Ενιαία αγορά της ΕΕ
Η ενιαία αγορά διασφαλίζει την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, των υπηρεσιών, των κεφαλαίων και των προσώπων. Διευκολύνει την καθημερινή ζωή, τονώνει την ανάπτυξη και ενισχύει την καινοτομία.
Η ενιαία αγορά της ΕΕ: οφέλη, στοιχεία και αριθμοί
Η ενιαία αγορά της ΕΕ, η οποία δημιουργήθηκε το 1993, αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εγγυάται ότι τα εμπορεύματα, οι υπηρεσίες, τα πρόσωπα και τα κεφάλαια μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα σε ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ: οι «τέσσερις ελευθερίες».
Η ενιαία αγορά επιτρέπει στους πολίτες της ΕΕ να ζουν και να εργάζονται σε ολόκληρη την ΕΕ, παρέχοντάς τους καλύτερες ευκαιρίες απασχόλησης. Προσφέρει στους καταναλωτές μεγαλύτερη επιλογή υπηρεσιών και προϊόντων υψηλής ποιότητας, με εγγυήσεις ασφάλειας και σεβασμού προς το περιβάλλον.
Η ενιαία αγορά τονώνει το εμπόριο, καθώς καθιστά την ΕΕ σημαντικότερο εμπορικό εταίρο σε παγκόσμιο επίπεδο. Τροφοδοτεί την ανάπτυξη και τον ανταγωνισμό και δημιουργεί νέες ευκαιρίες για τις επιχειρήσεις της ΕΕ, παρέχοντάς τους πρόσβαση σε μια εγχώρια αγορά 449 εκατομμυρίων καταναλωτών.
Σε ό,τι αφορά το μέλλον, η ενιαία αγορά:
- είναι παράγοντας αποφασιστικής σημασίας για την επιτυχία της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης της ΕΕ
- βρίσκεται στον πυρήνα της νέας βιομηχανικής στρατηγικής της ΕΕ
- είναι μοχλός για την ανταγωνιστικότητα, την ανάπτυξη και την ανάκαμψη της ΕΕ από την κρίση της COVID-19
Πρόγραμμα για την ενιαία αγορά της ΕΕ (2021-2027)
Τον Απρίλιο του 2021 το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκριναν το πρόγραμμα για την ενιαία αγορά της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027.
Κύριοι στόχοι του προγράμματος είναι:
- να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα της ενιαίας αγοράς
- να υποστηριχθεί η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων της ΕΕ, ιδίως των ΜΜΕ
- να διευκολυνθεί η ανάπτυξη αποτελεσματικών ευρωπαϊκών προτύπων
- να ενδυναμωθούν και να προστατευτούν οι καταναλωτές
- να εξασφαλιστεί μια βιώσιμη και ασφαλής αλυσίδα τροφίμων
- να προαχθεί η υγεία των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών, και να υποστηριχθεί η καλή διαβίωση των ζώων
- να θεσπιστεί πλαίσιο για τη χρηματοδότηση στατιστικών υψηλής ποιότητας
Το νέο πρόγραμμα ενοποιεί σε ένα πρόγραμμα μια σειρά δραστηριοτήτων που μέχρι πρόσφατα χρηματοδοτούνταν χωριστά, ώστε να καταστεί δυνατή η αποτελεσματικότερη διαχείρισή τους. Περιλαμβάνει επίσης νέες πρωτοβουλίες για τη βελτίωση της λειτουργίας της ενιαίας αγοράς.
Ο συνολικός προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται σε 4,2 δισ. ευρώ.
- Καθορισμός της θέσης του Συμβουλίου επί του προγράμματος για την ενιαία αγορά (2021-2027) ύψους 4,2 δισ. ευρώ (δελτίο Τύπου, 13 Απριλίου 2021)
- Πρόγραμμα για την ενιαία αγορά (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)
- Στήριξη των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (γενικές πληροφορίες)
- Προστασία καταναλωτών (γενικές πληροφορίες)
Μια ευρωπαϊκή επιτυχία
Η ενιαία αγορά γιόρτασε την 30ή επέτειό της το 2023. Εδώ και περισσότερες από τρεις δεκαετίες, η ενιαία αγορά αποτελεί κινητήρια δύναμη της οικονομικής ανάπτυξης και διευκολύνει σημαντικά τη ζωή των ανθρώπων.
Η ενιαία αγορά της ΕΕ σε αριθμούς:
- Το 2021 το ΑΕΠ της ενιαίας αγοράς ανήλθε σε 14.522 δισ. ευρώ
- 17 εκατομμύρια πολίτες της ΕΕ ζουν ή εργάζονται σε χώρα της ΕΕ διαφορετική από τη δική τους
- Το εμπόριο εντός της ενιαίας αγοράς αντιπροσωπεύει 56 εκατομμύρια θέσεις εργασίας
30ή επέτειος της ενιαίας αγοράς (Ενημερωτικό γράφημα)
Η ενιαία αγορά ως κλειδί για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση
Μια πράσινη ενιαία αγορά
Η ενιαία αγορά μπορεί να διαδραματίσει αποφασιστικό ρόλο στη μετάβαση σε μια κυκλική και πιο φιλική προς το κλίμα οικονομία. Η ΕΕ έχει αναλάβει πρωτοβουλίες ώστε να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές της για μεγιστοποίηση των ευκαιριών τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τους καταναλωτές. Με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η οποία θέτει ως στόχο να καταστεί η Ευρώπη η πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρος έως το 2050, η ΕΕ έθεσε σε εφαρμογή ένα νέο πλαίσιο για τον μετασχηματισμό της ενιαίας αγοράς.
Οικολογικός σχεδιασμός για βιώσιμα προϊόντα
Τον Μάιο του 2024, το Συμβούλιο ενέκρινε νέες απαιτήσεις οικολογικού σχεδιασμού για βιώσιμα προϊόντα.
Ο νέος κανονισμός θεσπίζει ελάχιστες απαιτήσεις για όλα σχεδόν τα προϊόντα που πωλούνται στην αγορά της ΕΕ. Στις απαιτήσεις περιλαμβάνονται:
- η ανθεκτικότητα, οι δυνατότητες επαναχρησιμοποίησης, αναβάθμισης και επισκευής των προϊόντων
- οι δυνατότητες ανακατασκευής και ανακύκλωσης
- η ενεργειακή απόδοση και η αποδοτική χρήση των πόρων
Ο κανονισμός περιλαμβάνει επίσης ένα νέο «ψηφιακό διαβατήριο προϊόντος», το οποίο παρέχει στις επιχειρήσεις και το καταναλωτικό κοινό πληροφορίες σχετικά με τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο ενός προϊόντος.
Το διαβατήριο θα διευκολύνει την ανακύκλωση και την επισκευή προϊόντων και την ιχνηλάτηση επικίνδυνων ουσιών κατά μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού.
Μια ψηφιακή ενιαία αγορά
Η ψηφιακή ενιαία αγορά αποσκοπεί στην άρση των εμποδίων που αντιμετωπίζουν οι πολίτες και οι επιχειρήσεις όταν χρησιμοποιούν διαδικτυακά εργαλεία και υπηρεσίες. Γεφυρώνοντας το χάσμα μεταξύ του διαδικτυακού και του πραγματικού κόσμου, η ψηφιακή ενιαία αγορά δημιουργεί νέες ευκαιρίες για τις επιχειρήσεις και ένα περιβάλλον στο οποίο οι ψηφιακές υπηρεσίες μπορούν να ευδοκιμήσουν.
Με τη δέσμη μέτρων για τις ψηφιακές υπηρεσίες, η Επιτροπή παρουσίασε τον Δεκέμβριο του 2020 την πρότασή της για την επικαιροποίηση του νομικού πλαισίου της ΕΕ, ώστε να συμβαδίζει με τις ψηφιακές τεχνολογίες, τα επιχειρηματικά μοντέλα και τις υπηρεσίες που μεταβάλλονται με πρωτοφανή ρυθμό.
Η δέσμη περιλαμβάνει την πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες (DSA) και την πράξη για τις ψηφιακές αγορές (DMA). Οι νέοι κανόνες αποσκοπούν στην καλύτερη διακυβέρνηση του ψηφιακού χώρου και των ψηφιακών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης.
Πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες
Η πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες αποσκοπεί στη δημιουργία ασφαλέστερου ψηφιακού χώρου για τους χρήστες και τις εταιρείες και στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων στο ψηφιακό περιβάλλον. Το Συμβούλιο εξέδωσε την πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες τον Οκτώβριο του 2022.
Πράξη για τις ψηφιακές αγορές
Η πράξη για τις ψηφιακές αγορές επικεντρώνεται στη διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού για όλες τις ψηφιακές εταιρείες με στόχο έναν ανταγωνιστικό και δίκαιο ψηφιακό τομέα, προωθώντας παράλληλα την ανάπτυξη και την καινοτομία. Το Συμβούλιο ενέκρινε την πράξη για τις ψηφιακές αγορές τον Ιούλιο του 2022.
Βιομηχανική στρατηγική της ΕΕ
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε μια νέα δέσμη μέτρων για τη βιομηχανική πολιτική τον Μάρτιο του 2020, η οποία περιλάμβανε μια νέα βιομηχανική στρατηγική για την Ευρώπη.
Στο πλαίσιο της πανδημίας COVID-19, η Επιτροπή επικαιροποίησε την ανακοίνωσή της σχετικά με μια νέα βιομηχανική στρατηγική της ΕΕ τον Μάιο του 2021, σε συνέχεια των συμπερασμάτων του Συμβουλίου του Σεπτεμβρίου 2020 με θέμα την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς της ΕΕ για ισχυρή ανάκαμψη και ανταγωνιστική, βιώσιμη Ευρώπη.
Η Επιτροπή επαναβεβαίωσε τις προτεραιότητές της για το 2020 και παράλληλα παρουσίασε νέα μέτρα για μια ισχυρότερη ενιαία αγορά, ιδίως σε περιόδους κρίσης.
Η επικαιροποιημένη βιομηχανική στρατηγική επικεντρώνεται στα παρακάτω:
- ενίσχυση της ανθεκτικότητας της ενιαίας αγοράς απέναντι σε διαταραχές
- αντιμετώπιση των τεχνολογικών και βιομηχανικών στρατηγικών εξαρτήσεων της ΕΕ
- επιτάχυνση της ψηφιακής και της πράσινης μετάβασης της βιομηχανίας
Ανθεκτικότητα της ενιαίας αγοράς
Οι πρόσφατες κρίσεις κατέδειξαν την ανάγκη για μια εύρυθμα λειτουργούσα ενιαία αγορά. Δεδομένων, ιδίως, της πανδημίας COVID-19 και της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, η ΕΕ προσπαθεί να ενισχύσει τη στρατηγική αυτονομία της θέλοντας να διασφαλίσει τις αλυσίδες εφοδιασμού και να μειώσει τις εξωτερικές εξαρτήσεις.
Στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου καθορίστηκε ως βασικός στόχος της Ένωσης η επίτευξη στρατηγικής αυτονομίας με παράλληλη διατήρηση μιας ανοικτής οικονομίας. Ως στρατηγική αυτονομία ορίζεται σε γενικές γραμμές η μείωση των εξωτερικών εξαρτήσεων σε στρατηγικούς τομείς.
Η ΕΕ έχει λάβει μέτρα για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της ενιαίας αγοράς, τη διατήρηση των επενδύσεων και τη στήριξη των επιχειρήσεων.
Κανονισμός έκτακτης ανάγκης και ανθεκτικότητας στην εσωτερική αγορά
Τον Σεπτέμβριο του 2024 το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό έκτακτης ανάγκης και ανθεκτικότητας στην εσωτερική αγορά (IMERA).
Στόχος του IMERA είναι η πρόβλεψη, η προετοιμασία και η αντίδραση σε σχέση με τις επιπτώσεις μελλοντικών κρίσεων μέσω αξιοποίησης της ισχύος της εσωτερικής αγοράς.
Με βάση τα διδάγματα που αντλήθηκαν από καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, όπως η πανδημία COVID-19, ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και η κρίση ενεργειακού εφοδιασμού, ο νέος μηχανισμός θα ενισχύσει την εσωτερική αγορά σε περιόδους κρίσης με τους εξής τρόπους:
- διευκόλυνση της κυκλοφορίας εμπορευμάτων, υπηρεσιών και προσώπων
- παρακολούθηση των αλυσίδων εφοδιασμού
- διασφάλιση της πρόσβασης σε κρίσιμα εμπορεύματα
- Ετοιμότητα για την αντιμετώπιση κρίσεων: Έκδοση από το Συμβούλιο του κανονισμού για κατάσταση έκτακτης ανάγκης της εσωτερικής αγοράς και για την ανθεκτικότητα της εσωτερικής αγοράς (δελτίο Τύπου, 26 Σεπτεμβρίου 2024)
- Κανονισμός έκτακτης ανάγκης και ανθεκτικότητας στην εσωτερική αγορά (γενικές πληροφορίες)
- Πώς η ΕΕ ανταποκρίνεται στις κρίσεις και γίνεται πιο ανθεκτική (γενικές πληροφορίες)
Υποχρεωτικές άδειες εκμετάλλευσης
Η ΕΕ επεξεργάζεται νέους κανόνες για τη χορήγηση υποχρεωτικών αδειών εκμετάλλευσης που θα ισχύουν σε ολόκληρη την Ένωση σε περίπτωση κρίσης.
Ως υποχρεωτική άδεια εκμετάλλευσης νοείται η δυνατότητα μιας κυβέρνησης να επιτρέπει σε τρίτους να χρησιμοποιούν δίπλωμα ευρεσιτεχνίας χωρίς την άδεια του κατόχου δικαιωμάτων του εν λόγω διπλώματος.
Επί του παρόντος, οι μηχανισμοί χορήγησης υποχρεωτικών αδειών εκμετάλλευσης ρυθμίζονται μόνο σε εθνικό επίπεδο. Σε περίπτωση διασυνοριακών κρίσεων ή καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, αυτό μπορεί να παρεμποδίσει την ελεύθερη κυκλοφορία κρίσιμων προϊόντων ή υπηρεσιών στην εσωτερική αγορά ή να προκαλέσει ελλείψεις ορισμένων προμηθειών σε ορισμένα κράτη μέλη.
Η χορήγηση υποχρεωτικών αδειών εκμετάλλευσης θα πρέπει να χορηγείται μόνο μετά την ενεργοποίηση λειτουργίας έκτακτης ανάγκης ή κρίσης σε επίπεδο ΕΕ.
Το Συμβούλιο καθόρισε τη θέση του σχετικά με τον κανονισμό στις 26 Ιουνίου 2024.
Παρακολούθηση της ενιαίας αγοράς
Μετά το αίτημα του Συμβουλίου για εκτίμηση της ανθεκτικότητας της ενιαίας αγοράς, η Επιτροπή δημοσίευσε το 2021 την πρώτη ετήσια έκθεση για την ενιαία αγορά, όπου αναλύονται οι επιπτώσεις της κρίσης στην ενιαία αγορά, μεταξύ άλλων και στα 14 βιομηχανικά οικοσυστήματα. Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης βασικούς δείκτες επιδόσεων για την ανάλυση της οικονομικής ανάπτυξης και την παρακολούθηση της προόδου.
Τον Φεβρουάριο του 2022 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τη δεύτερη ετήσια έκθεσή της για την ενιαία αγορά. Η έκθεση αυτή παρουσιάζει την κατάσταση της ενιαίας αγοράς, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην οικονομική ανάκαμψη μετά την κρίση COVID-19 και προσδιορίζοντας τις ανάγκες για επενδύσεις που θα καταστήσουν την ενιαία αγορά πιο ανθεκτική.
Η ετήσια έκθεση για την ενιαία αγορά που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2023 συνέπεσε με την 30ή επέτειο της ενιαίας αγοράς. Αναλύει τον ρόλο της ενιαίας αγοράς στο τρέχον γεωπολιτικό πλαίσιο και περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο βελτιώνει την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ και συμβάλλει στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση.
Η έκθεση του 2024 περιγράφει λεπτομερώς τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα και τις προκλήσεις της ενιαίας αγοράς και καταγράφει την πρόοδο με βάση ένα σύνολο κύριων δεικτών επιδόσεων που προσδιορίστηκαν το 2023.
Ο ρόλος του Συμβουλίου στην εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς της ΕΕ
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο παρέχει πολιτική καθοδήγηση για τις πολιτικές της ΕΕ. Το νέο στρατηγικό θεματολόγιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για την ΕΕ για την περίοδο 2019-2024 χαρακτηρίζει την ενιαία αγορά βασικό πλεονέκτημα για την ανάπτυξη της οικονομικής βάσης της ΕΕ.
Οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ ζήτησαν επίσης να θεσπιστεί μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση που να συνδέει όλες τις συναφείς πολιτικές και να αίρει όλους τους εναπομένοντες αδικαιολόγητους φραγμούς.
Το Συμβούλιο Ανταγωνιστικότητας είναι αρμόδιο να παρέχει στρατηγικές συμβουλές από τη σκοπιά των κρατών μελών. Παρακολουθεί επίσης την υλοποίηση των προτεινόμενων δράσεων.
Στις περιπτώσεις όπου υποβάλλονται νομοθετικές προτάσεις, το Συμβούλιο είναι αρμόδιο για τη θέσπιση της νομοθεσίας. Στις περισσότερες περιπτώσεις εφαρμόζεται η συνήθης νομοθετική διαδικασία, με βάση την οποία το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφασίζουν ως συννομοθέτες.
Η ειδική ομάδα για την επιβολή των κανόνων της ενιαίας αγοράς (SMET) παρέχει ένα φόρουμ στο οποίο οι χώρες της ΕΕ και η Επιτροπή μπορούν να συζητούν τρόπους αντιμετώπισης των φραγμών που εξακολουθούν να υφίστανται στην ενιαία αγορά. Στόχος της ειδικής ομάδας, η οποία συστάθηκε το 2020, είναι να διευκολύνει την ομαλή λειτουργία της ενιαίας αγοράς.
Τον Μάιο του 2024 το Συμβούλιοζήτησε μια νέα στρατηγική για την ενίσχυση της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ η οποία θα εστιάζει στα εξής:
- πιο αποτελεσματικό ρυθμιστικό πλαίσιο προσαρμοσμένο στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση και στα ταχέως μεταβαλλόμενα παγκόσμια δεδομένα
- βελτίωση των τεσσάρων ελευθεριών
- τη χρήση της ενιαίας αγοράς ως παγκόσμιας δύναμης στην τυποποίηση