Akt o surowcach krytycznych

Po co akt o surowcach krytycznych?

Popyt UE na metale nieszlachetne, komponenty baterii, metale ziem rzadkich itd. ma gwałtownie wzrastać, ponieważ UE odchodzi od paliw kopalnych i skłania się ku systemom czystoenergetycznym, wymagającym większej ilości minerałów.

Unijna transformacja ekologiczna będzie wymagać rozbudowania lokalnej produkcji baterii, paneli słonecznych, magnesów trwałych oraz innych czystych technologii. Aby zaspokoić popyt, potrzebny będzie szeroki dostęp do wielu surowców.

Surowce krytyczne są też ważne dla UE w następujących obszarach:

Przemysłowe łańcuchy wartości

Surowce nieenergetyczne są związane ze wszystkimi sektorami na wszystkich etapach łańcucha dostaw.

Technologie strategiczne, np. w przemyśle kosmicznym i obronnym

Postęp technologiczny i wzrost jakości życia zależą od coraz większej liczby różnorodnych surowców.

Klimat, energia i środowisko

Czysta technologia wymaga surowców – są nieodzowne w panelach słonecznych, turbinach wiatrowych, samochodach elektrycznych i oświetleniu energooszczędnym

Produkcja lokalna jest kluczem do przekształcenia unijnych systemów energii i mobilności zgodnie z planem REPowerEU i celami UE na 2035 r. dotyczącymi emisji z sektora motoryzacyjnego.

Unijny akt o surowcach krytycznych

W marcu 2024 r. Rada przyjęła europejski akt o surowcach krytycznych, gdyż popyt na metale ziem rzadkich ma w najbliższych latach gwałtownie rosnąć.

Surowce krytyczne to surowce o istotnym znaczeniu gospodarczym dla UE, których podaż jest obarczona dużym ryzykiem zakłóceń z powodu koncentracji ich źródeł oraz braku dobrych, przystępnych cenowo zamienników.

Akt ma:

• zwiększyć i zdywersyfikować podaż surowców krytycznych w UE
• wzmocnić obieg zamknięty, w tym recykling
• wspierać badania i innowacje dotyczące zasobooszczędności i opracowywania zamienników.

Nowe przepisy wzmocnią również autonomię strategiczną Europy.

• Autonomia strategiczna: Rada ostatecznie zatwierdza akt o surowcach krytycznych (komunikat prasowy z 18 marca 2024)

Czym są surowce i do czego się je wykorzystuje?

Metale, minerały i materiały naturalne stanowią część naszego codziennego życia. Surowce, które są najważniejsze pod względem gospodarczym i których podaż jest zagrożona, to surowce krytyczne.

Surowce krytyczne są nieodzowne dla funkcjonowania i integralności szeregu ekosystemów przemysłowych.

34 surowce krytyczne

Niektóre sektory są szczególnie strategiczne z uwagi na cele UE w dziedzinie energii odnawialnej, cyfryzacji, kosmosu i obronności.

Spośród 34 zidentyfikowanych surowców krytycznych 17 trafiło na listę surowców strategicznych* (oznaczono je poniżej na żółto). Popyt na nie ma gwałtownie rosnąć, a ich produkcja jest złożona, dlatego istnieje wyższe ryzyko wystąpienia problemów z podażą.

Lista ta będzie regularnie weryfikowana.

*surowce strategiczne wśród metali ciężkich i lekkich ziem rzadkich: Nd, Pr, Tb, Dy, Gd, Sm i Ce.

Do czego służą surowce krytyczne?

Surowce krytyczne są stosowane wszędzie. Bez nich niemożliwa byłaby większa część życia społecznego, ponieważ znajdują się one w wielu sprzętach codziennego użytku i w produktach niezbędnych dla gospodarki każdego z państw członkowskich (np. w smartfonach, samochodach elektrycznych, turbinach wiatrowych, nawozach czy samolotach).

technologia wibracji w telefonach = wolfram

pojazdy elektryczne = lit, kobalt i nikiel

turbiny wiatrowe = bor

Geopolityka a źródła surowców krytycznych

Surowce krytyczne są pozyskiwane głównie ze źródeł znajdujących się poza UE. UE nigdy nie będzie samowystarczalna pod tym względem, ale dąży do zdywersyfikowania dostaw.

Obecnie w odniesieniu do niektórych surowców krytycznych UE jest zależna wyłącznie od jednego kraju:

• Chiny zapewniają Unii 100% metali ciężkich ziem rzadkich
• Turcja zapewnia Unii 99% boru
• RPA zaspokaja 71% zapotrzebowania Unii na platynę.

Od 2024 r., po wprowadzeniu przez niektóre państwa trzecie ograniczeń eksportowych w odniesieniu do metali ziem rzadkich i innych materiałów krytycznych, opracowanie unijnej strategii dywersyfikacji stało się jeszcze pilniejsze.

Na przykład w ciągu ostatnich trzech lat Chiny przyjęły szereg środków kontroli eksportu obejmujących surowce krytyczne, takie jak gal, wolfram, bizmut i metale ziem rzadkich, ale także produkty końcowe, takie jak baterie lub sprzęt związany z przeróbką metali ziem rzadkich.

Jednocześnie inne podmioty na całym świecie zintensyfikowały działania, by zapewnić swoim przemysłom dostęp do surowców krytycznych, finansując projekty dotyczące surowców krytycznych i dywersyfikując ich dostawy poprzez partnerstwa.

Najważniejsi dostawcy surowców krytycznych do UE

Większa samodzielność

Aby zmniejszyć zależność od państw trzecich w zakresie dostępu do surowców krytycznych, UE wyznaczyła następujące cele na 2030 r.:

Co najmniej 10% rocznego zużycia w UE ma pochodzić z wydobycia w UE.

Co najmniej 40% rocznego zużycia w UE ma pochodzić z przetwarzania w UE.

Co najmniej 25% rocznego zużycia w UE ma pochodzić z wewnętrznego recyklingu.

Z jednego państwa trzeciego ma pochodzić nie więcej niż 65% rocznego zużycia w Unii każdego z surowców strategicznych na odpowiednim etapie przetwarzania.

Aby to osiągnąć, UE intensyfikuje działania na rzecz handlu, wśród których są:

• Klub Surowców Krytycznych dla wszystkich podobnie myślących krajów chcących wzmocnić światowe łańcuchy dostaw
• wzmocnienie Światowej Organizacji Handlu
• rozszerzenie sieci umów o ułatwieniach w zrównoważonych inwestycjach i umów o wolnym handlu
• surowsze egzekwowanie przepisów w celu zwalczania nieuczciwych praktyk handlowych.

Projekty strategiczne

Aby pomóc w osiągnięciu tych celów, w 2025 r. Komisja na podstawie aktu o surowcach krytycznych zatwierdziła 60 projektów strategicznych obejmujących 13 państw członkowskich UE i 13 państw trzecich.

Projekty obejmują 14 z 17 surowców strategicznych i cały łańcuch wartości, od wydobycia i przetwarzania po recykling.

Priorytetowo traktuje się zmniejszenie zależności, ze szczególnym uwzględnieniem najbardziej wrażliwych łańcuchów dostaw. Na przykład przewiduje się, że dzięki realizacji wybranych projektów zależność od jednego kraju w zakresie wydobycia metali ziem rzadkich zmniejszy się z 95% do 42% .

Zależność UE od galu (który ma kluczowe znaczenie dla półprzewodników i przemysłu obronnego) zmniejszy się z 71% do 17%, natomiast w przypadku germanu Unia może do 2030 r. osiągnąć pełną niezależność dostaw.

• Wybrane projekty strategiczne (Komisja Europejska)

Większe bezpieczeństwo dostaw i obieg zamknięty

3 grudnia 2025 r. Komisja przyjęła plan działania RESourceEU mający przyspieszyć i zwiększyć wysiłki, by zabezpieczyć dostawy surowców krytycznych do UE dla kluczowych sektorów przemysłu (takich jak przemysł motoryzacyjny, sztuczna inteligencja i obronność) w kontekście nasilającej się geopolityzacji takich materiałów.

W planie przewidziano wprowadzenie ukierunkowanych zmian w akcie o surowcach krytycznych w celu poprawy obiegu zamkniętego, aby zwiększyć zdolności w zakresie recyklingu i wzmocnić rynek wtórny surowców krytycznych, w szczególności w odniesieniu do magnesów trwałych.

W stanowisku Rady przyjętym 4 marca 2026 r. poparto proponowane zmiany oraz:

• zobowiązano Komisję do powiadamiania państw członkowskich i zarządów przedsiębiorstw w przypadku ryzyka związanego z dostawami surowców krytycznych
• doprecyzowano uprawnienia Komisji w zakresie proponowania środków zmniejszających ryzyko
• umożliwiono stosowanie paszportu produktu w celu wypełnienia obowiązków informacyjnych w odniesieniu do magnesów trwałych.

• Surowce: Rada przyjmuje stanowisko w sprawie zwiększenia bezpieczeństwa dostaw i obiegu zamkniętego w przemyśle UE (komunikat prasowy z 4 marca 2026)
• Rozporządzenie zmieniające akt o surowcach krytycznych (projekt Komisji)

W planie działania RESourceEU wprowadzono również kilka nowych instrumentów, w tym:

• europejski akt o surowcach krytycznych
• skoordynowane podejście do gromadzenia zapasów
• mechanizm wspólnych zakupów surowców za pośrednictwem specjalnej platformy

• Plan działania RESourceEU (komunikat Komisji)

Przyszły popyt

Unijny cel, którym jest zmniejszenie do 2030 r. emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 55%, kieruje Europę na odpowiedzialną ścieżkę ku neutralności klimatycznej, której osiągnięcie zaplanowano na 2050 r.

Oznacza to konieczność przeprowadzenia podwójnej transformacji, dekarbonizacji systemu energetycznego i zapewnienia autonomii dzięki dostępowi do surowców krytycznych i ich przekształceniu.

Popyt na materiały w Unii Europejskiej (wariant wysokiego popytu):

Dane przedstawiają prognozę popytu na surowce krytyczne w pięciu unijnych sektorach strategicznych: energii odnawialnej, elektromobilności, przemyśle, technologiach informacyjno-komunikacyjnych, a także przemyśle lotniczym i kosmicznym oraz obronności.

Więcej