισόδου στην αγορά της ΕΕ και των εξαγωγών από την ΕΕ προϊόντων που συμβάλλουν στην αποψίλωση και την υποβάθμιση των δασών σε παγκόσμιο επίπεδο. Με τους κανόνες θα διασφαλίζεται ότι τα εν λόγω προϊόντα και οι αλυσίδες εφοδιασμού τους είναι «μηδενικής αποψίλωσης».

Αυτό το νομοθέτημα είναι το πρώτο του είδους του παγκοσμίως.

Τα προϊόντα που περιλαμβάνονται στον κατάλογο του κανονισμού είναι τα εξής:

βόειο κρέας
κακάο
καφές
φοινικέλαιο
καουτσούκ
σόγια
ξυλεία

Οι κανόνες ισχύουν και για ορισμένα παράγωγα προϊόντα, όπως η σοκολάτα, τα έπιπλα, το χαρτί εκτύπωσης και επιλεγμένα παράγωγα με βάση το φοινικέλαιο (που χρησιμοποιούνται, για παράδειγμα, ως συστατικά σε προϊόντα προσωπικής φροντίδας).

Ποιο από τα προϊόντα προκαλεί τη μεγαλύτερη αποψίλωση των δασών;

Κείμενο

Κυκλικό διάγραμμα που απεικονίζει το μερίδιο συμβολής καθενός από τα επτά προϊόντα του καταλόγου στην αποψίλωση των δασών σε παγκόσμιο επίπεδο όταν καταναλώνεται στην ΕΕ. Το φοινικέλαιο προκαλεί τη μεγαλύτερη αποψίλωση των δασών για την οποία ευθύνεται η ΕΕ με ποσοστό 35 %· ακολουθεί η σόγια (33 %), η οποία χρησιμοποιείται κυρίως για ζωοτροφές. Η ξυλεία ευθύνεται κατά ποσοστό 9 %, το κακάο 8 %, ο καφές 7 %, το βόειο κρέας 5 % και το καουτσούκ 3 %.

Στόχος των κανόνων της ΕΕ είναι να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος αποψίλωσης και υποβάθμισης των δασών που συνδέεται με την κατανάλωση των προϊόντων του καταλόγου στην ΕΕ. Χωρίς αυτούς τους κανόνες, η ΕΕ θα μπορούσε να προκαλεί αποψίλωση των δασών άνω των 248.000 εκταρίων ετησίως —έκταση σχεδόν ίση με το μέγεθος του Λουξεμβούργου.

Με τον νέο κανονισμό θεσπίζονται υποχρεωτικοί κανόνες δέουσας επιμέλειας για όλους τους εμπόρους που διαθέτουν στην αγορά της ΕΕ ή εξάγουν από αυτή τα προϊόντα που περιλαμβάνονται στον κατάλογο. Οι έμποροι υποχρεούνται να ιχνηλατούν τα προϊόντα που πωλούν στο γεωτεμάχιο όπου παρήχθησαν (με βάση δορυφορικές εικόνες και συντεταγμένες GPS). Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι δεν παράγονται σε αποψιλωμένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις. Ένα ψηφιακό σύστημα παρέχει στις αρχές πληροφορίες σχετικά με την προέλευση των προϊόντων.

Ένα σύστημα συγκριτικής αξιολόγησης αποδίδει στις χώρες εντός και εκτός της ΕΕ επίπεδο κινδύνου που συνδέεται με την αποψίλωση και την υποβάθμιση των δασών. Η κατηγορία κινδύνου χρησιμοποιείται για τον καθορισμό του επιπέδου των ειδικών υποχρεώσεων για τους φορείς εκμετάλλευσης και τις αρχές των κρατών μελών όσον αφορά τη διενέργεια επιθεωρήσεων και ελέγχων.

Οι κανόνες λαμβάνουν υπόψη την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που σχετίζονται με την αποψίλωση των δασών. Περιλαμβάνουν επίσης διατάξεις σχετικά με κυρώσεις για τους εμπόρους που δεν συμμορφώνονται με τους κανόνες, στηρίζουν δε την ενισχυμένη συνεργασία με τις χώρες εταίρους.

Με τους κανόνες:

επιτυγχάνεται μείωση της αποψίλωσης και της υποβάθμισης των δασών σε παγκόσμιο επίπεδο
αντιμετωπίζεται η παράνομη υλοτομία
προστατεύεται η βιοποικιλότητα και η ικανότητα των δασών να δεσμεύουν το CO₂

Μετά την προσωρινή συμφωνία για τον κανονισμό στην οποία κατέληξαν το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Δεκέμβριο του 2022, το Συμβούλιο θέσπισε τους κανόνες τον Μάιο του 2023.

Τον Δεκέμβριο του 2024, το Συμβούλιο ενέκρινε αναβολή κατά ένα έτος της εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ για την αποψίλωση των δασών.

Μετά τις ανησυχίες που εξέφρασαν κράτη μέλη και ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με την ετοιμότητα των εταιρειών και των διοικήσεων, καθώς και σχετικά με τεχνικά ζητήματα που σχετίζονται με το νέο σύστημα πληροφοριών, τον Οκτώβριο του 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε πρόταση για στοχευμένη αναθεώρηση του κανονισμού για την αντιμετώπιση της κατάστασης.

Τον Νοέμβριο του 2025, το Συμβούλιο ενέκρινε τη διαπραγματευτική εντολή του σχετικά με την αναθεώρηση.

Στις 4 Δεκεμβρίου 2025, η Προεδρία του Συμβουλίου και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία για την αναθεώρηση του κανονισμού της ΕΕ για τα προϊόντα μηδενικής αποψίλωσης (EUDR), με σκοπό την απλούστευση της εφαρμογής του και τη μετάθεση της έναρξης εφαρμογής του, ώστε οι φορείς εκμετάλλευσης και οι αρχές να έχουν περισσότερο χρόνο για να προετοιμαστούν.

Στις 18 Δεκεμβρίου το Συμβούλιο ενέκρινε και τυπικά τη στοχευμένη αναθεώρηση, η οποία εξορθολογίζει τις απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας και αναβάλλει την εφαρμογή του κανονισμού έως τις 30 Δεκεμβρίου 2026 για όλους τους φορείς εκμετάλλευσης, με πρόσθετη εξάμηνη παράταση για τους πολύ μικρούς και μικρούς φορείς εκμετάλλευσης.

Η αναθεώρηση αυτή ανταποκρίνεται στις ανησυχίες που εξέφρασαν τα κράτη μέλη και οι ενδιαφερόμενοι φορείς σχετικά με τον διοικητικό φόρτο και την ετοιμότητα του συστήματος ΤΠ, ενώ παράλληλα διαφυλάσσει πλήρως τον στόχο του EUDR για την πρόληψη της αποψίλωσης και της υποβάθμισης των δασών που συνδέονται με προϊόντα τα οποία διατίθενται στην αγορά της ΕΕ.

Δασική στρατηγική της ΕΕ

Τον Ιούλιο του 2021, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τη δασική στρατηγική της ΕΕ για το 2030, ως ένα από τα εμβληματικά στοιχεία της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας. Στόχος της στρατηγικής είναι να συμβάλει στη μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ κατά τουλάχιστον 55 % έως το 2030, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990.

Η στρατηγική αποσκοπεί στην αύξηση του μεγέθους και της ποιότητας των δασών της Ευρώπης και στη βελτίωση της ανθεκτικότητάς τους σε προκλήσεις όπως η κλιματική αλλαγή, ενώ παράλληλα στηρίζει κοινότητες που εξαρτώνται από τη δασοκομία για τον βιοπορισμό τους.

Στα συμπεράσματα του Συμβουλίου σχετικά με τη δασική στρατηγική, που εγκρίθηκαν τον Νοέμβριο του 2021, οι υπουργοί Γεωργίας και Αλιείας της ΕΕ υπογράμμισαν:

τον ουσιώδη ρόλο που διαδραματίζουν τα δάση για την υγεία των ανθρώπων και των ζώων, καθώς και για το φυσικό περιβάλλον
τον ρόλο των δασών στη μετάβαση προς μία πράσινη, κλιματικά ουδέτερη και ανταγωνιστική κυκλική βιοοικονομία
την ανάγκη εξισορρόπησης μεταξύ των περιβαλλοντικών, των κοινωνικών και των οικονομικών πτυχών της αειφόρου διαχείρισης των δασών

Το Συμβούλιο εγκρίνει συμπεράσματα σχετικά με τη νέα δασική στρατηγική της ΕΕ για το 2030 (δελτίο Τύπου, 15 Νοεμβρίου 2021)

Στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα και νομοθέτημα για την αποκατάσταση της φύσης

Η στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, την οποία παρουσίασε η Επιτροπή τον Μάιο του 2020 και ενέκρινε το Συμβούλιο τον Οκτώβριο του 2020, καθορίζει δράσεις που έχουν ως στόχο να συμβάλλουν στη διατήρηση των δασών και της βιοποικιλότητάς τους.

Το νομοθέτημα για την αποκατάσταση της φύσης, το οποίο εγκρίθηκε τον Ιούνιο του 2024 από το Συμβούλιο και πλέον είναι σε ισχύ, αποσκοπεί στην ενίσχυση της δασικής βιοποικιλότητας.

Κανόνες για τη χρήση γης και τη δασοπονία

Με τη δέσμη μέτρων προσαρμογής στον στόχο του 55 % και την αναθεώρηση του κανονισμού της ΕΕ για τη χρήση της γης, την αλλαγή χρήσης γης και τη δασοπονία (LULUCF), η ΕΕ έθεσε νέο στόχο για τις απορροφήσεις άνθρακα για το 2030. Με τον τρόπο αυτό, θα αυξηθούν οι φυσικές καταβόθρες άνθρακα της ΕΕ που περιλαμβάνουν δέντρα και φυτά.

Fit for 55: Επίτευξη των κλιματικών στόχων στους τομείς της χρήσης γης και της δασοπονίας (ενημερωτικό γράφημα)