Skip to content

Beleid voor het spoorvervoer

De EU en haar lidstaten werken samen aan de ontwikkeling van een beter verbonden, veilig en duurzaam spoorwegnet.

Het spoorwegennet van de EU is een van de dichtste ter wereld, maar de nationale spoorweg­systemen verschillen soms van elkaar.

Sinds de jaren '90 werkt de EU aan compatibelere spoornetten in de lidstaten om tot een efficiënt en concurrerend spoorwegennet in de hele EU te komen: de gemeenschappelijke Europese spoorwegruimte.

Het spoorwegbeleid maakt deel uit van het EU-vervoersbeleid, dat een verbonden, duurzame, inclusieve, veilige en beveiligde mobiliteit in de EU tot stand moet brengen.

Enkele cijfers over het spoorvervoer in de EU

Het spoor is goed voor 5,1% van de passagiers­mobiliteit in de EU (2020, Europese Commissie)

Slechts 0,4% van de broeikasgas­emissies van het vervoer in de EU is afkomstig van het spoorvervoer. Dat maakt het tot een milieuvriendelijk vervoermiddel

Slechts 1,9% van het energie­verbruik voor vervoer in de EU is afkomstig van het spoorvervoer

Hoe en wat van het spoorwegbeleid

In de loop der jaren hebben een aantal zaken de uitbreiding en harmonisatie van de spoorweg­sector in de EU vertraagd:

  • de traditionele versnippering van de Europese spoorwegen door ingewikkelde en onafhankelijk werkende nationale systemen
  • een dienstverlening met geringe efficiëntie, flexibiliteit en betrouwbaarheid, met name voor vracht­vervoer

Dit stond de groei van de spoorwegsector in de weg, ondanks de vraag bij gebruikers en het potentieel van het spoor als klimaat­vriendelijke oplossing.

Om haar spoorwegbeleid te versterken, heeft de EU de afgelopen jaren 4 spoorwegpakketten goedgekeurd die tot doel hebben:

  • de spoorwegmarkt open te stellen voor concurrentie
  • de interoperabiliteit van de nationale spoorweg­systemen te verbeteren
  • het kader voor een Europese spoorwegruimte te definiëren

De 4 wetgevingspakketten zijn tussen 2001 en 2016 goedgekeurd door de Raad en het Europees Parlement. Deze gaan onder meer over:

  • de liberalisering van de spoorwegmarkt
  • vergunningen voor spoorweg­bedrijven en certificering van machinisten
  • veiligheidseisen
  • de oprichting van het spoorweg­bureau van de EU en van toezicht­houdende instanties in elke lidstaat
  • rechten van treinreizigers

Het vierde en laatste spoorwegpakket werd in 2021 van kracht. Het omvat 6 wetgevings­handelingen over de laatste aspecten van het openen van de spoorwegmarkt en het vergroten van het concurrentie­vermogen daarvan.

Één Europese spoorwegruimte

De gemeenschappelijke Europese spoorwegruimte is een systeem van spoorweg­netten in de hele EU dat de spoorwegsector moet uitbreiden op basis van concurrentie, technische harmonisatie en de gezamenlijke ontwikkeling van grens­overschrijdende verbindingen. Daarbij horen de volgende maatregelen:

  • de spoorwegmarkt openstellen en herstructureren
  • het concurrentievermogen van spoorbedrijven verhogen en een gelijk speelveld tot stand brengen
  • infrastructuur ontwikkelen voor interoperabiliteit
  • de efficiëntie van het gebruik en de veiligheid van de infrastructuur verbeteren
  • zorgen voor eerlijke prijzen voor de consument

Trans-Europees vervoersnetwerk (TEN-T)

In het kader van het trans-Europees vervoersnetwerk (TEN-T) wordt een netwerk van 9 kerncorridors tot stand gebracht dat spoorlijnen verbindt met wegen, binnenwateren, zeeroutes, havens en luchthavens in de hele EU. De doelstellingen zijn:

  • EU-landen verbinden om grensoverschrijdend vervoer van personen en goederen te vergemakkelijken
  • bijdrage aan de territoriale cohesie
  • zorgen voor interconnectiviteit tussen vervoerswijzen
  • de transitie naar duurzaam vervoer ondersteunen

Er wordt momenteel gewerkt aan een herziening van de TEN-T-regels. In december 2023 bereikten Raad en Parlement een voorlopig akkoord over de herziene TEN-T-verordening.

Duurzame en slimme mobiliteit

In december 2020 presenteerde de Europese Commissie, als onderdeel van de Green Deal, haar strategie voor duurzame en slimme mobiliteit. Deze vat de EU-doelstelling voor de transportsector voor de komende decennia samen: een groenere, slimmere en veerkrachtiger mobiliteit. Voor de spoorwegsector vraagt dit om een verdubbeling van het aantal Europese hogesnelheids­lijnen in 2030.

In juni 2021 nam de Raad hierover conclusies aan. Er was tevredenheid over de strategie van de Commissie, en haar ambitieuze visie op de vervoerssector en de manier waarop deze in de komende jaren en decennia kan bijdragen aan duurzaamheid, kreeg bijval.

In juni 2021 nam de Raad conclusies over de spoor­wegen aan. De ministers benadrukten hierin dat het spoorvervoer in de EU voor zowel passagiers als goederen verder moest worden ontwikkeld. Het spoor moet ook beter bestand worden tegen crises en het is nodig te blijven investeren in de interoperabiliteit en connectiviteit van de verschillende nationale systemen.

Connecting Europe Facility

Het EU-spoorbeleid wordt ondersteund door een aantal financierings­programma's, waaronder de Connecting Europe Facility, die strategische investerings­projecten op het gebied van vervoer, digitalisering en energie financiert.

De verordening is met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2021 van toepassing. Met zo'n € 25 miljard (van de € 33 miljard) krijgt de vervoerssector het meest, waarvan het grootste deel wordt uitgetrokken voor het spoor.

Europees Jaar van de Spoorwegen

2021 werd door de EU uitgeroepen tot het Europees Jaar van de spoorwegen – een initiatief om het spoorvervoer te promoten als een duurzame, innovatieve en veilige oplossing voor mobiliteit in Europa.

In het kader van het Europees Jaar van de spoorwegen hebben het Portugese voorzitterschap van de Raad en het secretariaat-generaal van de Raad een online‑conferentie over het goederenvervoer per spoor georganiseerd.

In juli 2023 kwam de Commissie met een voorstel voor nieuwe maatregelen om het Europese spoorwegverkeer beter te beheren en te coördineren. Het voorstel wordt momenteel besproken in de Raad.

Zie ook

Onderwerpen