EU-visumbeleid

Waarom gemeenschappelijke EU-visum­regels?

Meer dan 400 miljoen EU-burgers kunnen zich vrij door het Schengen­gebied bewegen. Ze mogen overal in de EU reizen, werken en wonen. Ook onderdanen van derde landen die in de EU wonen of de EU bezoeken als toerist, uitwisselings­student of zaken­reiziger mogen zich vrij verplaatsen.

De Schengenbepalingen:

• geen controles aan de binnen­grenzen van de EU, met enkele beperkte uitzonderingen
• dezelfde regels voor controles aan de buiten­grenzen van de EU

Een gemeenschappelijk visum­beleid is noodzakelijk voor een goede werking van het Schengen­gebied zonder binnen­grenzen, aangezien bezoekers op die manier makkelijker toegang hebben tot de EU zonder dat dit ten koste gaat van de interne veiligheid.

In de EU is visum­beleid vastgesteld voor:

• doorreis over of een voorgenomen kort verblijf op het grondgebied van een Schengen­staat
• doorreis via de internationale transit­zones van luchthavens van de Schengen­landen

Een kort verblijf is een verblijf van ten hoogste 90 dagen per periode van 180 dagen.

Momenteel geven 29 Europese landen (als leden van het Schengen­gebied) Schengen­visa af: 25 van de 27 EU-lidstaten en IJsland, Liechtenstein, Noorwegen en Zwitserland.

Cyprus, waar de controles aan de binnen­grenzen nog niet zijn opgeheven, en Ierland (dat geen deel uitmaakt van het Schengen­gebied) geven geen Schengen­visa af, maar alleen nationale visa.

• Schengengebied (Europese Commissie)
• Schengen, het grootste binnengrensvrije gebied ter wereld (achtergrond­informatie)

Landen die Schengenvisa afgeven

Visumvrije regeling met niet-EU-landen

De EU kent momenteel een visumvrije regeling met 61 niet-EU-landen, twee Speciale Administratieve Regio's van China (Hongkong en Macau) en één territoriale autoriteit (Taiwan) die door ten minste één EU-lidstaat niet als staat wordt erkend.

Op grond van deze regeling kunnen niet-EU-burgers met een biometrisch paspoort voor een kort verblijf het Schengen­gebied binnenkomen zonder visum.

Op deze regeling is het beginsel van visum­wederkerigheid van toepassing. Dit betekent dat de regeling ook geldt voor EU-burgers die naar deze niet-EU-landen reizen.

Er zijn 61 niet-EU-landen met een visumvrije regeling.

In maart 2023 gaf de Raad groen licht voor een visumvrije regeling voor Kosovo*.

Vanaf 1 januari 2024 kunnen houders van een Kosovaars paspoort zonder visum naar de EU reizen, voor de duur van maximaal 90 dagen binnen een periode van 180 dagen. EU-burgers op hun beurt kunnen nu ook zonder visum naar Kosovo reizen.

• Derde landen waarvan de onderdanen zijn vrijgesteld van de visumplicht (Publicatieblad van de EU)
• Visum­vrijstellings­overeenkomsten (Publicatieblad van de EU)
• Kosovo*: Raad geeft groen licht voor visumvrij reizen (pers­mededeling, 9 maart 2023)

* Deze benaming laat de standpunten over de status van Kosovo onverlet, en is in overeenstemming met Resolutie 1244/1999 van de VN-Veiligheidsraad en het advies van het Internationaal Gerechtshof over de onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo.

Europees reisinformatie- en -autorisatie­systeem (Etias)

De Raad heeft in 2018 een verordening aangenomen waarmee een Europees reis­informatie- en -autorisatie­systeem (Etias) is opgezet. Het systeem zal worden gebruikt om controles vooraf uit te voeren op niet-visumplichtige reizigers en hen zo nodig een reis­autorisatie te weigeren.

Het zal niet zo veel verschillen van de bestaande systemen in onder meer de VS, Canada en Australië.

Het Etias wordt ontwikkeld door eu-LISA. Dit EU-agentschap beheert de grootschalige IT-systemen op het gebied van vrijheid, veiligheid en recht. Het systeem zal in het laatste kwartaal van 2026 operationeel zijn.

• IT-systemen voor criminaliteits­bestrijding en beveiliging EU-grenzen (achtergrond­informatie)
• EU-brede IT‑systemen voor veiligheid en migratie (infographic)

Overeenkomsten voor visum­versoepeling met niet-EU-landen

De EU heeft met een aantal niet-EU-landen visum­versoepelings­overeenkomsten gesloten. Op grond van deze vereenvoudigde visum­regeling kunnen niet-EU-burgers met een biometrisch paspoort via vereenvoudigde procedures het Schengen­gebied binnenkomen voor een kort verblijf.

Een vereenvoudigde procedure voor de afgifte van visa betekent onder meer:

• een vereenvoudiging van de benodigde bewijsstukken
• lagere of geen kosten voor bepaalde categorieën aanvragers
• snellere behandeling van visumaanvragen
• bepalingen voor afgifte van meervoudige visa met een langere geldigheidsduur

• Visumversoepelings­overeenkomsten (Europese Commissie)

Visum­overeenkomsten met niet-EU-landen

Opschorting van visum­overeenkomsten

De EU kan visum­vrijstellings- of visum­versoepelings­overeenkomsten opschorten indien een niet-EU-land niet langer aan de voorwaarden van de overeenkomst voldoet. In dat geval zijn de algemene regels van de EU-visumcode van toepassing.

Opschortingen kunnen in werking worden gesteld door een EU-lidstaat of door de Europese Commissie.

Er zijn momenteel 3 overeenkomsten opgeschort:

• Rusland (volledige opschorting van de versoepelings­overeenkomst)
• Belarus (gedeeltelijke opschorting van de versoepelings­overeenkomst)
• Vanuatu (volledige opschorting van de vrijstellings­overeenkomst)

• Vanuatu: Raad schort overeenkomst visum­vrij reizen volledig op (pers­mededeling, 8 november 2022)
• Raad schort visumversoepeling met Rusland volledig op (pers­mededeling, 9 september 2022)
• Raad schorst visum­versoepeling voor functionarissen Belarussische regime (pers­mededeling, 9 november 2021)

Nieuwe EU-regels voor de opschorting van visumvrij reizen voor derde landen

De EU werkt momenteel aan de actualisering van het mechanisme om visumvrij reizen op te schorten. Met het nieuwe mechanisme zou de EU de volgende gronden mogen aanhalen om de visumvrije regeling op te schorten:

• een land heeft zich onvoldoende aangepast aan het visumbeleid van de EU, en dit leidt tot een toename van het aantal aankomsten in de EU, bijvoorbeeld vanwege de geografische nabijheid
• in het kader van een regeling voor investeerders wordt het burgerschap, in ruil voor vooraf bepaalde betalingen of investeringen, toegekend zonder dat er sprake is van een echte band met het land in kwestie
• er is sprake van hybride dreigingen en tekortkomingen in de wetgeving of procedures inzake documentbeveiliging

Op 13 maart 2024 bepaalden de ambassadeurs van de EU-lidstaten hun standpunt over de ontwerpverordening.

• Raad zet eerste stap naar nieuwe regels rond opschorting visumvrij reizen (pers­mededeling, 13 maart 2024)

Algemene EU-visum­regels

Op reizigers uit niet-EU-landen zonder vrijstellings- of versoepelings­overeenkomst is de visumcode van toepassing. De code bevat de procedures en voorwaarden voor de afgifte van visa voor kort verblijf en luchthaven­transit in het Schengen­gebied.

De code bevat ook een lijst met derde landen waarvan de onderdanen in het bezit moeten zijn van een luchthaven­transitvisum wanneer zij via de internationale transit­zones van EU-luchthavens reizen, en stelt de procedures en voorwaarden voor de afgifte van dergelijke visa vast.

De visumcode draagt ook bij tot een betere samenwerking met derde landen bij de overname van irreguliere immigranten door visa als hefboom te gebruiken.

Dit betekent dat als een derde land niet meewerkt aan een overname, er specifieke beperkende maatregelen met betrekking tot de behandeling van visa en de visumleges kunnen worden genomen. Tot nu toe zijn er beperkende maatregelen genomen tegen Gambia en Ethiopië.

Wanneer een land wel meewerkt bij overnames kan de EU de visumleges verlagen, het visum­aanvraag­proces verkorten of de geldigheids­duur van meervoudige inreisvisa verlengen.

• Visumcode (Publicatieblad van de EU)
• Visumbeleid: EU actualiseert regels om legaal reizen te vergemakkelijken en illegale migratie te bestrijden (pers­mededeling, 6 juni 2019)

Digitalisering van de Schengen­visum­procedure

Momenteel is het aanvragen van een Schengen­visum een langdurig proces met een hoop papieren rompslomp. Aanvragers moeten naar een consulaat reizen om hun aanvraag in te dienen en vervolgens om hun visum af te halen. Dit is voor zowel reizigers als consulaten een belastende procedure.

In april 2022 heeft de Europese Commissie een voorstel ingediend om de Schengenvisum­procedure te digitaliseren. De nieuwe regels beogen:

• de visumsticker te vervangen
• de mogelijkheid te bieden om visumaanvragen online te doen via een online visumplatform
• het visumaanvraag­proces te verbeteren
• de kosten en lasten voor EU-landen en aanvragers te verlagen

Op 13 november 2023 nam de Raad nieuwe EU-regels aan om de visumprocedure te digitaliseren.

• Digitalisering van de visumprocedure: met een visum naar de EU reizen wordt eenvoudiger (persbericht Europese Commissie)
• Schengenvisa: Raad bepaalt onderhandelingsstandpunt voor digitalisering aanvraagprocedure (pers­mededeling, 29 maart 2023)
• Raad en Parlement akkoord over regels voor digitale visumprocedure (pers­mededeling, 13 juni 2023)
• Raad geeft groen licht voor digitalisering visumprocedure (pers­mededeling, 13 november 2023)