Interne hervormingen van de EU

Waarom heeft de EU interne hervormingen nodig?

De EU wordt geconfronteerd met een nieuwe geopolitieke realiteit, een veranderd veiligheidslandschap en steeds complexere uitdagingen. Daarom moeten onze economieën concurrerender worden en moeten we ervoor zorgen dat de groene en de digitale transitie de burger ten goede komen.

Alleen door interne hervormingen kan de EU soevereiner, concurrerender en veiliger worden en zich klaarmaken voor uitbreiding in de toekomst. De Europese Raad onderstreepte in juni 2024 dat de nodige voorbereidingen moesten worden getroffen en dat aandacht moest worden besteed aan belangrijke kwesties in verband met haar prioriteiten en beleid, en aan de slagvaardigheid van de Unie.

De interne hervormingen moeten parallel lopen met het uitbreidingsproces, aangezien zowel de Unie als de toekomstige lidstaten klaar moeten zijn op het moment van toetreding.

Europese Raad, 27 juni 2024

Waarop zijn de interne hervormingen gericht?

Bij de interne hervormingen staan 4 gebieden centraal:

waarden
beleid
begroting
governance

In de Raad begonnen de besprekingen over toekomstige hervormingen op dit gebied in juni 2023, onder het Zweedse voorzitterschap. Daarna werden ze voortgezet onder het Spaanse, Belgische, Hongaarse en Poolse voorzitterschap.

Waarden

De waarden waarop de EU berust, zijn menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en mensenrechten, waaronder de rechten van personen die tot minderheden behoren.

Voor een goede werking van de EU moeten deze waarden, en dan vooral de rechtsstaat en de mensenrechten, absoluut worden geëerbiedigd, zowel door de EU- als door aspirant-lidstaten. Dit geldt in de hele EU en tijdens elke fase van het uitbreidingstraject: vóór toetreding, bij toetreding en als lidstaat.

In de Raad vonden al eerste gesprekken plaats over aan waarden gekoppelde hervormingen:

optimalisering van het EU-instrumentarium voor de rechtsstaat
conditionaliteitsmaatregelen als doeltreffendste instrument, met de mogelijkheid om de procedures transparanter en de criteria ervoor duidelijker te maken
mogelijkheden om conditionaliteitselementen op te nemen in financieringsprogramma's van de EU
kandidaat-lidstaten betrekken bij de jaarlijkse dialoog over de rechtsstaat
ondersteuning van het maatschappelijk middenveld bij het handhaven van en toezicht houden op de rechtsstaat

Mechanismen voor de handhaving van de rechtsstaat

Beleid

Om het concurrentievermogen, de welvaart en het leiderschap van de EU op het wereldtoneel op de lange termijn te waarborgen en haar strategische autonomie te versterken, moeten alle relevante EU-beleidslijnen worden herzien, ook die waarop uitbreiding van invloed kan zijn.

Tot op heden heeft de Raad zich toegespitst op beleid dat als prioritair is aangemerkt, met name concurrentievermogen en de eengemaakte markt, het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB), cohesiebeleid, Europese defensie en veiligheid, vrijheid en recht.

Begroting

De toekomstige EU-begroting zal van bepalend zijn om de gemeenschappelijke prioriteiten en opkomende uitdagingen aan te pakken en het beleid duurzaam te financieren. In dat verband is het meerjarig financieel kader (MFK), de langetermijnbegroting van de EU, en dan vooral het komende MFK 2028-2034, met name van belang.

De meerjarenbegroting van de EU

Governance

De EU moet slagvaardig blijven en nog slagvaardiger worden om ervoor te zorgen dat haar instellingen doeltreffend werken.

De eerste gesprekken in de Raad over governancehervormingen gingen vooral over het potentieel en de flexibiliteit van de EU-verdragen.

In dit verband is bekeken welke kwesties bijzondere aandacht verdienen:

besluitvorming binnen de Raad
flexibiliteit in het kader van de EU-verdragen, zoals mechanismen die sommige lidstaten op specifieke gebieden nauwer samen laten werken

Andere problemen die aan het licht zijn gekomen:

de behoefte aan de vereenvoudiging van bepaalde EU-regels om het concurrentievermogen van de EU te versterken
EU-governance in bredere zin, met hervormingen om de werkmethoden en werking van de EU-instellingen te verbeteren

Routekaart voor interne hervormingen

Tijdens de informele top van 6 oktober 2023 in Granada bekeken de EU-leiders voor het eerst hoe ze de EU klaar konden maken voor de toekomst. Dat proces werd tijdens de daaropvolgende bijeenkomsten van de Europese Raad verder uitgewerkt. Ook de Raad en de Commissie hebben rond dit thema gewerkt. In die context zijn 4 documenten belangrijk:

Voortbouwend op het bovenstaande hebben de EU-leiders in juni 2024 een routekaart voor toekomstige werkzaamheden op het gebied van interne hervormingen opgesteld en de Commissie verzocht diepgaande beleidsevaluaties te presenteren met operationele elementen op de volgende 4 gebieden: waarden, beleid, begroting en governance.

De leiders riepen de Raad ook op de werkzaamheden te doen vorderen en een follow-upverslag te presenteren waarin die 4 gebieden aan bod komen. Momenteel werkt de Raad aan de interne hervormingen op basis van de 4 onderdelen van de routekaart.