Εσωτερικές μεταρρυθμίσεις της ΕΕ

Γιατί χρειάζεται η ΕΕ εσωτερικές μεταρρυθμίσεις;

Η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, ένα μεταβληθέν τοπίο στον τομέα της ασφάλειας και ολοένα και πιο σύνθετες προκλήσεις. Αυτό περιλαμβάνει την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των οικονομιών μας και τη διασφάλιση ότι οι πολίτες επωφελούνται από την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση.

Η ΕΕ πρέπει να επεξεργαστεί εσωτερικές μεταρρυθμίσεις με σκοπό να ενισχύσει την κυριαρχία, την ανταγωνιστικότητα και την ασφάλειά της, παράλληλα με την προετοιμασία για περαιτέρω διευρύνσεις. Για τον σκοπό αυτό, τον Ιούνιο του 2024, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τόνισε ότι πρέπει να τεθούν οι απαραίτητες βάσεις και να εξεταστούν βασικά ζητήματα που σχετίζονται με τις προτεραιότητες, τις πολιτικές και την ικανότητα ανάληψης δράσης.

Η διαδικασία εσωτερικών μεταρρυθμίσεων θα πρέπει να προχωρήσει παράλληλα με τη διαδικασία διεύρυνσης, δεδομένου ότι τόσο η ΕΕ όσο και τα μελλοντικά κράτη μέλη πρέπει να είναι έτοιμα κατά τη στιγμή της προσχώρησης.

Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, 27 Ιουνίου 2024

Σε τι εστιάζουν οι εσωτερικές μεταρρυθμίσεις;

Οι εργασίες για τις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις εστιάζουν σε τέσσερις τομείς:

αξίες
πολιτικές
προϋπολογισμός
διακυβέρνηση

Στα πλαίσια του Συμβουλίου, οι συζητήσεις για μελλοντικές μεταρρυθμίσεις στους συγκεκριμένους τομείς ξεκίνησαν τον Ιούνιο του 2023, υπό τη σουηδική Προεδρία του Συμβουλίου. Οι συζητήσεις συνεχίστηκαν κατά τη διάρκεια της επόμενων Προεδριών του Συμβουλίου, της ισπανικής, της βελγικής, της ουγγρικής και της πολωνικής.

Αξίες

Η ΕΕ ερείδεται στις αξίες της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, της ισότητας, του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των ατόμων που ανήκουν σε μειονότητες.

Ο σεβασμός αυτών των αξιών, ιδίως του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, είναι απαραίτητος για την ίδια τη λειτουργία της ΕΕ και πρέπει να υποστηρίζεται τόσο από την ΕΕ όσο και από τα επίδοξα κράτη μέλη. Αυτό ισχύει σε ολόκληρη την ΕΕ και καθ’ όλη την πορεία της διεύρυνσης: πριν από την προσχώρηση, κατά την ένταξη και μετά την απόκτηση της ιδιότητας του κράτους μέλους.

Στα πλαίσια του Συμβουλίου, οι αρχικές συζητήσεις για τις μεταρρυθμίσεις που άπτονται των αξιών, έχουν μέχρι στιγμής καλύψει:

τη βελτιστοποίηση της εργαλειοθήκης της ΕΕ για το κράτος δικαίου
τα μέτρα αιρεσιμότητας ως το αποτελεσματικότερο εργαλείο, με τη δυνατότητα να καταστούν οι διαδικασίες πιο διαφανείς και να υπόκεινται σε σαφέστερα κριτήρια
επιλογές για την ενσωμάτωση στοιχείων αιρεσιμότητας στα χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ
τη συμμετοχή των υποψήφιων χωρών στον ετήσιο διάλογο για το κράτος δικαίου
στήριξη της κοινωνίας των πολιτών για την προάσπιση και την παρακολούθηση του κράτους δικαίου

Μηχανισμοί για την προάσπιση του κράτους δικαίου

Πολιτικές

Για να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα, ευημερία και ηγετική θέση της ΕΕ στην παγκόσμια σκηνή και να ενισχυθεί η στρατηγική αυτονομία της, πρέπει να επανεξεταστούν όλες οι σχετικές πολιτικές της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών που ενδέχεται να επηρεαστούν από τη διεύρυνση.

Μέχρι σήμερα, το Συμβούλιο επεξεργάζεται πολιτικές που έχουν προσδιοριστεί ως τομείς προτεραιότητας, ιδίως την ανταγωνιστικότητα και την ενιαία αγορά, την κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ), την πολιτική συνοχής, την ευρωπαϊκή άμυνα και ασφάλεια, καθώς και την ελευθερία, την ασφάλεια και τη δικαιοσύνη.

Προϋπολογισμός

Ο μελλοντικός προϋπολογισμός της ΕΕ θα συμβάλει καταλυτικά στην αντιμετώπιση των κοινών προτεραιοτήτων και των αναδυόμενων προκλήσεων και στη διασφάλιση της βιώσιμης χρηματοδότησης των πολιτικών. Εν προκειμένω, το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ), ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ, είναι ιδιαίτερα σημαντικό, ιδίως το προσεχές ΠΔΠ 2028-2034.

Ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ

Διακυβέρνηση

Η ΕΕ πρέπει να διατηρήσει και να βελτιώσει την ικανότητα δράσης της και να διασφαλίσει την αποτελεσματική λειτουργία των θεσμικών της οργάνων.

Στο Συμβούλιο, οι αρχικές συζητήσεις σχετικά με τις μεταρρυθμίσεις που άπτονται της διακυβέρνησης επικεντρώθηκαν στη διερεύνηση του πλήρους δυναμικού και της ευελιξίας των Συνθηκών της ΕΕ.

Για τον σκοπό αυτό, έχουν προσδιοριστεί διάφορα ζητήματα που χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής, και συγκεκριμένα:

διευκόλυνση της λήψης αποφάσεων στο Συμβούλιο
χρήση άλλων δυνατοτήτων ευελιξίας δυνάμει των Συνθηκών της ΕΕ, όπως οι μηχανισμοί που επιτρέπουν σε ορισμένα κράτη μέλη να συνεργάζονται στενότερα σε συγκεκριμένες περιπτώσεις

Άλλα ζητήματα που έχουν εντοπιστεί είναι:

η ανάγκη απλούστευσης ορισμένων κανόνων της ΕΕ για την τόνωση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ
η διακυβέρνηση της ΕΕ με την ευρύτερη έννοια, που καλύπτει τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες που αποσκοπούν στη βελτίωση των μεθόδων εργασίας και της λειτουργίας των θεσμικών οργάνων της ΕΕ

Χάρτης πορείας για τις μελλοντικές εργασίες όσον αφορά τις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις

Η διαδικασία προσαρμογής της ΕΕ στο μέλλον συζητήθηκε για πρώτη φορά από τους ηγέτες και τις ηγέτιδες της ΕΕ κατά την άτυπη σύνοδο κορυφής της ΕΕ στη Γρανάδα στις 6 Οκτωβρίου 2023 και εξειδικεύτηκε περαιτέρω σε μεταγενέστερες συνόδους του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Το Συμβούλιο και η Επιτροπή έχουν επίσης ασχοληθεί με το θέμα αυτό. Εν προκειμένω, αξίζει να επισημανθούν τέσσερα έγγραφα:

Με βάση τα ανωτέρω, τον Ιούνιο του 2024, οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ ενέκριναν χάρτη πορείας για τις μελλοντικές εργασίες όσον αφορά τις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις και κάλεσαν την Επιτροπή να υποβάλει εμπεριστατωμένες επανεξετάσεις των πολιτικών με επιχειρησιακά στοιχεία σχετικά με τους ακόλουθους τέσσερις άξονες εργασιών: Αξίες, πολιτικές, προϋπολογισμός και διακυβέρνηση της ΕΕ.

Οι ηγέτες και οι ηγέτιδες κάλεσαν επίσης το Συμβούλιο να προωθήσει τις εργασίες και να υποβάλει έκθεση παρακολούθησης που θα αντικατοπτρίζει τους τέσσερις άξονες. Οι εργασίες για τις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις διεξάγονται επί του παρόντος στο Συμβούλιο, σύμφωνα με τους τέσσερις άξονες του χάρτη πορείας.