Δασική ανθεκτικότητα και προστασία των δασών

Ανθεκτικότητα και προστασία των δασών

Τα δάση αντιμετωπίζουν συνεχώς περισσότερες πιέσεις και κινδύνους, όπως επιβλαβείς οργανισμοί, ρύπανση και πυρκαγιές, παράγοντες που επιδεινώνονται από την κλιματική αλλαγή.

Ενισχύουμε την ανθεκτικότητα των δασών σημαίνει βοηθούμε τα δάση να προσαρμοστούν στην κλιματική αλλαγή και να καταστούν ανθεκτικότερα σε απειλές, όπως οι επιβλαβείς οργανισμοί, οι ξηρασίες και οι δασικές πυρκαγιές.

Η προστασία των δασών είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, τη διασφάλιση μακροπρόθεσμης παραγωγικότητας και τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων.

Κανόνες της ΕΕ για τα δάση

Η ΕΕ έχει θεσπίσει διάφορες πρωτοβουλίες και νομοθετήματα για τη στήριξη των δασών. Συμπεριλαμβάνονται τα εξής:

παρακολούθηση των δασών
κανόνες για το δασικό πολλαπλασιαστικό υλικό
αποκατάσταση της φύσης
κανόνες για τα προϊόντα μηδενικής αποψίλωσης
μείωση των εκπομπών από τη χρήση της γης και τη δασοκομία
δασική στρατηγική
δασική χρηματοδότηση

Παρακολούθηση των δασών

Οι υψηλής ποιότητας και συγκρίσιμες πληροφορίες για τα δάση είναι απαραίτητες για τα εξής:

παρακολούθηση των απειλών και των πιέσεων για τα δάση
βελτίωση της ανθεκτικότητάς τους έναντι των κινδύνων
παρακολούθηση της προόδου προς την επίτευξη των στόχων της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα και το κλίμα
λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων πολιτικής και βελτίωση της πρόληψης των δασικών καταστροφών

Ωστόσο, τα τρέχοντα δεδομένα για τα δάση της ΕΕ είναι διάσπαρτα, ελλιπή και παρωχημένα, πράγμα που δημιουργεί σημαντικό κενό γνώσεων.

Με ένα νέο νομοθέτημα για την παρακολούθηση των δασών, η ΕΕ αποσκοπεί στη θέσπιση συστήματος παρακολούθησης υψηλής ποιότητας, που θα συλλέγει και θα ανταλλάσσει εναρμονισμένες πληροφορίες για τα δάση σε επίπεδο ΕΕ, καλύπτοντας όλα τα δάση και άλλες δασικές εκτάσεις.

Σκοπός του συστήματος είναι να βασιστεί σε εθνικές απογραφές και συστήματα υποβολής εκθέσεων, χρησιμοποιώντας ένα σύνολο κοινών δεικτών για τη διασφάλιση έγκαιρων και συγκρίσιμων δασικών δεδομένων και επικαιροποιημένων πληροφοριών σχετικά με τις φυσικές διαταραχές και τις δασικές καταστροφές.

Στις 24 Ιουνίου 2025 το Συμβούλιο καθόρισε τη θέση του για τις διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με τον νέο κανονισμό (γενική προσέγγιση). Και οι δύο νομοθέτες της ΕΕ —το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο— πρέπει να συμφωνήσουν επί του τελικού κειμένου πριν από την έναρξη ισχύος των νέων κανόνων.

Ένας μεγεθυντικός φακός που εστιάζει σε ένα δέντρο, αναδεικνύοντας τις λεπτομέρειες και υφές του.

Δασικό πολλαπλασιαστικό υλικό

Οι σπόροι και τα φυτά υψηλής ποιότητας ή άλλου είδους δασικό πολλαπλασιαστικό υλικό (ΔΠΥ) έχουν ζωτική σημασία για τη διατήρηση υγιών δασών και για την αύξηση της ανθεκτικότητας των δασών. Πρέπει να είναι γενετικά ποικιλόμορφα, ανιχνεύσιμα και κατάλληλα για τις μελλοντικές κλιματικές συνθήκες.

Η ΕΕ εξέδωσε νέο κανονισμό για την αντικατάσταση της οδηγίας του Συμβουλίου του 1999 σχετικά με το ΔΠΥ, με τον οποίο εκσυγχρονίζεται ο τρόπος παραγωγής, εμπορίας και χρήσης του υλικού για τη δάσωση, την αναδάσωση και άλλους σκοπούς δενδροφύτευσης, όπως διατήρηση της βιοποικιλότητας και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.

Δεδομένου του μεγάλου κύκλου ζωής των δασών και του υψηλού του κόστους, οι δασοκόμοι χρειάζονται αξιόπιστες πληροφορίες σχετικά με την προέλευση και τη γενετική του υλικού, ώστε να διασφαλίζεται ότι ανταποκρίνεται στις τοπικές συνθήκες.

Ο κανονισμός επικεντρώνεται σε δύο τομείς:

ιχνηλασιμότητα: Το ΔΠΥ πρέπει να προέρχεται από καταχωρισμένα μητρικά δένδρα και να διατηρείται χωριστά κατά την παραγωγή και την εμπορία.
διασφάλιση της ποιότητας: οι αρμόδιες αρχές εγκρίνουν τη βιωσιμότητα των μητρικών δένδρων και πιστοποιούν το αναπαραγωγικό υλικό.

Στις 21 Απριλίου 2026 το Συμβούλιο ενέκρινε τους νέους κανόνες· ακολούθησε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 19 Μαΐου 2026.

Η ημερομηνία εφαρμογής του νέου κανονισμού έχει οριστεί στα πέντε έτη, ώστε να δοθεί επαρκής χρόνος για την προσαρμογή καθιερωμένων εθνικών πρακτικών με ιστορία άνω των 25 ετών και για την εφαρμογή του νέου συστήματος ελέγχου.

Αποκατάσταση της φύσης

Από το 2024 έχει τεθεί σε ισχύ το πρώτο νομοθέτημα της ΕΕ για την αποκατάσταση της φύσης, το οποίο αποσκοπεί στην ενίσχυση της βιοποικιλότητας στα δάση.

Οι χώρες της ΕΕ πρέπει να βελτιώσουν την κατάσταση των δασών μέσω ειδικών δεικτών που βοηθούν στο να εκτιμηθεί η υγεία των δασικών οικοσυστημάτων. Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει:

τον υπολογισμό της ποσότητας νεκρού ξύλου, που συνιστά οικότοπο για πολλούς δασικούς οργανισμούς και συμβάλλει στον σχηματισμό του εδάφους
τον υπολογισμό του αριθμού των ειδών πτηνών

Επιπλέον, τα κράτη μέλη πρέπει να συμβάλουν στη φύτευση τουλάχιστον τριών δισεκατομμυρίων δένδρων στην ΕΕ έως το 2030.

Ο νέος κανονισμός εντάσσεται στη στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030.

Προϊόντα μηδενικής αποψίλωσης

Η ΕΕ έχει θεσπίσει κανόνες με στόχο τη ρύθμιση της εισόδου στην αγορά της ΕΕ και των εξαγωγών από την ΕΕ προϊόντων που συμβάλλουν στην αποψίλωση και την υποβάθμιση των δασών σε παγκόσμιο επίπεδο.

Με τους κανόνες διασφαλίζεται ότι τα εν λόγω προϊόντα και οι αλυσίδες εφοδιασμού τους είναι «μηδενικής αποψίλωσης».

Προϊόντα μηδενικής αποψίλωσης

Μείωση των εκπομπών από τη χρήση της γης και τη δασοκομία

Με τον κανονισμό για τη χρήση γης, την αλλαγή χρήσης γης και τη δασοπονία (LULUCF), ο οποίος ισχύει από το 2023, η ΕΕ επιθυμεί να διασφαλίσει ότι έως το 2030 ο τομέας LULUCF θα απορροφά περισσότερο CO2 από ό,τι εκπέμπει.

Τα δάση διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στην επίτευξη αυτού του στόχου, καθώς δεσμεύουν περίπου το 10% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ ετησίως, γεγονός που τα καθιστά μακράν τη μεγαλύτερη καταβόθρα άνθρακα στην ΕΕ.

Ως εκ τούτου, ο κανονισμός ενθαρρύνει πρακτικές βιώσιμης διαχείρισης των δασών, όπως η φύτευση νέων δασών (αναδάσωση), η επέκταση των δασικών περιοχών (δάσωση) και η βελτίωση της διαχείρισης των υφιστάμενων δασών για την ενίσχυση της αποθήκευσης άνθρακα.

Ο κανονισμός αποτελεί μέρος της δέσμης Fit for 55, ενός συνόλου νομοθετημάτων που έχουν σχεδιαστεί για να βοηθήσουν την ΕΕ να επιτύχει τον στόχο της για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 55% έως το 2030, όπως ορίζεται στο ευρωπαϊκό νομοθέτημα για το κλίμα, και να θέσουν την ΕΕ σε πορεία προς την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050.

Fit for 55: Επίτευξη των κλιματικών στόχων στους τομείς της χρήσης γης και της δασοπονίας

Δασική χρηματοδότηση

Στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής (ΚΓΠ), η ΕΕ στηρίζει τα δάση μέσω του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης. Περίπου το 90% της χρηματοδότησης της ΕΕ για τα δάση προέρχεται από αυτό το ταμείο. Τα χρήματα χρησιμοποιούνται για δασικές επενδύσεις και διαχείριση, συμπεριλαμβανομένων δράσεων όπως η αναδάσωση, η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των δασών στην κλιματική αλλαγή και η πρόληψη ζημιών.

Για την τρέχουσα περίοδο της ΚΓΠ 2023-2027, οι χώρες της ΕΕ μπορούν να διαθέσουν χρηματοδότηση για μέτρα που σχετίζονται με τα δάση μέσω των στρατηγικών τους σχεδίων για την ΚΓΠ.

Δασική στρατηγική της ΕΕ

Η δασική στρατηγική της ΕΕ για το 2030 αποσκοπεί στην ενίσχυση τόσο του μεγέθους όσο και της ποιότητας των δασών της Ευρώπης, βελτιώνοντας παράλληλα την ανθεκτικότητά τους σε προκλήσεις, όπως η κλιματική αλλαγή. Επιδιώκει επίσης να στηρίξει κοινότητες των οποίων η διαβίωση εξαρτάται από τη δασοκομία.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τη στρατηγική τον Ιούλιο του 2021. Τον Νοέμβριο του 2021 οι υπουργοί Γεωργίας και Αλιείας της ΕΕ ενέκριναν τη στρατηγική μέσω συμπερασμάτων του Συμβουλίου στα οποία τονίζονται τα εξής:

ο ουσιώδης ρόλος που διαδραματίζουν τα δάση για την υγεία των ανθρώπων και των ζώων, καθώς και για το φυσικό περιβάλλον
ο ρόλος των δασών στη μετάβαση προς μια πράσινη, κλιματικά ουδέτερη και ανταγωνιστική κυκλική βιοοικονομία
η σημασία της εξισορρόπησης μεταξύ των περιβαλλοντικών, των κοινωνικών και των οικονομικών πτυχών της αειφόρου διαχείρισης των δασών

Δείτε επίσης

Ένα ανθρώπινο χέρι κρατά ένα μικρό, πυκνό δάσος από αειθαλή δέντρα, συμβολίζοντας τη φροντίδα και την προστασία των δασών.

Δάση: Στοιχεία και αριθμοί

Απεικόνιση δύο χεριών που σταματούν το αέριο από καπνοδόχους εργοστασίου.

Κλιματική αλλαγή: Η δράση της ΕΕ

Γιατί είναι σημαντική η διατήρηση της υγείας των εδαφών