Τουρκία
Η Τουρκία έλαβε καθεστώς υποψήφιας χώρας τον Δεκέμβριο του 1999 και ξεκίνησε ενταξιακές διαπραγματεύσεις τον Οκτώβριο του 2005. Οι διαπραγματεύσεις αυτές βρίσκονται σε στασιμότητα από τον Ιούνιο του 2018. Η ΕΕ και η Τουρκία συνεργάζονται σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος.
Διεύρυνση
Αίτηση προσχώρησης στην ΕΕ
Το 1987 η Τουρκία υπέβαλε αίτηση για να ενταχθεί στην τότε ονομαζόμενη Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χορήγησε στην Τουρκία καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη χώρας στη διάρκεια της συνόδου του στο Ελσίνκι τον Δεκέμβριο του 1999.
Ενταξιακές διαπραγματεύσεις
Κατά τη σύνοδο της 16ης και 17ης Δεκεμβρίου 2004 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε ότι η Τουρκία πληροί επαρκώς τα κριτήρια για την έναρξη διαπραγματεύσεων προσχώρησης.
Το Συμβούλιο συμφώνησε επίσης ως προς το πλαίσιο των διαπραγματεύσεων με την Τουρκία στις 3 Οκτωβρίου 2005. Την ίδια ημέρα ξεκίνησαν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της ΕΕ και της Τουρκίας στο πλαίσιο διακυβερνητικής διάσκεψης.
Τον Φεβρουάριο του 2008, το Συμβούλιο ενέκρινε αναθεωρημένη εταιρική σχέση προσχώρησης με την Τουρκία, η οποία παρέχει μια βάση για να βοηθήσει την Τουρκία να προετοιμασθεί για πιθανή προσχώρηση στην ΕΕ, σκιαγραφώντας βασικούς τομείς προτεραιότητας, και χρησιμεύει ως μέτρο σύγκρισης για τη μέτρηση της προόδου όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις.
Τον Ιούνιο του 2018, το Συμβούλιο σημείωσε ότι η Τουρκία απομακρύνεται όλο και περισσότερο από την ΕΕ και ότι κατά συνέπεια οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Τουρκία έχουν περιέλθει ουσιαστικά σε στασιμότητα, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατό το άνοιγμα ή το κλείσιμο περαιτέρω κεφαλαίων.
- Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, 16-17 Δεκεμβρίου 2004
- Απόφαση του Συμβουλίου όσον αφορά την εταιρική σχέση για την προσχώρηση της Τουρκίας, 18 Φεβρουαρίου 2008
- Συμπεράσματα του Συμβουλίου για τη διεύρυνση και τη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης, 26 Ιουνίου 2018
Σύνοδοι της διάσκεψης προσχώρησης
Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις πραγματοποιούνται στο πλαίσιο διακυβερνητικών διασκέψεων (που αποκαλούνται συχνά «διασκέψεις προσχώρησης») μεταξύ υπουργών και πρέσβεων των κρατών μελών της ΕΕ και του υποψήφιου μέλους. Οι διαπραγματεύσεις έχουν ως αντικείμενο το σύνολο των κοινών δικαιωμάτων και της κοινής νομοθεσίας (το «κεκτημένο της ΕΕ») και χωρίζονται σε διάφορα κεφάλαια ή ομάδες κεφαλαίων, που καλύπτουν διαφορετικούς τομείς πολιτικής. Οι διασκέψεις προσχώρησης μπορούν να πραγματοποιούνται είτε σε επίπεδο υπουργών είτε σε επίπεδο αναπληρωτών.
Μέχρι την ισχύουσα αναστολή των διαπραγματεύσεων προσχώρησης, η ΕΕ και η Τουρκία είχαν πραγματοποιήσει 12 τέτοιες συνόδους. Κατά την τελευταία σύνοδο, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 30 Ιουνίου 2016, η διάσκεψη ξεκίνησε τις διαπραγματεύσεις για το κεφάλαιο 33, το οποίο αφορά χρηματοοικονομικές και δημοσιονομικές διατάξεις. Το 2006 το Συμβούλιο είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δεν θα ανοίξουν οκτώ κεφάλαια σχετικά με τους περιορισμούς της Τουρκίας όσον αφορά την Κύπρο και ότι δεν θα κλείσουν προσωρινά άλλα κεφάλαια μέχρι η Τουρκία να ανταποκριθεί στις δεσμεύσεις της σχετικά με το πρόσθετο πρωτόκολλο της συμφωνίας σύνδεσης ΕΕ-Τουρκίας («συμφωνία της Άγκυρας»).
Στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων προσχώρησης, άνοιξαν 16 κεφάλαια και ένα από αυτά έκλεισε προσωρινά.
Ετήσια επισκόπηση προόδου
Κατά κανόνα κάθε χρόνο, το Συμβούλιο εγκρίνει συμπεράσματα σχετικά με τη διεύρυνση, στα οποία γίνεται απολογισμός της προόδου που έχει σημειωθεί ως προς την ευρωπαϊκή πορεία κάθε υποψήφιου μέλους και εταίρου της ΕΕ, περιλαμβανομένης της Τουρκίας.
Πολιτική συνεργασία
Η ΕΕ και η Τουρκία έχουν συνάψει συμφωνία σύνδεσης, γνωστή και ως συμφωνία της Άγκυρας, η οποία υπογράφτηκε το 1963. Στόχος της συμφωνίας είναι η εμβάθυνση των πολιτικών δεσμών και της οικονομικής ολοκλήρωσης. Η πορεία των διμερών σχέσεων εξετάζεται από συμβούλιο σύνδεσης, το οποίο συνήλθε τελευταία φορά τον Μάρτιο του 2019.
Παρότι το ευρύτερο πλαίσιο των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας καθορίζεται από το καθεστώς της Τουρκίας ως χώρας υποψήφιας προς ένταξη στην ΕΕ, οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε στασιμότητα. Η ΕΕ έχει καλέσει την Τουρκία να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της που απορρέουν από το διαπραγματευτικό πλαίσιο και να εφαρμόσει το πρόσθετο πρωτόκολλο της συμφωνίας σύνδεσης έναντι όλων των κρατών μελών της ΕΕ.
Σύμφωνα με τα σχετικά συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ιδίως αυτά που εξέδωσε τον Μάρτιο και τον Ιούνιο του 2021, η ΕΕ είναι έτοιμη να συζητήσει με την Τουρκία κατά τρόπο σταδιακό, αναλογικό και αναστρέψιμο για την ενίσχυση της συνεργασίας σε διάφορους τομείς κοινού ενδιαφέροντος, όπως:
- μετανάστευση
- καταπολέμηση της τρομοκρατίας
- δημόσια υγεία
- κλίμα
- περιφερειακά ζητήματα
Για τον σκοπό αυτό, η ΕΕ και η Τουρκία έχουν πραγματοποιήσει διαλόγους υψηλού επιπέδου, συσκέψεις σε επίπεδο ηγετών και διμερείς διασκέψεις κορυφής με αντικείμενο συζήτησης τα θέματα αυτά.
Τον Ιούνιο του 2023, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κάλεσε τον Ύπατο Εκπρόσωπο της ΕΕ και την Επιτροπή να επανεξετάσουν την πορεία των σχέσεων. Τον Νοέμβριο του 2023, δημοσίευσαν ανακοίνωση όπου περιέγραφαν την κατάσταση σε καίριους τομείς, όπως η πολιτική, η περιφερειακή σταθερότητα, η εξωτερική πολιτική, η οικονομία, το εμπόριο και η μετανάστευση. Εξέδωσαν επίσης συστάσεις με στόχο την προώθηση των σχέσεων. Εν συνεχεία, τον Απρίλιο του 2024, οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ ανέθεσαν στους και τις πρέσβεις των κρατών μελών να προωθήσουν τις εργασίες σχετικά με την ανακοίνωση και τις συστάσεις.
- Δήλωση για τον Τύπο μετά την 54η σύνοδο του Συμβουλίου Σύνδεσης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Τουρκίας, Βρυξέλλες, 15 Μαρτίου 2019
- Δήλωση των μελών του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, 25 Μαρτίου 2021
- Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, 24-25 Ιουνίου 2021
- Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, 29-30 Ιουνίου 2023
- Κοινή ανακοίνωση του 2023 για την πορεία των πολιτικών, οικονομικών και εμπορικών σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)
- Έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, 17-18 Απριλίου 2024
Οικονομία και εμπόριο
Με τη συμφωνία σύνδεσης, η ΕΕ και η Τουρκία διεύρυναν τις οικονομικές και εμπορικές τους σχέσεις, ιδίως μέσω της δημιουργίας τελωνειακής ένωσης, που τέθηκε σε ισχύ το 1996.
Η τελωνειακή ένωση καλύπτει όλα τα βιομηχανικά αγαθά, ενώ για τα γεωργικά προϊόντα και για τα προϊόντα άνθρακα και χάλυβα ισχύουν ειδικές εμπορικές συμφωνίες. Το Συμβούλιο έχει καλέσει την Τουρκία να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της για πλήρη εφαρμογή της τελωνειακής ένωσης. Σε αυτές περιλαμβάνονται, αφενός, η άρση εμπορικών φραγμών ή ισοδύναμων εμπορικών εμποδίων που αντιβαίνουν στις υποχρεώσεις αυτές και, αφετέρου, η διασφάλιση της ουσιαστικής εφαρμογής της τελωνειακής ένωσης έναντι όλων των κρατών μελών της ΕΕ.
Η ΕΕ είναι ο κορυφαίος εμπορικός εταίρος της Τουρκίας, ενώ η Τουρκία είναι ο 7ος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της ΕΕ. Το 2022, οι συνολικές εμπορικές συναλλαγές μεταξύ τους ανήλθαν σε 198,1 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 3,6% των συνολικών εμπορικών συναλλαγών της ΕΕ με τρίτες χώρες.
Η Τουρκία είναι επιλέξιμη για ενωσιακή χρηματοδοτική στήριξη από τον Μηχανισμό Προενταξιακής Βοήθειας και το Ευρωπαϊκό Ταμείο για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη+.
EU-Türkiye trade relations (Ενημερωτικό γράφημα)
Σταθερή Ανατολική Μεσόγειος
Η σταθερότητα και η ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο είναι στρατηγικό συμφέρον της ΕΕ, η οποία έχει ζητήσει επανειλημμένως από την Τουρκία να αποκλιμακώσει τις εντάσεις στην περιοχή, να σεβαστεί την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα όλων των κρατών μελών της ΕΕ και να προωθήσει σχέσεις καλής γειτονίας με βιώσιμο τρόπο.
Μετά την ανακάλυψη αποθεμάτων φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο, ιδίως στην Κύπρο, η ΕΕ έχει καταδικάσει τις παράνομες γεωτρήσεις της Τουρκίας και έχει καλέσει την Τουρκία να σεβαστεί την κυριαρχία όλων των κρατών μελών της ΕΕ, περιλαμβανομένων των χωρικών υδάτων και του εναέριου χώρου τους. Στις 11 Νοεμβρίου 2019 το Συμβούλιο θέσπισε καθεστώς κυρώσεων λόγω των παράνομων γεωτρήσεων της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό παρατάθηκε για τελευταία φορά έως τις 30 Νοεμβρίου 2025.
Η ΕΕ είναι απολύτως προσηλωμένη στη συνολική διευθέτηση του Κυπριακού εντός του πλαισίου του ΟΗΕ και στην επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.
Μετανάστευση
Η Τουρκία φιλοξενεί σχεδόν 4 εκατομμύρια πρόσφυγες —είναι η χώρα υποδοχής των περισσότερων προσφύγων στον κόσμο τα τελευταία εννέα χρόνια, έπειτα από την πρωτοφανή εισροή όσων αναζητούν καταφύγιο από τον εμφύλιο πόλεμο στη Συρία. Σε κοινή δήλωση που εξέδωσαν τον Μάρτιο του 2016, οι ηγέτες και οι ηγέτιδες της ΕΕ και της Τουρκίας συμφώνησαν να αντιμετωπίσουν την αντικανονική μετανάστευση κατά μήκος της οδού της Ανατολικής Μεσογείου και να εξαρθρώσουν το επιχειρηματικό μοντέλο των διακινητών.
Η ΕΕ παραμένει προσηλωμένη στην τήρηση όσων προβλέπονται στη δήλωση και έχει θέσει ως προτεραιότητες την αποτελεσματική διαχείριση των συνόρων, την πρόληψη των αντικανονικών αφίξεων και την επανέναρξη των επιστροφών σύμφωνα με το διεθνές και το ενωσιακό δίκαιο.
Προκειμένου να βελτιωθούν οι συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων στην Τουρκία, η ΕΕ δημιούργησε το 2015 σχετική διευκόλυνση, η οποία έχει κινητοποιήσει μέχρι στιγμής χρηματοδοτικούς πόρους ύψους 6 δισ. ευρώ.
Ελευθέρωση καθεστώτος θεωρήσεων
Η ΕΕ και η Τουρκία εγκαινίασαν διάλογο για την ελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων το 2013. Κατά τον διάλογο έχει καθοριστεί χάρτης πορείας προς ένα καθεστώς απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης, ο οποίος περιλαμβάνει 72 κριτήρια τα οποία πρέπει να εκπληρώσει η Τουρκία. Η διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα.
Σεισμός στην Τουρκία και τη Συρία
Μετά τους καταστροφικούς σεισμούς που έπληξαν την Τουρκία και τη Συρία τον Φεβρουάριο του 2023, η ΕΕ ενεργοποίησε τον μηχανισμό πολιτικής προστασίας της Ένωσης για την παροχή βοήθειας. Με τον τρόπο αυτό, μπόρεσαν, μεταξύ άλλων, να αποσταλούν ομάδες έρευνας και διάσωσης και να παραδοθούν οικίσκοι προσωρινής στέγασης.
Τελευταία ενημέρωση: 16 Δεκεμβρίου 2025