Bazylea III: międzynarodowe ramy regulacyjne dla banków

Czym jest Bazylea III?

Porozumienia bazylejskie to seria trzech kolejnych umów międzynarodowych regulujących działalność bankową (Bazylea I, II i III), sporządzonych przez Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego.

Komitet ten opracował standardy mające zagwarantować, że banki i inne instytucje kredytowe będą dysponować kapitałem i płynnością wystarczającymi do wypełniania swoich zobowiązań i pokrywania nieoczekiwanych strat.

Ostatnie porozumienie Bazylea III zostało uzgodnione na szczeblu międzynarodowym, aby zaradzić skutkom światowego kryzysu finansowego z lat 2007–2008.

Żeby banki miały czas na dostosowanie się do nowych standardów, a jurysdykcje – na ich wdrożenie do ram prawnych, porozumienie Bazylea III jest wprowadzane stopniowo od kilku lat. Znaczna jego część już obowiązuje w UE.

30 maja 2024 r. Rada przyjęła nowe przepisy, które mają do końca wdrożyć międzynarodowe porozumienia Bazylea III do prawa UE. W praktyce nowe przepisy zmieniają rozporządzenie i dyrektywę o wymogach kapitałowych.

• Reformy Bazylea III: nowe przepisy UE zwiększą odporność banków na wstrząsy gospodarcze (komunikat prasowy z 30 maja 2024)
• Komitet bazylejski (Bank Rozrachunków Międzynarodowych)

Końcowy etap Bazylei III w skrócie

Ramy bazylejskie zobowiązują banki, aby przestrzegały współczynników kapitałowych opartych na analizie ryzyka, i koncentrują się na aktywach ważonych ryzykiem. Banki muszą posiadać określoną ilość kapitału regulacyjnego w stosunku do aktywów ważonych ryzykiem:

Wdrażane teraz końcowe elementy porozumienia Bazylea III to:

• zmiany w standardowej metodzie ustalania aktywów ważonych ryzykiem: stosowanie parametrów, które są jasno określone i sprecyzowane w przepisach kapitałowych
• zmiany w metodzie wewnętrznych ratingów pozwalającej bankom samodzielne szacować parametry stosowane do obliczania aktywów ważonych ryzykiem (tzn. wprowadzenie minimalnych wartości parametrów wejściowych)
• dla niektórych rodzajów ekspozycji usunięta została możliwość stosowania metody wewnętrznych ratingów
• minimalny próg kapitałowy (miara określająca niższy dolny pułap aktywów ważonych ryzykiem, obliczana przez banki stosujące modele wewnętrzne), został ustalony jako 72,5% wartości otrzymanej za pomocą metody standardowej
• nowe ramy ryzyka operacyjnego to ryzyko straty wynikające z nieodpowiednich lub zawodnych procedur wewnętrznych, zasobów ludzkich i systemów lub ze zdarzeń zewnętrznych.

Co jeszcze uzgodniono?

Oprócz wdrożenia końcowej części porozumienia Bazylea III uzgodnione zostały także inne zmiany do rozporządzenia 575/2013 i dyrektywy 2013/36/UE, które mają:

zwiększyć odporność banków na ryzyka środowiskowe, społeczne i z zakresu ładu korporacyjnego

zapewnić lepszy i bardziej zharmonizowany nadzór nad bankami oraz zarządzanie ryzykiem przez banki w UE, zwłaszcza w oddziałach banków z państw trzecich mających zezwolenie na działalność w UE

chronić niezależność organów nadzoru bankowego

Jak UE dba o stabilność i pragmatyzm banków?

UE stara się szukać równowagi między regulowaniem a innowacjami, a zarazem radzić sobie z nowymi negatywnymi czynnikami, takimi jak kryzys klimatyczny i kryptowaluty.

Regulować, ale nie dławić

Należy wdrażać globalne standardy, ale jednocześnie dbać o respektowanie specyficznych cech unijnego systemu bankowego. Regulacje i innowacje muszą współistnieć, aby nie zdusić sektora bankowego.

Dlatego UE stopniowo wprowadza szereg zwolnień z wymogu minimalnego progu kapitałowego określonego w pakiecie Bazylea III. Zwolnienia te koncentrują się między innymi na:

• sposobie postępowania z niektórymi kredytami „niskiego ryzyka” na nieruchomości
• kredytach dla przedsiębiorstw bez ratingu
• finansowaniu obiektów.

UE postanowiła też zadbać, aby minimalny próg kapitałowy był stosowany na poziomie podmiotów indywidualnych. Kapitał należy utrzymywać na wszystkich poziomach grupy (zarówno na poziomie jednostki dominującej, jak i na poziomie jednostek zależnych), a nie tylko na poziomie spółki dominującej (stosowanie do całej grupy).

Chroni to państwa członkowskie, w których prowadzona jest działalność zagraniczna za pośrednictwem jednostek zależnych grup bankowych, ponieważ w ten sposób jednostki zależne nie muszą polegać na wsparciu banku macierzystego, aby przetrwać kryzys.

Przegląd sektora bankowego

W 2020 r. w UE było 5441 banków. Państwami członkowskimi o największej liczbie banków były Niemcy (28% wszystkich banków w UE), Polska (11%), Austria i Włochy (po 9%). Oznacza to, że ponad połowa wszystkich banków UE znajdowała się w tych czterech państwach członkowskich.

Zarządzanie bankowością transgraniczną: oddziały z państw trzecich

UE uzgodniła także ramy minimalnej harmonizacji dotyczące zezwoleń i nadzoru wobec oddziałów ustanowionych w państwach członkowskich przez banki z siedzibą w państwach trzecich (oddziały z państw trzecich).

Te wspólne unijne ramy wymagają balansowania pomiędzy niezbędnymi wymogami dotyczącymi zezwoleń a znaczeniem, jakie mają dla obywateli i firm UE włączanie Unii w światowe rynki, źródła finansowania i produkty bankowe.

Ramy te obejmują:

• surowe, ale proporcjonalne wymogi dotyczące zezwoleń i nadzoru
• ograniczone wyjątki dla niektórych rodzajów firm i transakcji
• dostatecznie długi okres przejściowy dla branży na dostosowanie się do nowych ram i utrzymanie obecnych stosunków umownych.

Minimalizowanie nowych zagrożeń

UE bierze pod uwagę nowe globalne wyzwania, takie jak zagrożenia finansowe związane z klimatem i cyberzagrożenia, oraz odporność operacyjną. Ważne aspekty porozumienia dotyczą zagrożeń środowiskowych i kryptozagrożeń.

Banki odgrywają kluczową rolę w łagodzeniu zmiany klimatu. UE wymaga od banków, aby uwzględniały zagrożenia środowiskowe, społeczne i zarządcze w ramach struktur zarządzania, ram zarządzania ryzykiem i procesów planowania strategicznego. Polega to na identyfikowaniu, ocenie i monitorowaniu takich zagrożeń i zarządzaniu nimi w ramach ogólnych praktyk zarządzania ryzykiem.

Zachęca się banki do brania pod uwagę wpływu prowadzonej przez nie działalności kredytowej i inwestycyjnej na czynniki środowiskowe i społeczne oraz kwestie związane z zarządzaniem. Banki będą musiały też:

• podczas wykonywania wewnętrznych zadań związanych z zarządzaniem ryzykiem i z przestrzeganiem przepisów brać pod uwagę cel UE, którym jest osiągnięcie do 2050 r. neutralności emisyjnej, oraz stosowne uzgodnione cele UE w zakresie zrównoważonego rozwoju
• stosować niższą wagę ryzyka w odniesieniu do ekspozycji na unijny system handlu uprawnieniami do emisji (40%), po to aby walczyć ze zmianą klimatu i wspierać rolę banków w finansowaniu zielonej transformacji.

Równocześnie aby zabezpieczyć się przed potencjalną niestabilnością kryptowalutową, wprowadzono opłaty kapitałowe z tytułu inwestycji banków w kryptoaktywa. Opłaty te, dostosowane do unijnego rozporządzenia o rynkach kryptoaktywów, będą obowiązywać przejściowo do czasu wdrożenia w UE standardów międzynarodowych dotyczących ostrożnościowego traktowania kryptoaktywów – obecnie finalizowanych w ramach pakietu bazylejskiego.

• Jak UE reguluje rynki kryptoaktywów (podsumowanie informacyjne)

Przejrzystość kierownictwa banków

Porozumienie zawiera także postanowienia mające zapobiegać powoływaniu nieodpowiednich osób do zarządów banków, a także promować różnorodność i równowagę płci.

Co najmniej 30 dni przed objęciem stanowiska przez członków zarządu i jego przewodniczącego duże instytucje bankowe będą musiały poinformować swój organ nadzorczy o ocenie odpowiedniości kandydatów.

Jeżeli członkowie organu zarządzającego nie będą spełniać wymogów odpowiedniości, państwa członkowskie będą musiały zadbać, aby właściwe organy miały uprawnienia niezbędne do zapobieżenia takiemu powołaniu lub do odwołania takich członków z organu zarządzającego.

Co zyskają obywatele?

Nowe porozumienie bankowe nie tylko da stabilność sektorowi bankowemu, lecz także będzie miało istotne konsekwencje dla obywateli.