Verordening kritieke grondstoffen

Waarom is een verordening kritieke grondstoffen nodig?

De EU wil de overstap maken van fossiele brandstoffen naar schone energie. Hiervoor zijn meer mineralen nodig. Daarom wordt er verwacht dat de vraag naar basismetalen, materialen voor batterijen, zeldzame aardmetalen en andere grondstoffen exponentieel zal stijgen in de EU.

Voor de groene transitie van de EU moet de lokale productie van batterijen, zonnepanelen, permanente magneten en andere schone technologie flink worden opgeschaald. Het is dus belangrijk dat de EU brede toegang heeft tot verschillende grondstoffen.

Kritieke grondstoffen zijn van groot belang voor:

Industriële waardeketens

Niet-energetische grondstoffen zijn nodig voor bijna alle sectoren en in alle fases van de toeleveringsketen.

Strategische technologieën, zoals ruimtevaart en defensie

Er zijn steeds meer (verschillende) grondstoffen nodig voor technologische vooruitgang en om onze kwaliteit van leven te vergroten.

Klimaat, energie en milieu

Schone technologie vereist grondstoffen; zonder grondstoffen geen zonnepanelen, windturbines, elektrische voertuigen en energie-efficiënte verlichting.

Lokale productie staat centraal in de herziening van de energie- en mobiliteitssystemen van de EU, die deels voortvloeit uit het REPowerEU-plan en de EU-emissiedoelstellingen voor de automobielsector voor 2035.

De EU-verordening kritieke grondstoffen

Aangezien wordt verwacht dat de vraag naar zeldzame aardmetalen de komende jaren exponentieel zal toenemen, heeft de Raad in maart 2024 de Europese verordening kritieke grondstoffen aangenomen.

Kritieke grondstoffen zijn van groot economisch belang voor de EU. Maar aangezien veel van deze grondstoffen uit slechts een handvol landen buiten de EU komen en er weinig goede, betaalbare alternatieven zijn, is het risico groot dat de toelevering ervan verstoord raakt.

Daarom moet de verordening:

• de aanvoer van kritieke grondstoffen naar de EU vergroten en diversifiëren
• circulariteit versterken, met inbegrip van recycling
• onderzoek en innovatie op het gebied van hulpbronnen­efficiëntie en de ontwikkeling van alternatieven ondersteunen

De nieuwe regels zullen ook de strategische autonomie van Europa versterken.

• Strategische autonomie: groen licht voor verordening kritieke grondstoffen (persmededeling, 18 maart 2024)

Wat zijn grondstoffen en waar worden ze voor gebruikt?

Hoewel we het misschien niet doorhebben, gebruiken we elke dag metalen, mineralen en natuurlijke materialen. De grondstoffen die economisch gezien het belangrijkst zijn en waarvoor het risico het grootst is dat de aanvoer ervan stokt, worden kritieke grondstoffen genoemd.

Kritieke grondstoffen zijn van essentieel belang voor het functioneren en de integriteit van een breed scala aan industriële ecosystemen.

34 kritieke grondstoffen

Bepaalde sectoren zijn van bijzonder strategisch belang voor de doelstellingen van de EU op het gebied van hernieuwbare energie, digitalisering, ruimtevaart en defensie.

Naast een lijst van 34 kritieke grondstoffen, is er ook een lijst opgesteld met strategische grondstoffen* (in oranje in onderstaande afbeelding): dit zijn materialen waarvan de vraag naar verwachting exponentieel zal toenemen, met een complex productieproces en dus een groter risico op leveringsproblemen.

Deze lijst zal regelmatig worden bijgewerkt.

*Strategische grondstoffen in zware en lichte zeldzame aardmetalen: Nd, Pr, Tb, Dy, Gd, Sm, en Ce.

Waar worden kritieke grondstoffen voor gebruikt?

Voor tal van producten zijn kritieke grondstoffen nodig. Zonder kritieke grondstoffen zou onze maatschappij niet kunnen functioneren, aangezien ze voorkomen in veel alledaagse apparaten en producten die belangrijk zijn voor de economie van de lidstaten, zoals smartphones, elektrische auto's, windturbines, meststoffen en vliegtuigen.

Trilfunctie in telefoons = wolfraam

Elektrische auto's = lithium, kobalt en nikkel

Windturbines = borium

Geopolitiek en kritieke grondstoffen

De meeste kritieke grondstoffen komen van buiten de EU. Hoewel de EU nooit helemaal zelfvoorzienend kan worden, wil ze haar bevoorrading wel diversifiëren.

Momenteel is de EU voor bepaalde kritieke grondstoffen telkens volledig afhankelijk van een enkel land:

• 100% van haar zware zeldzame aardmetalen komt uit China
• 99% van haar borium uit Turkije
• 71% van haar platina uit Zuid-Afrika

Sinds 2024 hebben uitvoerbeperkingen van derde landen voor zeldzame aardmetalen en andere kritieke materialen de urgentie van de diversificatiestrategie van de EU versterkt.

Zo heeft China de afgelopen 3 jaar een reeks uitvoercontrole­maatregelen genomen voor kritieke grondstoffen zoals gallium, wolfraam, bismut, germanium en zeldzame aardmetalen, maar ook eindproducten zoals batterijen en apparatuur voor de verwerking van zeldzame aardmetalen.

Tegelijkertijd voeren andere mondiale spelers hun inspanningen op om de toegang tot kritieke grondstoffen voor hun industrieën veilig te stellen, door via partnerschappen projecten te financieren en hun voorziening te diversifiëren.

Grootste leveranciers van kritieke grondstoffen voor de EU:

Zelfvoorzienender worden

Om minder afhankelijkheid te zijn van derde landen, heeft de EU voor 2030 de volgende doelstellingen vastgelegd:

Ten minste 10% van het jaarlijkse EU-verbruik moet in de EU worden gewonnen.

Ten minste 40% van het jaarlijkse EU-verbruik moet in de EU zijn verwerkt.

Ten minste 25% van het jaarlijkse EU-verbruik moet komen van in de EU gerecyclede grondstoffen.

Niet meer dan 65% van het jaarlijkse EU-verbruik van elke strategische grondstof mag uit een enkel derde land komen, in elk stadium van de verwerking

Om deze doelstellingen te bereiken gaat de EU zich harder inspannen op handelsgebied, onder meer met het oog op:

• een samenwerkingsverband voor kritieke grondstoffen van gelijkgestemde landen die de mondiale toeleveringsketens willen versterken
• een sterkere Wereldhandelsorganisatie
• meer overeenkomsten ter facilitering van duurzame investeringen en vrijhandelsakkoorden
• strengere handhaving om oneerlijke handelspraktijken tegen te gaan

Strategische projecten

Om die doelstellingen te helpen verwezenlijken, heeft de Commissie in 2025 in het kader van de verordening kritieke grondstoffen 60 strategische projecten goedgekeurd, die betrekking hebben op 13 EU-lidstaten en 13 derde landen.

De projecten bestrijken 14 van de 17 strategische grondstoffen en omspannen de volledige waardeketen, van winning en verwerking tot recycling.

Er wordt prioriteit gegeven aan het verminderen van de afhankelijkheid, met bijzondere aandacht voor de meest kwetsbare toeleveringsketens. De projecten moeten de afhankelijkheid van een enkel land voor de winning van zeldzame aardmetalen doen dalen van 95 % tot 42 %.

De afhankelijkheid van de EU van gallium (van cruciaal belang voor halfgeleiders en de defensie-industrie) zal afnemen van 71 % tot 17 %, terwijl de EU voor germanium tegen 2030 volledig zelfvoorzienend kan zijn.

• Geselecteerde strategische projecten (Europese Commissie)

Versterking van de voorzieningszekerheid en circulariteit

Op 3 december 2025 nam de Commissie het RESourceEU-actieplan aan om meer en grotere inspanningen te leveren om de EU-voorziening van kritieke grondstoffen voor belangrijke industriële sectoren (zoals de automobielindustrie, AI en defensie) veilig te stellen, vanwege de toegenomen geopolitieke rol van dergelijke materialen.

In het plan worden gerichte wijzigingen van de verordening kritieke grondstoffen voorgesteld om de circulariteit te verbeteren, met als doel de recyclingcapaciteit te vergroten en de secundaire markt voor kritieke grondstoffen te versterken, met name voor permanente magneten.

Het standpunt van de Raad van 4 maart 2026 steunt de voorgestelde wijzigingen en:

• vereist dat de Commissie de lidstaten en de raden van bestuur in kennis stelt van eventuele leveringsrisico's van kritieke grondstoffen
• verduidelijkt de bevoegdheid van de Commissie voor het voorstellen van risicobeperkende maatregelen
• staat het gebruik van productpaspoorten toe om te voldoen aan de informatieverplichting met betrekking tot permanente magneten

• Grondstoffen: Raad bepaalt standpunt om voorzieningszekerheid en circulariteit van EU-industrie te versterken (persmededeling, 4 maart 2026)
• Verordening tot wijziging van de verordening kritieke grondstoffen, Commissievoorstel

Het actieplan RESourceEU introduceert ook verschillende nieuwe instrumenten, waaronder:

• een Europese Centrum voor kritieke grondstoffen
• een gecoördineerde aanpak voor het aanleggen van voorraden
• een mechanisme voor gezamenlijke aankoop via het grondstoffenplatform

• RESourceEU-actieplan, mededeling van de Commissie

De toekomstige vraag naar grondstoffen

Het doel van de EU om de uitstoot van broeikas­gassen in 2030 met ten minste 55% te hebben verminderd helpt de EU om in 2050 klimaatneutraal te worden.

Hiervoor is een groene en digitale transitie nodig, waarbij ons energiesysteem koolstofvrij wordt gemaakt, en de EU autonoom wordt dankzij toegang tot en omzetting van kritieke grondstoffen.

Vraag naar grondstoffen in de Europese Unie (scenario op basis van een hoge vraag):

De gegevens tonen de verwachte vraag naar kritieke grondstoffen in 5 strategische sectoren: hernieuwbare energie, elektrische mobiliteit (e-mobiliteit), industrie, informatie- en communicatietechnologie (ICT), en ruimtevaart en defensie.

Zie ook