Wylesianie
Zdrowe lasy mają zasadnicze znaczenie dla ludzi i środowiska. Przepisy UE mają ograniczyć globalne wylesianie, regulując import i eksport towarów, których produkcja przyczynia się do utraty lasów na całym świecie.
Dlaczego należy chronić lasy?
Lasy pokrywają 30% powierzchni lądowej Ziemi. Zapewniają one szereg korzyści, które mają zasadnicze znaczenie dla zdrowia i dobrostanu ludzi oraz dla środowiska. Lasy są ostojami różnorodności biologicznej, w których żyje większość lądowych gatunków zwierząt, roślin i grzybów z całego świata.
Poza tym lasy:
- zapewniają czystą wodę
- dostarczają surowców odnawialnych
- stabilizują glebę i chronią przed klęskami żywiołowymi
- zapewniają zatrudnienie, na przykład przy produkcji drewna, w gospodarce leśnej lub działalności rekreacyjnej
Lasy odgrywają również kluczową rolę – jako pochłaniacze dwutlenku węgla – w łagodzeniu zmiany klimatu ze względu na ich zdolność do pochłaniania gazów cieplarnianych.
Lasy pochłaniają 10% unijnych emisji gazów cieplarnianych.
Obecny etap globalnego wylesiania
Światowy Instytut Zasobów szacuje, że co minutę globalne obszary leśne kurczą się o powierzchnię 10 boisk piłkarskich.
Głównym czynnikiem powodującym globalne wylesianie i degradację lasów jest ekspansja gruntów rolnych. Wzrost liczby ludności i rosnące zapotrzebowanie na żywność powodują, że lasy zamienia się w grunty rolne i coraz większego znaczenia nabiera wydajność rolnictwa. Produkcja na przykład oleju palmowego i soi wiąże się z wysokimi kosztami dla lasów i środowiska.
Globalna utrata lasów od 1990 r. (w mln hektarów)
Wykres przedstawia utratę lasów na całym świecie od 1990 r. W 2000 r. straty wyniosły 78 mln hektarów, w 2010 r. – 130 mln hektarów, a w 2020 r. – 178 mln hektarów.
Co robi UE w kwestii wylesiania?
Kilka inicjatyw i aktów UE przyczynia się do zachowania i ochrony lasów.
Polityki i przepisy UE dotyczące wylesiania obejmują:
- produkty niepowodujące wylesiania
- strategię leśną
- strategię na rzecz bioróżnorodności i prawo o odbudowie zasobów przyrodniczych
- przepisy dotyczące użytkowania gruntów i leśnictwa.
Produkty niepowodujące wylesiania
UE wprowadziła przepisy mające na celu uregulowanie wprowadzania na rynek UE i wywozu z UE towarów, które przyczyniają się do globalnego wylesiania i degradacji lasów. Przepisy te służą zagwarantowaniu, że produkty te i ich łańcuchy dostaw nie będą przyczyniać się do wylesiania.
Są to pierwsze takie przepisy na świecie.
Wymienione towary to:
- bydło
- kakao
- kawa
- olej palmowy
- kauczuk
- soja
- drewno.
Przepisy obejmują też produkty pochodne, takie jak czekolada, meble, papier zadrukowany i wybrane pochodne oleju palmowego (wykorzystywane na przykład jako składniki produktów pielęgnacyjnych).
Które produkty w największym stopniu przyczyniają się do wylesiania?
Wykres przedstawia udział każdego z siedmiu wymienionych towarów – wykorzystywanych w UE – w globalnym wylesianiu. Olej palmowy najbardziej przyczynia się do wylesiania powodowanego przez UE – odpowiada za 35% tego wylesiania. Na drugim miejscu znajduje się soja (33%), która jest głównie wykorzystywana jako pasza dla zwierząt. Drewno odpowiada za 9%, kakao – za 8%, kawa – za 7%, wołowina – za 5%, a kauczuk – za 3%.
Celem unijnych przepisów jest zminimalizowanie ryzyka wylesiania i degradacji lasów związanego z konsumpcją wymienionych towarów w UE. Bez tych przepisów UE mogłaby powodować wylesianie ponad 248 000 hektarów rocznie – co odpowiada niemal terytorium Luksemburga.
Nowe rozporządzenie ustanawia obowiązkowe przepisy o należytej staranności dla wszystkich podmiotów handlowych, które wprowadzają do obrotu, udostępniają lub eksportują te towary z rynku UE. Podmioty handlowe są zobowiązane śledzić wstecz (w oparciu o obrazy satelitarne i współrzędne GPS) pochodzenie sprzedawanych przez siebie produktów – aż do działki, na której zostały wyprodukowane. Ma to na celu upewnienie się, że nie zostały one wyprodukowane na terenach wylesionych lub zdegradowanych. System cyfrowy dostarcza organom informacji na temat pochodzenia produktów.
System wskaźników przypisuje państwom UE i państwom spoza UE poziom ryzyka związanego z wylesianiem i degradacją lasów. Zastosowana kategoria ryzyka wskazuje konkretne obowiązki operatorów i organów państw członkowskich w zakresie inspekcji i kontroli.
Przepisy uwzględniają ochronę praw człowieka w związku z wylesianiem. Zawierają także postanowienia dotyczące kar dla przedsiębiorców nieprzestrzegających przepisów i wspierają wzmocnioną współpracę z krajami partnerskimi.
Przepisy te:
- ograniczają globalne wylesianie i degradację lasów
- odnoszą się do problemu nielegalnego pozyskiwania drewna
- chronią różnorodność biologiczną i zdolność lasów do wychwytywania dwutlenku węgla.
Po wstępnym porozumieniu w sprawie rozporządzenia wypracowanym przez Radę i Parlament Europejski w grudniu 2022 r. Rada przyjęła przepisy w maju 2023 r.
W grudniu 2024 r. Rada przyjęła odroczenie stosowania unijnych przepisów o wylesianiu o rok.
W związku z obawami wyrażonymi przez państwa członkowskie i zainteresowane strony co do gotowości przedsiębiorstw i administracji, a także co do kwestii technicznych związanych z nowym systemem informacyjnym, w październiku 2025 r. Komisja Europejska przedstawiła projekt ukierunkowanej zmiany rozporządzenia, która ma zaradzić tej sytuacji.
W listopadzie 2025 r. Rada przyjęła mandat negocjacyjny w sprawie tej zmiany.
4 grudnia 2025 r. prezydencja Rady i Parlament Europejski osiągnęły wstępne porozumienie co do zmiany unijnego rozporządzenia o produktach niepowodujących wylesiania. Ma ona uprościć wdrażanie rozporządzenia i odroczyć jego stosowanie, co da podmiotom i organom więcej czasu na przygotowanie się.
18 grudnia Rada formalnie przyjęła zmianę, która upraszcza wymogi dotyczące należytej staranności i przesuwa na 30 grudnia 2026 r. stosowanie rozporządzenia wobec wszystkich podmiotów, z dodatkowym sześciomiesięcznym odroczeniem dla mikropodmiotów i małych podmiotów.
Jest to odpowiedź na zgłaszane przez państwa członkowskie i zainteresowane strony obawy dotyczące obciążeń administracyjnych i gotowości systemu informatycznego. Jednocześnie w pełni zachowano cele rozporządzenia w zakresie zapobiegania wylesianiu i degradacji lasów w związku z produktami wprowadzanymi do obrotu w UE.
- Wylesianie: Rada i Parlament zgodne co do ukierunkowanej zmiany przepisów (komunikat prasowy z 4 grudnia 2025)
- Wylesianie: Rada gotowa do rozmów z Parlamentem o ukierunkowanej zmianie rozporządzenia (komunikat prasowy z 20 listopada 2025)
- Przepisy w sprawie wylesiania: Rada formalnie przyjmuje odroczenie stosowania (komunikat prasowy z 18 grudnia 2024)
- Wylesianie: Rada zatwierdza uproszczenie rozporządzenia i odracza jego stosowanie (komunikat prasowy z 18 grudnia 2025)
Strategia leśna UE
W lipcu 2021 r. Komisja Europejska opublikowała strategię leśną UE 2030 będącą jednym z głównych elementów europejskiego zielonego ładu. Celem strategii jest przyczynienie się do redukcji emisji gazów cieplarnianych netto w UE o co najmniej 55% do 2030 r. w porównaniu z poziomami z 1990 r.
Strategia ma na celu zwiększenie powierzchni i poprawę jakości europejskich lasów oraz lepsze uodpornienie ich na wyzwania takie jak zmiana klimatu, a jednocześnie wspieranie społeczności, dla których leśnictwo jest źródłem utrzymania.
W konkluzjach Rady w sprawie strategii leśnej zatwierdzonych w listopadzie 2021 r. unijni ministrowie rolnictwa i rybołówstwa podkreślili:
- istotną rolę lasów dla zdrowia ludzi i zwierząt, a także dla środowiska naturalnego
- rolę lasów w przechodzeniu na ekologiczną, neutralną dla klimatu i konkurencyjną biogospodarkę o obiegu zamkniętym
- potrzebę znalezienia równowagi między środowiskowymi, społecznymi i gospodarczymi aspektami zrównoważonej gospodarki leśnej.
Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności i prawo o odbudowie zasobów przyrodniczych
W unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030, przedstawionej przez Komisję w maju 2020 r. i zatwierdzonej przez Radę w październiku 2020 r., określono działania, które mają przyczynić się do ochrony lasów i ich różnorodności biologicznej.
Przyjęte przez Radę w czerwcu 2024 r. i już obowiązujące prawo o odbudowie zasobów przyrodniczych ma zwiększyć bioróżnorodność lasów.
Przepisy dotyczące użytkowania gruntów i leśnictwa
W ramach pakietu „Gotowi na 55” i przeglądu rozporządzenia UE w sprawie użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF) UE wyznaczyła nowy cel na 2030 r. w zakresie pochłaniania dwutlenku węgla. Przyczyni się to do powiększenia naturalnych pochłaniaczy dwutlenku węgla w UE, obejmujących drzewa i rośliny.
Więcej informacji
Ostatnia aktualizacja: 4 grudnia 2025