Veiligheids- en defensiepartnerschappen
De EU sluit veiligheids- en defensiepartnerschappen met gelijkgestemde niet-EU-landen om vrede en veiligheid in de hele wereld te bevorderen.
Wat zijn veiligheids- en defensiepartnerschappen?
Veiligheids- en defensiepartnerschappen zijn een onmisbare pijler van de inspanningen van de EU om vrede en veiligheid in Europa en de rest van de wereld te bevorderen. Ze vormen een nieuw kader voor samenwerking om de bilaterale betrekkingen met niet-EU-landen verder te versterken op een manier die beide partijen ten goede komt.
Deze partnerschappen bouwen voort op de soms reeds lang bestaande samenwerking met gelijkgestemde partners. Het zijn juridisch niet-bindende instrumenten.
Ze zijn daarnaast een hoeksteen van het strategisch kompas, dat in maart 2022 is aangenomen. Met de aanneming van het kompas heeft de EU zich ertoe verbonden consistenter en uitgebreider met haar bilaterale partners te gaan samenwerken en partnerschappen op maat op te bouwen op basis van gedeelde waarden en belangen.
Veiligheids- en defensiepartnerschappen worden door de hoge vertegenwoordiger namens de Europese Unie ondertekend, met machtiging van de Raad. Aan de zijde van de partners worden ze ondertekend door de minister van Buitenlandse Zaken en/of de minister van Defensie van het land in kwestie.
Een strategisch kompas voor veiligheid en defensie
Waarom veiligheids- en defensiepartnerschappen?
Veiligheids- en defensiepartnerschappen zijn ambitieuze overeenkomsten die tonen dat zowel de EU als de partners steeds meer belang hechten aan nauwere bilaterale samenwerking op het gebied van veiligheid en defensie.
De partnerschappen zijn toegesneden op elke afzonderlijke partner, maar bestrijken een breed scala van samenwerkingsgebieden, waaronder:
- vrede, conflictpreventie en crisisbeheersing
- defensie-initiatieven en -vermogens
- bestrijding van hybride dreigingen en buitenlandse informatiemanipulatie en inmenging
- ruimte-, cyber- en maritieme beveiliging
- terrorismebestrijding
- non-proliferatie, ontwapening en wapenbeheersing
- klimaatveiligheid
- vrouwen, vrede en veiligheid
Hoeveel partnerschappen zijn er ondertekend?
Tot op heden heeft de EU 12 veiligheids- en defensiepartnerschappen ondertekend:
- Ghana (24 maart 2026)
- Australië (18 maart 2026)
- IJsland (18 maart 2026)
- India (27 januari 2026)
- Canada (23 juni 2025)
- Verenigd Koninkrijk (19 mei 2025)
- Albanië (18 december 2024)
- Noord-Macedonië (19 november 2024)
- Zuid-Korea (4 november 2024)
- Japan (1 november 2024)
- Noorwegen (28 mei 2024)
- Moldavië (21 mei 2024)
In de toekomst kunnen nog meer partnerschappen worden overwogen.
Andere veiligheids- en defensieafspraken
Naast de veiligheids- en defensiepartnerschappen houdt de EU er verschillende andere soorten veiligheids- en defensieafspraken op na met multilaterale, regionale en nationale partners.
In een steeds complexere geopolitieke realiteit bieden op gemeenschappelijke belangen gestoelde partnerschappen nog steeds een sterke garantie voor multilateralisme en internationale samenwerking en dialoog.
Samenwerking EU-VN
De EU werkt nauw met de VN samen bij vredesoperaties en crisisbeheersing in zowel civiele als militaire aangelegenheden.
In 2003, toen de EU aan haar eerste civiele en militaire missies en operaties in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB) begon, brachten de EU en de VN een gezamenlijke verklaring uit over hun samenwerking op het gebied van crisisbeheersing. Sindsdien hebben zij hun strategisch partnerschap voor vredesoperaties en crisisbeheersing verder versterkt.
Samenwerking EU-NAVO
Het strategische partnerschap tussen de EU en de NAVO blijft cruciaal voor een veilig en stabiel Euro-Atlantisch gebied. In de jaren '90 werden stappen gezet om de Europese verantwoordelijkheid op defensiegebied te vergroten. Vervolgens werden de betrekkingen tussen de EU en de NAVO in de eerste jaren van het nieuwe millennium geformaliseerd.
Samen vertegenwoordigen de EU en de NAVO meer dan 1 miljard mensen en enkele van 's werelds grootste economieën. De NAVO blijft voor de 23 EU-landen die er lid van zijn, de basis van hun collectieve defensie.
Samenwerking met regionale partners
De EU hecht sterk aan samenwerking met belangrijke regionale partners, waaronder de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), de Afrikaanse Unie (AU), de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten (Ecowas), de Associatie van Zuidoost-Aziatische staten (Asean) en de Samenwerkingsraad van de Golf (GCC).
Deelname aan civiele en militaire missies en operaties van de EU
Niet-EU-landen nemen sinds 2003, toen de eerste missies en operaties van start gingen, deel aan civiele en militaire missies en operaties. Hun deelname wordt geregeld door kaderovereenkomsten inzake deelname tussen afzonderlijke niet-EU-landen en de EU.
De overeenkomsten bevatten de voorwaarden voor de betrokkenheid van niet-EU-landen bij crisisbeheersingsoperaties van de EU en bepalen de relatie van die landen met de EU bij de uitvoering van de missies. De EU heeft meer dan 20 van dergelijke overeenkomsten met niet-EU-landen gesloten.
Overeenkomsten voor de uitwisseling van gerubriceerde gegevens
Overeenkomsten met niet-EU-landen over de beveiliging van gerubriceerde gegevens moeten de veiligheid van hun burgers verhogen door informatie die om veiligheidsredenen beperkt toegankelijk is, te delen en mechanismen in te voeren om te garanderen dat de gedeelde informatie beveiligd blijft. De EU heeft meer dan 15 van dergelijke overeenkomsten gesloten.
Deelname aan PESCO-projecten
Hoewel alleen EU-lidstaten kunnen deelnemen aan de permanente gestructureerde samenwerking (PESCO), heeft de Raad in november 2020 bepaald onder welke algemene voorwaarden niet-EU-landen kunnen worden uitgenodigd voor deelname aan afzonderlijke PESCO-projecten.
Zo werden Canada, Noorwegen en de Verenigde Staten uitgenodigd voor het project voor militaire mobiliteit in 2021, net als het Verenigd Koninkrijk in 2022 en Zwitserland in 2025.
Veiligheids- en defensiedialogen
De EU voert veiligheids- en defensiedialogen en -overleg met een aantal partnerlanden, regio's en multilaterale organisaties. Deze dialogen moeten de samenwerking op alle gebieden in verband met veiligheid en defensie vooruithelpen, en bieden een platform voor het aankaarten van gemeenschappelijke uitdagingen en zorgen.
Daarnaast organiseert de hoge vertegenwoordiger het Schumanforum voor veiligheid en defensie om een dialoog op hoog niveau over internationale vrede, veiligheid en defensie te faciliteren. Het forum bestaat uit vertegenwoordigers van EU-lidstaten, partnerlanden, internationale en regionale organisaties, de academische wereld en denktanks.
Zie ook
Europese defensiegereedheid
EU-defensie in cijfers
Civiele en militaire missies en operaties
Laatst bijgewerkt: 24 maart 2026