Produkty niepowodujące wylesiania
Zdrowe lasy mają zasadnicze znaczenie dla ludzi i środowiska. Unijne przepisy mają ograniczyć globalne wylesianie, regulując import i eksport towarów, których produkcja przyczynia się do utraty lasów na całym świecie.
Minimalizowanie wylesiania i degradacji lasów
UE wprowadziła przepisy mające zminimalizować wylesianie i degradację lasów związane z konsumpcją niektórych towarów w UE. Unijne rozporządzenie o produktach niepowodujących wylesiania (2023/1115) gwarantuje, że produkty wprowadzane na rynek UE lub z niego eksportowane nie przyczyniają się do wylesiania i nie pochodzą z terenów niedawno wylesionych lub zdegradowanych.
Są to pierwsze takie przepisy na świecie. Weszły one w życie w czerwcu 2023 r. i będą stosowane od 30 grudnia 2026 r. w odniesieniu do wszystkich podmiotów, z wyjątkiem mikropodmiotów i małych podmiotów, do których będą stosowane od 30 czerwca 2027 r.
Bez tych przepisów UE mogłaby powodować wylesianie ponad 248 000 hektarów rocznie – co odpowiada niemal terytorium Luksemburga.
Przepisy te będą również:
- regulować problem nielegalnego pozyskiwania drewna
- chronić różnorodność biologiczną i zdolność lasów do wychwytywania dwutlenku węgla.
ponad
Jakie towary i produkty są objęte rozporządzeniem?
Nowe przepisy mają zastosowanie do następujących głównych towarów i do wielu produktów pochodnych:
- bydło, kakao, kawa, olej palmowy, kauczuk, soja i drewno
- produkty z nich wytworzone, takie jak czekolada, meble, papier zadrukowany i wybrane pochodne oleju palmowego (wykorzystywane na przykład jako składniki środków higieny osobistej).
Które towary w największym stopniu przyczyniają się do wylesiania powiązanego z UE?
Wykres przedstawia udział każdego z siedmiu wymienionych towarów – wykorzystywanych w UE – w globalnym wylesianiu. Olej palmowy najbardziej przyczynia się do wylesiania powodowanego przez UE – odpowiada za 35% tego wylesiania. Na drugim miejscu znajduje się soja (33%), która jest głównie wykorzystywana jako pasza dla zwierząt. Drewno odpowiada za 9%, kakao – za 8%, kawa – za 7%, wołowina – za 5%, a kauczuk – za 3%.
Komisja Europejska, 2008–2017. Wartości liczbowe zaokrąglono.
Jak działają przepisy?
Wszystkie podmioty handlowe, które wprowadzają wspomniane towary na unijny rynek, udostępniają je lub eksportuje je z unijnego rynku muszą przestrzegać obowiązkowych przepisów o należytej staranność.
Muszą być w stanie sprawdzić, wykorzystując obrazy satelitarne i współrzędne GPS, z której konkretnie działki pochodzą sprzedawane przez nie produkty. Pomaga to udowodnić, że produkty nie pochodzą z terenów wylesionych lub zdegradowanych. System cyfrowy dostarcza organom informacji na temat miejsca pochodzenia produktów.
System wskaźników przypisuje państwom UE i państwom spoza UE poziom ryzyka związanego z wylesianiem i degradacją lasów. Zastosowana kategoria ryzyka pozwala wskazać konkretne obowiązki operatorów i organów państw członkowskich w zakresie inspekcji i kontroli.
Przepisy uwzględniają ochronę praw człowieka w związku z wylesianiem. Zawierają także postanowienia dotyczące kar dla przedsiębiorców nieprzestrzegających przepisów i wspierają wzmocnioną współpracę z krajami partnerskimi.
Kontekst legislacyjny
Rozporządzenie o produktach niepowodujących wylesiania obowiązuje od czerwca 2023 r. Od tego czasu zostało ono uproszczone, a rozpoczęcie jego stosowania zostało przesunięte na 30 czerwca 2027 r. w odniesieniu do mikropodmiotów i małych podmiotów oraz na 30 grudnia 2026 r. w odniesieniu do wszystkich pozostałych podmiotów.
Ta ukierunkowana zmiana stanowiła odpowiedź na zgłaszane przez państwa UE i zainteresowane strony obawy dotyczące obciążeń administracyjnych i gotowości systemu informatycznego. Jednocześnie w pełni zachowano cele rozporządzenia w zakresie zapobiegania wylesianiu i degradacji lasów w związku z produktami wprowadzanymi do obrotu w UE.
- Wylesianie: Rada zatwierdza uproszczenie rozporządzenia i odracza jego stosowanie (komunikat prasowy z 18 grudnia 2025)
- Przepisy w sprawie wylesiania: Rada formalnie przyjmuje odroczenie stosowania (komunikat prasowy z 18 grudnia 2024)
- Wylesianie: Rada i Parlament zgodne co do ukierunkowanej zmiany przepisów (komunikat prasowy z 4 grudnia 2025)
- Wylesianie: Rada gotowa do rozmów z Parlamentem o ukierunkowanej zmianie rozporządzenia (komunikat prasowy z 20 listopada 2025)
- Rozporządzenie o produktach niepowodujących wylesiania (Komisja Europejska)
- Wdrażanie rozporządzenia o produktach niepowodujących wylesiania (Komisja Europejska)
Stan globalnego wylesiania
Światowy Instytut Zasobów szacuje, że co minutę świat traci obszar leśny o powierzchni 10 boisk piłkarskich.
Główną przyczyną jest ekspansja gruntów rolnych. Wzrost liczby ludności i rosnące zapotrzebowanie na żywność powodują, że lasy są karczowane w celu przekształcenia terenów w grunty rolne i zwiększenia wydajności rolnictwa. Produkcja na przykład oleju palmowego i soi wiąże się z wysokimi kosztami dla lasów i środowiska.
Globalna utrata lasów od 1990 r. (w mln hektarów)
Wykres przedstawia utratę lasów na całym świecie od 1990 r. W 2010 r. straty wyniosły 143 mln hektarów, a w 2025 r. – 203 mln hektarów.
Dlaczego należy chronić lasy?
Lasy pokrywają 30% powierzchni lądowej Ziemi. Zapewniają one szereg korzyści, które mają zasadnicze znaczenie dla zdrowia i dobrostanu ludzi oraz dla środowiska. Lasy to ostoja bioróżnorodności. Są domem dla większości lądowych gatunków zwierząt, roślin i grzybów na świecie.
Lasy: fakty i liczby
Jako skuteczne pochłaniacze dwutlenku węgla lasy odgrywają również kluczową rolę w łagodzeniu zmiany klimatu. Asymilują gazy cieplarniane i pomagają regulować klimat.
Zobacz również:
Odporność lasów i ich ochrona
Europejski zielony ład
Zmiana klimatu: co robi UE?
Ostatnia aktualizacja: 17 września 2026
