Skip to content

Turcja

Turcja uzyskała status kraju kandydującego w grudniu 1999 r. Negocjacje akcesyjne rozpoczęły się w październiku 2005 r. Od czerwca 2018 r. znajdują się w martwym punkcie. UE i Turcja współpracują w obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania.

Rozszerzenie

Wniosek o członkostwo w UE

W 1987 r. Turcja wystąpiła z wnioskiem o przyjęcie do ówczesnej Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej.

W grudniu 1999 r. Rada Europejska na szczycie w Helsinkach przyznała Turcji status kraju kandydującego do UE.

Negocjacje akcesyjne

Na szczycie 16–17 grudnia 2004 r. Rada Europejska stwierdziła, że Turcja w wystarczającym stopniu spełnia kryteria rozpoczęcia negocjacji akcesyjnych.

3 października 2005 r. Rada uzgodniła ramy negocjacji z Turcją. Negocjacje rozpoczęły się w tym samym dniu – na konferencji międzyrządowej UE–Turcja.

W lutym 2008 r. Rada przyjęła zmienione partnerstwo dla członkostwa z Turcją. Jest ono podstawą pomocy w przygotowaniu Turcji do członkostwa w UE: wskazuje kluczowe dziedziny priorytetowe i wyznacza kryteria oceny postępów reformatorskich.

W czerwcu 2018 r. Rada po raz pierwszy stwierdziła, że Turcja coraz bardziej oddala się od UE oraz że negocjacje akcesyjne z Turcją utknęły w martwym punkcie i nie można rozważać otwarcia ani zamknięcia żadnych kolejnych rozdziałów negocjacyjnych.

Posiedzenia konferencji akcesyjnej

Negocjacje akcesyjne odbywają się na forum konferencji międzyrządowej (tzw. konferencji akcesyjnej) między ministrami i ambasadorami państw członkowskich UE a krajem kandydującym. Dotyczą one wspólnych praw i przepisów (tzw. dorobku prawnego UE) i podzielone są na rozdziały lub grupy rozdziałów, które odpowiadają różnym dziedzinom polityki. Konferencje akcesyjne mogą odbywać się na szczeblu ministrów lub wiceministrów.

Zanim nastąpił impas w negocjacjach, UE i Turcja odbyły 12 takich spotkań. Na ostatnim, 30 czerwca 2016 r., otwarto negocjacje nad rozdziałem 33, dotyczącym przepisów finansowych i budżetowych. W 2006 r. Rada stwierdziła, że nie otworzy ośmiu rozdziałów mających związek z restrykcjami Turcji wobec Cypru i że tymczasowo nie zamknie żadnych innych rozdziałów, dopóki Turcja nie wypełni zobowiązań dotyczących protokołu dodatkowego do układu stowarzyszeniowego UE–Turcja.

W ramach negocjacji akcesyjnych otwarto 16 rozdziałów, a jeden z nich został wstępnie zamknięty.

Coroczny przegląd postępów

Co roku Rada przyjmuje konkluzje w sprawie rozszerzenia, w których podsumowuje postępy wszystkich krajów kandydujących i partnerów, w tym Turcji, na drodze do członkostwa w UE.

Współpraca polityczna

Od 1963 r. UE i Turcję łączy układ stowarzyszeniowy, zwany układem z Ankary. Jego celem jest pogłębianie więzi politycznych i integracji gospodarczej. Przeglądu stosunków dwustronnych dokonuje rada stowarzyszenia, która ostatnio spotkała się w marcu 2019 r.

Choć stosunki UE–Turcja dyktuje status Turcji jako kraju kandydującego do UE, negocjacje akcesyjne znajdują się obecnie w martwym punkcie. UE zaapelowała do Turcji, by wywiązała się z obowiązków przewidzianych w ramach negocjacyjnych i wdrożyła protokół dodatkowy do układu stowarzyszeniowego z wszystkimi państwami członkowskimi UE.

Zgodnie z odnośnymi konkluzjami Rady Europejskiej, zwłaszcza z marca i czerwca 2021 r., UE jest gotowa zaangażować się w relacje z Turcją w sposób stopniowy, proporcjonalny i odwracalny, by zacieśnić współpracę w obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. Chodzi o:

  • migrację
  • walkę z terroryzmem
  • zdrowie publiczne
  • klimat
  • kwestie regionalne.

W związku z tym, aby omawiać te zagadnienia, UE i Turcja organizują dialogi wysokiego szczebla, spotkania przywódców i szczyty dwustronne.

W czerwcu 2023 r. Rada Europejska zwróciła się do wysokiego przedstawiciela UE i Komisji, by podsumowali aktualny stan tych stosunków. W listopadzie 2023 r. opublikowali oni komunikat, w którym przedstawili stan stosunków w kluczowych obszarach, takich jak polityka, stabilność regionalna, polityka zagraniczna, gospodarka, handel i migracja. Wydali też zalecenia służące rozwojowi stosunków. W nawiązaniu do komunikatu w kwietniu 2024 r. unijni przywódcy polecili ambasadorom państw członkowskich poczynienie postępów w pracach wynikających z komunikatu i zaleceń.

Gospodarka i handel

Dzięki układowi stowarzyszeniowemu UE i Turcja poszerzyły stosunki gospodarcze i handlowe, zwłaszcza poprzez ustanowienie unii celnej, która funkcjonuje od 1996 r.

Unia celna dotyczy wszystkich produktów przemysłowych, zaś produkty rolne, węgiel i stal objęte są specjalnymi umowami handlowymi. Rada wezwała Turcję, by wywiązała się w pełni ze swoich obowiązków w zakresie wdrażania unii celnej. Chodzi o usunięcie barier handlowych lub równoważnych przeszkód w handlu, które nie są zgodne z tymi obowiązkami, oraz zadbanie o stosowanie zasad unii celnej względem wszystkich państw członkowskich UE.

UE jest dla Turcji najważniejszym partnerem handlowym, a Turcja jest dla UE siódmym co do wielkości partnerem handlowym. W 2022 r. łączna wartość handlu między nimi wyniosła 198,1 mld EUR, co stanowi 3,6% całkowitej wymiany handlowej UE z resztą świata.

Turcja kwalifikuje się do unijnego wsparcia finansowego w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej oraz Europejskiego Funduszu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Plus.

The EU and Türkiye flags set against a world map.
EU-Türkiye trade relations (infografika)

EU-Türkiye trade relations (infografika)

Stabilny region wschodniej części Morza Śródziemnego

Dla UE strategicznie ważna jest stabilna, bezpieczna sytuacja we wschodniej części Morza Śródziemnomorskiego. Dlatego UE wielokrotnie apelowała do Turcji o deeskalację napięć w regionie, o poszanowanie suwerenności i integralności terytorialnej wszystkich państw członkowskich UE i o stałe dbanie o relacje dobrosąsiedzkie.

Po tym, jak we wschodniej części Morza Śródziemnego, zwłaszcza na Cyprze, odkryto złoża gazu, UE potępiła nielegalne odwierty prowadzone przez Turcję. Zaapelowała, by Turcja respektowała suwerenność wszystkich państw członkowskich UE, w tym ich przestrzeń morską i powietrzną. 11 listopada 2019 r. Rada przyjęła system sankcji w związku z prowadzonymi przez Turcję bez zezwolenia odwiertami we wschodniej części Morza Śródziemnego. Ostatnio obowiązywanie sankcji przedłużono do 30 listopada 2025 r.

UE jest w pełni zaangażowana na rzecz kompleksowego rozwiązania problemu cypryjskiego w ramach ONZ oraz na rzecz wznowienia negocjacji.

Migracja

Turcja przyjęła blisko 4 mln uchodźców. Od 9 lat jest państwem przyjmującym najwięcej uchodźców na świecie, co jest skutkiem bezprecedensowego napływu osób szukających schronienia przed wojną domową w Syrii. We wspólnym oświadczeniu z marca 2016 r. przywódcy UE i Turcji postanowili zająć się problemem nielegalnej migracji wzdłuż szlaku wschodniośródziemnomorskiego oraz ukrócić działalność przemytników.

UE podtrzymuje to oświadczenie i wskazała, że priorytetami są: skuteczne zarządzanie granicami, zapobieganie przybywaniu osób o nieuregulowanym statusie oraz wznowienie powrotów zgodnie z prawem międzynarodowym i unijnym.

Aby poprawić warunki bytowe uchodźców w Turcji, w 2015 r. UE ustanowiła instrument, dzięki któremu dotąd uruchomiono 6 mld EUR finansowania.

Liberalizacja reżimu wizowego

W 2013 r. UE i Turcja nawiązały dialog na temat liberalizacji reżimu wizowego. Dialog ten określa harmonogram działań w kierunku ruchu bezwizowego, w tym 72 kryteria, które Turcja musi spełnić. Proces ten jeszcze się nie zakończył.

Trzęsienie ziemi w Turcji i Syrii

Po niszczycielskich trzęsieniach ziemi w Turcji i Syrii w lutym 2023 r. UE uruchomiła unijny mechanizm ochrony ludności, by zapewnić wsparcie, w tym zespoły poszukiwawczo-ratownicze, oraz dostarczyć kontenery mieszkalne.

Tematy

Ostatnia aktualizacja: 16 grudnia 2025