Spoorvervoer

Interconnectiviteit en duurzaamheid van het spoor

Het spoorwegennet van de EU is een van de dichtste ter wereld, maar de nationale spoorwegsystemen verschillen van elkaar.

Sinds de jaren '90 werkt de EU aan compatibelere spoornetten in de lidstaten om tot een efficiënt en concurrerend spoorwegennet in de hele EU te komen: de gemeenschappelijke Europese spoorwegruimte.

Spoorvervoer in de EU in cijfers

Het spoor zorgt voor 5,1% van de passagiersmobiliteit in de EU.

Slechts 0,4% van de broeikasgasemissies van het vervoer in de EU is afkomstig van het spoorvervoer. Dat maakt het tot een milieuvriendelijk vervoermiddel.

Slechts 1,9% van het energieverbruik voor vervoer in de EU is afkomstig van het spoorvervoer.

Om haar spoorwegbeleid te versterken, heeft de EU 4 spoorwegpakketten goedgekeurd die tot doel hebben:

de spoorwegmarkt open te stellen voor concurrentie
de interoperabiliteit van de nationale spoorwegsystemen te verbeteren
het kader voor een gemeenschappelijke Europese spoorwegruimte te definiëren

De 4 wetgevingspakketten bevatten gemeenschappelijke bepalingen over:

de liberalisering van de spoorwegmarkt
vergunningen voor spoorwegbedrijven en certificering van machinisten
veiligheidseisen
de oprichting van het Europees Spoorwegbureau en van toezichthoudende instanties in elke lidstaat
rechten van treinreizigers

In november 2025 bereikte de Raad ook een voorlopig akkoord met het Europees Parlement om het beheer van de beschikbare capaciteit voor treinen op het spoorwegnet van de EU te harmoniseren, te vereenvoudigen en te rationaliseren, zowel binnen als tussen de lidstaten.

Eén Europese spoorwegruimte

De gemeenschappelijke Europese spoorwegruimte is een systeem van spoorwegennetten in de hele EU dat de spoorwegsector moet uitbreiden op basis van concurrentie, technische harmonisatie en de gezamenlijke ontwikkeling van grensoverschrijdende verbindingen. Daarbij horen de volgende maatregelen:

de spoorwegmarkt openstellen en herstructureren
het concurrentievermogen van spoorbedrijven verhogen en een gelijk speelveld tot stand brengen
infrastructuur ontwikkelen voor interoperabiliteit
de efficiëntie van het gebruik en de veiligheid van de infrastructuur verbeteren
zorgen voor eerlijke prijzen voor de consument

Duurzame en slimme mobiliteit

In december 2020 presenteerde de Europese Commissie, als onderdeel van de Europese Green Deal, haar strategie voor duurzame en slimme mobiliteit. Deze vat de EU-doelstelling voor de vervoerssector voor de komende decennia samen: een groenere, slimmere en veerkrachtigere mobiliteit. Voor de spoorwegsector vraagt dit om een verdubbeling van het aantal Europese hogesnelheidslijnen tussen nu en 2030.

In juni 2021 nam de Raad hierover conclusies aan. Er was tevredenheid over de strategie van de Commissie, en haar ambitieuze visie op de vervoerssector en de manier waarop deze in de komende jaren en decennia kan bijdragen aan duurzaamheid, kreeg bijval.

Strategie voor duurzame en slimme mobiliteit – Raad neemt conclusies aan (persmededeling, 3 juni 2021)

In juni 2021 nam de Raad ook conclusies over de spoorwegen aan. Daarin werd benadrukt dat het spoorvervoer in de EU voor zowel passagiers als goederen verder moet worden ontwikkeld. Het spoor moet ook beter bestand worden tegen crises en het is nodig te blijven investeren in de interoperabiliteit en connectiviteit van de verschillende nationale systemen.

De trein als stuwende kracht achter slimme en duurzame mobiliteit – Raad keurt conclusies goed (persmededeling, 3 juni 2021)

Als onderdeel van het pakket vergroening van het goederenvervoer kwam de Commissie op 11 juli 2023 met een voorstel over het gebruik van spoorinfrastructuurcapaciteit. Dat omvat maatregelen om de capaciteit van de spoorwegen beter te beheren, te coördineren en zo te vergroten. De Raad bepaalde in juni 2024 zijn onderhandelingsstandpunt over het voorstel en onderhandelt momenteel met het Parlement over de definitieve vorm van het voorstel.

Vergroening goederenvervoer: Raad bepaalt standpunt over pakket voor efficiënter beheer van spoorinfrastructuurcapaciteit en -verkeer (persmededeling, 18 juni 2024)

Connecting Europe Facility

Het EU-spoorbeleid wordt ondersteund door een aantal financieringsprogramma's, waaronder de Connecting Europe Facility, die strategische investeringsprojecten op het gebied van vervoer, digitalisering en energie financiert.

De achterliggende wetgeving is met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2021 van toepassing. Met zo'n € 25 miljard (van de € 33 miljard) krijgt de vervoerssector het meest. Het grootste deel daarvan wordt uitgetrokken voor het spoor.

Raad keurt EU‑vlaggenschipprogramma Connecting Europe Facility 2.0 goed (persmededeling, 14 juni 2021)

Veiligheid en passagiersrechten

De Europese spoorwegen behoren tot de veiligste ter wereld. Om treinen op het Europese netwerk te laten rijden, moet elke spoorwegonderneming voldoen aan de geharmoniseerde veiligheidsnormen in de EU-wetgeving.

Rol van het Europees Spoorwegbureau

Het Europees Spoorwegbureau (ERA) ontwikkelt gemeenschappelijke veiligheidsbenaderingen, in nauwe samenwerking met belanghebbenden uit de spoorwegsector, nationale autoriteiten, de EU-instellingen en andere belanghebbenden. Met een speciale veiligheidseenheid houdt het ERA ook toezicht op en brengt het verslag uit over de spoorwegveiligheid in de EU.

Europees Spoorwegbureau

Passagiersrechten

In 2021 paste de EU haar regels voor treinreizen aan om de rechten van treinreizigers beter te beschermen, met name die van reizigers met een handicap of beperkte mobiliteit. Er wordt ook ingezet op schone mobiliteit door het makkelijker te maken om een fiets mee te nemen in de trein.

De herziene regels verplichten spoorwegondernemingen om aan boord ruimte vrij te maken voor fietsen en reizigers te informeren over het aantal fietsplekken in de trein. Elke Europese passagierstrein moet ten minste 4 fietsplekken hebben.

De nieuwe regeling is sinds juni 2021 van kracht.