Turkije
Turkije kreeg in december 1999 de status van kandidaat-lidstaat. In oktober 2005 begonnen toetredingsonderhandelingen, maar deze liggen sinds juni 2018 stil. De EU en Turkije werken samen op gebieden van gemeenschappelijk belang.
Uitbreiding
Aanvraag voor EU-lidmaatschap
In 1987 diende Turkije een aanvraag in om toe te treden tot de toenmalige Europese Economische Gemeenschap.
Tijdens zijn bijeenkomst in Helsinki in december 1999 verleende de Europese Raad het land de status van kandidaat-lidstaat.
Toetredingsonderhandelingen
De Europese Raad besloot tijdens zijn bijeenkomst van 16 en 17 december 2004 dat Turkije genoegzaam voldeed aan de criteria voor het openen van de toetredingsonderhandelingen.
De Raad bereikte op 3 oktober 2005 overeenstemming over een onderhandelingskader. Dezelfde dag gingen de onderhandelingen van start tijdens een intergouvernementele conferentie.
In februari 2008 nam de Raad het herziene toetredingspartnerschap met Turkije aan. Het biedt een basis voor de voorbereiding van Turkije op een eventueel EU-lidmaatschap door de belangrijkste prioritaire gebieden te schetsen, en dient als maatstaf voor het meten van de vooruitgang bij de hervormingen.
In juni 2018 merkte de Raad voor het eerst op dat Turkije verder van de EU was afgedreven en dat de toetredingsonderhandelingen met het land feitelijk tot stilstand waren gekomen en dat er geen nieuwe hoofdstukken in aanmerking kwamen voor opening of sluiting.
- Conclusies van de Europese Raad, 16-17 december 2004
- Besluit van de Raad over het partnerschap voor de toetreding met Turkije, 18 februari 2008
- Conclusies van de Raad over uitbreiding en het stabilisatie- en associatieproces, 26 juni 2018
Bijeenkomsten van de toetredingsconferentie
De toetredingsonderhandelingen vinden plaats tijdens intergouvernementele conferenties (ook "toetredingsconferenties" genoemd) tussen ministers en ambassadeurs van de EU-lidstaten en de kandidaat. De onderhandelingen gaan over het geheel aan rechten en wetgeving van de EU (het "EU-acquis") en zijn per beleidsterrein onderverdeeld in hoofdstukken, soms geclusterd. Toetredingsconferenties worden gehouden op ministerieel of op plaatsvervangersniveau.
Voordat de toetredings-onderhandelingen stil kwamen te liggen, hadden de EU en Turkije 12 van dergelijke bijeenkomsten gehouden. Tijdens de meest recente bijeenkomst, op 30 juni 2016, opende de conferentie de onderhandelingen over hoofdstuk 33, dat betrekking heeft op financiële en budgettaire bepalingen. In 2006 concludeerde de Raad dat 8 hoofdstukken betreffende de beperkingen van Turkije ten aanzien van Cyprus niet zouden worden geopend en geen verdere hoofdstukken voorlopig zouden worden afgesloten. Dat blijft zo totdat Turkije zijn verbintenissen in verband met het Aanvullend Protocol bij de associatieovereenkomst EU-Turkije (de "Overeenkomst van Ankara") is nagekomen.
In het kader van de toetredingsonderhandelingen zijn 16 hoofdstukken geopend, waarvan één voorlopig is afgesloten.
Jaarlijks voortgangsverslag
Elk jaar neemt de Raad conclusies over de uitbreiding aan. Daarin wordt voor elk van de kandidaat-lidstaten en de EU-partners, waaronder Turkije, de balans opgemaakt van de vorderingen op hun Europees traject.
Politieke samenwerking
In 1963 sloten de EU en Turkije een associatieovereenkomst (Overeenkomst van Ankara). Doel ervan is de politieke banden aan te halen en de economische integratie te verdiepen. De bilaterale betrekkingen worden geëvalueerd door een associatieraad, die in maart 2019 voor het laatst bijeenkwam.
Hoewel de status van kandidaat-lidstaat van het land het kader vormt voor de algemene betrekkingen tussen de EU en Turkije, liggen de toetredingsonderhandelingen momenteel stil. De EU dringt er bij Turkije op aan dat het zijn verplichtingen uit het onderhandelingskader nakomt en het aanvullend protocol bij de associatieovereenkomst uitvoert ten aanzien van alle lidstaten.
Aansluitend op de conclusies van de Europese Raad ter zake, met name die van maart en juni 2021, is de EU bereid om de samenwerking met Turkije op een gefaseerde, proportionele en omkeerbare wijze te verbeteren op een aantal gebieden van gemeenschappelijk belang, zoals:
- migratie
- terrorismebestrijding
- volksgezondheid
- klimaat
- regionale kwesties
Deze kwesties zijn besproken tijdens dialogen op hoog niveau, bijeenkomsten van leiders en bilaterale toppen.
In juni verzocht de Europese Raad de hoge vertegenwoordiger van de EU en de Commissie de stand van de betrekkingen op te nemen. In november 2023 kwamen zij met een mededeling over de stand van zaken op belangrijke gebieden zoals politiek, regionale stabiliteit, buitenlands beleid, economie, handel en migratie. Ook deden ze aanbevelingen om de betrekkingen te bevorderen. Vervolgens droegen de EU-leiders de ambassadeurs van de lidstaten in april 2024 op actief verder te werken op basis van die mededeling en aanbevelingen.
- Persverklaring naar aanleiding van de 54e zitting van de Associatieraad tussen de Europese Unie en Turkije, Brussel, 15 maart 2019
- Verklaring van de leden van de Europese Raad, 25 maart 2021
- Conclusies van de Europese Raad, 24-25 juni 2021
- Conclusies van de Europese Raad, 29-30 juni 2023
- Gezamenlijke mededeling over de stand van zaken met betrekking tot de politieke, economische en handelsbetrekkingen tussen de EU en Turkije (Europese Commissie)
- Buitengewone Europese Raad, 17‑18 april 2024
Economie en handel
Via de associatieovereenkomst breidden de EU en Turkije hun economische en handelsbetrekkingen uit, met name door de oprichting van een douane-unie in 1996.
Daaronder vallen alle industriële goederen, terwijl voor landbouw-, kolen- en staalproducten bijzondere handelsovereenkomsten gelden. De Raad vraagt Turkije gevolg te geven aan zijn verplichtingen om de douane-unie volledig uit te voeren. Daarvoor moeten onder meer handelsbelemmeringen of vergelijkbare barrières worden opgeheven die in strijd zijn met deze verplichtingen, en moet de douane-unie voor alle EU-lidstaten daadwerkelijk worden toegepast.
De EU is de belangrijkste handelspartner van Turkije, terwijl Turkije de op 6 na grootste handelspartner van de EU is. In 2022 bedroeg de totale handel tussen beide € 198,1 miljard, goed voor 3,6% van de totale wereldwijde handel van de EU.
Turkije komt in aanmerking voor financiële steun van de EU via het instrument voor pretoetredingssteun en uit het Europees Fonds voor duurzame ontwikkeling+.
EU-Türkiye trade relations (Infographic)
Stabiliteit in het oostelijke Middellandse Zeegebied
De EU heeft een strategisch belang bij een stabiele en veilige omgeving in het oostelijke Middellandse Zeegebied en riep Turkije herhaaldelijk op de spanningen in het gebied te de-escaleren, de soevereiniteit en territoriale integriteit van alle EU-lidstaten te eerbiedigen en goede nabuurschapsbetrekkingen op duurzame wijze te bevorderen.
Na de ontdekking van gasreserves in het oostelijke Middellandse Zeegebied en met name bij Cyprus, veroordeelde de EU de illegale booractiviteiten van Turkije en riep zij het land op de soevereiniteit, de territoriale zee en het luchtruim van alle EU-lidstaten te eerbiedigen. Op 11 november 2019 nam de Raad beperkende maatregelen in het licht van ongeoorloofde booractiviteiten van Turkije in het oostelijke deel van de Middellandse Zee aan. Deze werd laatstelijk verlengd tot en met 30 november 2025.
De EU zet zich volledig in voor een integrale regeling van de kwestie-Cyprus binnen het kader van de VN, en voor de hervatting van de onderhandelingen.
Migratie
Turkije vangt bijna 4 miljoen vluchtelingen op en was de afgelopen 9 jaar het land dat de meeste vluchtelingen opvangt ter wereld, na een ongekende toestroom van mensen die op de vlucht zijn voor de Syrische burgeroorlog. In een gezamenlijke verklaring van maart 2016 kwamen de leiders van de EU en Turkije overeen irreguliere migratie aan te pakken langs de route door het oostelijke Middellandse Zeegebied, en het bedrijfsmodel van smokkelaars te ontwrichten.
De EU wil deze verklaring honoreren en stipt doeltreffend grensbeheer, het voorkomen van irreguliere aankomsten en de hervatting van de terugkeer overeenkomstig het internationaal recht en het EU-recht aan als prioritair.
In 2015 zette de EU een faciliteit op om de levensomstandigheden van vluchtelingen in Turkije te verbeteren. Daarmee is tot dusver € 6 miljard aan steun verstrekt.
Visumliberalisering
In 2013 startten de EU en Turkije een dialoog over visumliberalisering. Doel is tot een visumvrije regeling te komen, op basis van 72 criteria waaraan Turkije moet voldoen. Dit proces is nog steeds aan de gang.
Aardbeving in Turkije en Syrië
Na de verwoestende aardbevingen die Turkije en Syrië in februari 2023 troffen, activeerde de EU haar mechanisme voor civiele bescherming om steun te verlenen, met onder meer opsporings- en reddingsteams, en om tijdelijke huisvestingunits te leveren.
Laatst bijgewerkt: 16 december 2025