An Tuirc
Tugadh stádas tír is iarrthóir don Tuirc i mí na Nollag 1999 agus cuireadh tús leis an gcaibidlíocht maidir le haontachas i mí Dheireadh Fómhair 2005. Tá an chaibidlíocht sin i leamhsháinn ó mhí an Mheithimh 2018. Oibríonn an tAontas agus an Tuirc i gcomhar le chéile i réimsí comhleasa.
Méadú
Iarratas ar bhallraíocht san Aontas
In 1987, rinne an Tuirc iarratas ar dhul isteach i gComhphobal Eacnamaíochta na hEorpa, mar a thugtaí air ag an am.
Ag an gcruinniú a bhí aici i Heilsincí i mí na Nollag 1999, bhronn an Chomhairle Eorpach stádas mar thír is iarrthóir ar an Aontas Eorpach ar an Tuirc.
An chaibidlíocht maidir le haontachas
Ag an gcruinniú a bhí aici an 16 agus an 17 Nollaig 2004, chinn an Chomhairle Eorpach gur chomhlíon an Tuirc na critéir go leordhóthanach chun tús a chur le caibidlíocht aontachais.
Tháinig an Chomhairle ar chomhaontú maidir le creat don chaibidlíocht leis an Tuirc an 3 Deireadh Fómhair 2005. Ar an lá céanna, cuireadh tús leis an gcaibidlíocht ag comhdháil idir-rialtasach idir an tAontas agus an Tuirc.
I mí Feabhra 2008, ghlac an Chomhairle comhpháirtíocht aontachais athbhreithnithe leis an Tuirc. Cuirtear bonn ar fáil léi chun cabhrú leis an Tuirc a ullmhú do bhallraíocht san Aontas faoi dheireadh trí phríomhréimsí tosaíochta a leagan amach agus fónann sí mar shlat tomhais chun dul chun cinn ar athchóirithe a thomhas.
Ba i mí an Mheithimh 2018 a thug an Chomhairle dá haire ar dtús go raibh an Tuirc ag bogadh níos faide ón Aontas agus go raibh caibidlíocht aontachais na Tuirce i leamhsháinn i ndáiríre agus nach bhféadfaí smaoineamh ar aon chaibidlí eile a oscailt ná a dhúnadh.
- Conclúidí ón gComhairle Eorpach, an 16-17 Nollaig 2004
- Cinneadh ón gComhairle maidir leis an gComhpháirtíocht Aontachais leis an Tuirc, an 18 Feabhra 2008
- Conclúidí ón gComhairle maidir le méadú agus an próiseas cobhsaíochta agus comhlachais, an 26 Meitheamh 2018
Cruinnithe na comhdhála aontachais
Déantar an chaibidlíocht aontachais ag comhdhálacha idir‑rialtasach (ar a dtugtar ‘comhdháil aontachais’ go minic) idir airí agus ambasadóirí Bhallstáit an Aontais agus na tíre is iarrthóirí. Cumhdaítear corpas na gceart coiteann agus an dlí choitinn (‘acquis an Aontais’) leis an gcaibidlíocht agus iad roinnte i gcaibidlí éagsúla, nó i gcnuasaigh caibidlí, a chlúdaíonn réimsí beartais éagsúla. Is féidir leis na comhdhálacha aontachais sin a bheith ar leibhéal na n‑airí nó ar leibhéal na n‑ionadaithe.
Sula raibh an chaibidlíocht aontachais i leamhsháinn, bhí 12 cheann de na cruinnithe sin ag an Aontas agus an Tuirc. Ag an gcruinniú is déanaí, a tionóladh an 30 Meitheamh 2016, cuireadh tús leis an gcaibidlíocht maidir le caibidil 33, a bhaineann le forálacha airgeadais agus buiséadacha. In 2006, chinn an Chomhairle nach n-osclófaí ocht gcaibidil a bhaineann le srianta na Tuirce maidir leis an gCipir agus nach ndúnfaí aon chaibidlí eile go sealadach go dtí go mbeadh a ghealltanais comhlíonta ag an Tuirc maidir leis an bPrótacal Breise a ghabhann leis an gComhaontú Comhlachais idir an tAontas agus an Tuirc (‘Comhaontú Ankara’).
Mar chuid den chaibidlíocht aontachais, osclaíodh 16 chaibidil agus dúnadh ceann amháin díobh sin go sealadach.
Athbhreithniú ar an dul chun cinn
Gach bliain, de ghnáth glacann an Chomhairle conclúidí maidir le méadú ina ndéantar breithniú ar an dul chun cinn a rinneadh i ngach ceann de thíortha is iarrthóirí agus comhpháirtithe, an Tuirc ina measc, agus iad ar a gconair Eorpach.
Comhar polaitiúil
Tá Comhaontú Comhlachais idir an tAontas agus an Tuirc, ar a dtugtar comhaontú Ankara freisin, a théann siar go 1963. Is é is aidhm don chomhaontú naisc pholaitiúla agus comhtháthú eacnamaíoch a dhoimhniú. Tá comhairle comhlachais ann chun athbhreithniú a dhéanamh ar an gcaidreamh déthaobhach agus tháinig sí le chéile go deireanach i mí an Mhárta 2019.
Cé go bhfuil an caidreamh foriomlán idir an tAontas agus an Tuirc bunaithe ar stádas tír is iarrthóir na Tuirce ar bhallraíocht san Aontas, tá an chaibidlíocht aontachais ina stad faoi láthair. D’iarr an tAontas ar an Tuirc a hoibleagáidí faoin gcreat caibidlíochta a chomhlíonadh agus an prótacal breise a ghabhann leis an gcomhaontú comhlachais le gach Ballstát san Aontas a chur chun feidhme.
I gcomhréir leis na conclúidí ábhartha ón gComhairle Eorpach, go háirithe ó mhí an Mhárta agus mí an Mheithimh 2021, tá an tAontas réidh le dul i mbun plé leis an Tuirc ar bhealach céimnithe, comhréireach agus inchúlaithe chun feabhas a chur ar an gcomhar i réimsí leasa choitinn mar shampla:
- an imirce
- an fhrithsceimhlitheoireacht
- sláinte phoiblí
- an aeráid
- ceisteanna réigiúnacha
Chuige sin, thionóil an tAontas agus an Tuirc idirphlé ardleibhéil, cruinnithe de chuid na gceannairí agus cruinnithe mullaigh déthaobhacha chun na saincheisteanna sin a phlé.
I mí an Mheithimh 2023, d’iarr an Chomhairle Eorpach ar Ardionadaí an Aontais agus ar an gCoimisiún athbhreithniú a dhéanamh ar staid an chaidrimh. I mí na Samhna 2023, d’fhoilsigh siad teachtaireacht inar leag siad amach staid na himeartha sna príomhréimsí mar shampla an pholaitíocht, an chobhsaíocht réigiúnach, an beartas eachtrach, an geilleagar, an trádáil agus an imirce. D’eisigh siad moltaí freisin a raibh sé mar aidhm leo an caidreamh a fheabhsú. Mar obair leantach, i mí Aibreáin 2024 chuir ceannairí an Aontais de chúram ar ambasadóirí na mBallstát an obair ar an teachtaireacht agus ar na moltaí a chur chun cinn.
- Preasráiteas tar éis an 54ú cruinniú den Chomhairle Comhlachais idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc, an Bhruiséil, an 15 Márta 2019
- Ráiteas ó chomhaltaí na Comhairle Eorpaí, an 25 Márta 2021
- Conclúidí ón gComhairle Eorpach, an 24-25 Meitheamh 2021
- Conclúidí ón gComhairle Eorpach, an 29-30 Meitheamh 2023
- Teachtaireacht chomhpháirteach maidir le staid na himeartha i ndáil leis an gcaidreamh polaitiúil, eacnamaíoch agus trádála idir an tAontas agus an Tuirc in 2023 (an Coimisiún Eorpach)
- Cruinniú urghnách den Chomhairle Eorpach, an 17-18 Aibreán 2024
An geilleagar agus trádáil
Tríd an gComhaontú Comhlachais, d'fheabhsaigh an tAontas agus an Tuirc a gcaidreamh eacnamaíoch agus trádála, go háirithe trí aontas custaim a bhunú agus a tháinig i bhfeidhm ó 1996.
Cumhdaítear faoin aontas custaim na hearraí tionsclaíocha uile agus tá feidhm ag comhaontuithe trádála speisialta maidir le táirgí talmhaíochta, guail agus cruach. D’iarr an Chomhairle ar an Tuirc aghaidh a thabhairt ar a hoibleagáidí maidir leis an aontas custaim a chur chun feidhme ina iomláine. Cuirtear san áireamh leis sin deireadh a chur le bacainní trádála nó greannaitheoirí trádála coibhéiseacha nach gcomhlíonann na hoibleagáidí sin, agus a chinntiú go gcuirfear i bhfeidhm go héifeachtach é i mBallstáit uile an Aontais.
Is é an tAontas an comhpháirtí trádála is mó atá ag an Tuirc agus is í an Tuirc an 7ú comhpháirtí trádála is mó atá ag an Aontas. In 2022, b’ionann an trádáil iomlán eatarthu agus €198.1 billiún, arb ionann é agus 3.6% de thrádáil iomlán an Aontais leis an domhan.
Tá an Tuirc incháilithe le haghaidh tacaíocht airgeadais ón Aontas tríd an ionstraim um chúnamh réamhaontachais agus ón gCiste Eorpach um Fhorbairt Inbhuanaithe Plus.
EU-Türkiye trade relations (Grafaic faisnéise)
Meánmhuir Thoir chobhsaí
Tá leas straitéiseach ag an Aontas i dtimpeallacht chobhsaí shlán sa Mheánmhuir Thoir agus d’iarr sé go minic ar an Tuirc an lasair a bhaint den bharrach teannais, ceannasacht agus sláine chríochach Bhallstáit uile an Aontais a urramú agus dea-chaidreamh comharsanachta a chur chun cinn ar bhealach inbhuanaithe.
Tar éis cúltaiscí gáis a aimsiú sa Mheánmhuir Thoir, go mór mór sa Chipir, cháin an tAontas gníomhaíochtaí druileála neamhdhleathacha na Tuirce agus d’iarr sé ar an Tuirc ceannasacht Bhallstáit uile an Aontais a urramú agus urraim dá bhfarraige teorann agus dá n-aerspás san áireamh. An 11 Samhain 2019, ghlac an Chomhairle córas smachtbhannaí i bhfianaise ghníomhaíochtaí druileála neamhúdaraithe na Tuirce sa Mheánmhuir Thoir. Cuireadh síneadh leis go deireanach go dtí an 30 Samhain 2025.
Tá an tAontas tiomanta go hiomlán do réiteach cuimsitheach a fháil ar fhadhb na Cipire faoi chreat na Náisiún Aontaithe agus atosú leis an gcaibidlíocht.
An imirce
Tá beagnach 4 mhilliún dídeanaí á n-óstáil ag an Tuirc agus is í an tír is mó ar domhan a d’óstáil dídeanaithe le 9 mbliana anuas, mar gheall ar insreabhadh ollmhór daoine a bhí ag lorg tearmainn ó chogadh cathartha na Siria. I ráiteas comhpháirteach i mí an Mhárta 2016, chomhaontaigh ceannairí an Aontais agus na Tuirce dul i ngleic leis an imirce neamhrialta feadh bhealach na Meánmhara Thoir agus samhail ghnó na smuigléirí a dhúnadh síos.
Tá an tAontas tiomanta seasamh leis an ráiteas agus mar thosaíochtaí tá an méid seo a leanas sainaitheanta aige i gcomhréir leis an dlí idirnáisiúnta agus dlí an Aontais: bainistiú éifeachtach teorainneacha, imircigh neamhrialta a chosc agus filleadh a atosú.
Chun feabhas a chur ar na dálaí maireachtála do dhídeanaithe sa Tuirc, bhunaigh an tAontas saoráid in 2015, a bhfuil €6 bhilliún de mhaoiniú curtha ar fáil aige go dtí seo.
Léirscaoileadh víosaí
Chuir an tAontas agus an Tuirc tús le hidirphlé maidir le léirscaoileadh víosaí in 2013. Leagtar amach san idirphlé treochlár i dtreo córas gan víosa, lena gcuirtear san áireamh 72 thagarmharc nach mór don Tuirc a chomhlíonadh. Níor cuireadh an próiseas i gcrích go fóill.
Crith talún sa Tuirc agus sa tSiria
Tar éis na gcreathanna talún tubaisteacha a tharla sa Tuirc agus sa tSiria i mí Feabhra 2023, chuir an tAontas sásra an Aontais um chosaint shibhialta i ngníomh chun tacaíocht a chur ar fáil, foirne cuardaigh agus tarrthála agus chun aonaid chóiríochta shealadacha a chur ar fáil san áireamh.
An t-athbhreithniú deireanach: an 16 Nollaig 2025